III CZP 76/13

Sygn. akt III CZP 76/13 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 22 listopada 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący) 
SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) 
SSN Marta Romańska 
 
Protokolant Katarzyna Bartczak 
 
w sprawie z powództwa M. J. 
przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń i Reasekuracji "W." S.A. w W. 
o zapłatę, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 22 listopada 2013 r. 
zagadnienia prawnego  
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w K. 
postanowieniem z dnia 25 lipca 2013 r.,  
 
 
"Czy w świetle art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. 
o  ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu 
Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych 
(Dz. U. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) oraz art. 361 k.c. podlega 
kompensacji w ramach odpowiedzialności gwarancyjnej z tytułu 
umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej  
posiadaczy 
pojazdów 
mechanicznych 
poniesiony 
przez 
poszkodowanego koszt wynajmu pojazdu zastępczego za okres 
przypadający od dnia następnego po dniu wypłaty odszkodowania 
przez 
ubezpieczyciela 
i 
do 
dnia 
nabycia 
innego 
pojazdu 
mechanicznego 
w 
miejsce 
uszkodzonego, 
gdy 
wymienione 
odszkodowanie ustalone zostało w wysokości odpowiadającej 
różnicy 
pomiędzy 
wartością 
pojazdu 
mechanicznego 
sprzed 
zdarzenia powodującego szkodę, a wartością pojazdu w stanie 
uszkodzonym, gdyż naprawa pojazdu okazała się niemożliwa lub 
nieopłacalna (tzw. szkoda całkowita)?" 

 
 
2 
podjął uchwałę: 
 
Odpowiedzialność 
ubezpieczyciela 
z 
tytułu 
umowy 
obowiązkowego 
ubezpieczenia 
odpowiedzialności 
cywilnej 
posiadaczy 
pojazdów 
mechanicznych 
obejmuje 
celowe                
i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu 
zastępczego poniesione przez poszkodowanego w okresie 
niezbędnym do nabycia innego pojazdu mechanicznego, jeżeli 
odszkodowanie ustalone zostało w wysokości odpowiadającej 
różnicy pomiędzy wartością pojazdu mechanicznego sprzed 
zdarzenia powodującego szkodę, a wartością pojazdu w stanie 
uszkodzonym, którego naprawa okazała się niemożliwa lub 
nieopłacalna (tzw. szkoda całkowita). 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
3 
Uzasadnienie 
 
Wyrokiem z dnia 29 marca 2013 r. Sąd Rejonowy w S. zasądził na rzecz 
powoda M. J. od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń i Reasekuracji W. S.A. w 
W. kwotę 1.280 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 27 marca 2012 r. tytułem 
odszkodowania za szkodę powstałą w  wyniku wypadku drogowego z dnia 15 
lutego 
2012 
r. 
spowodowaną 
przez 
osobę 
ubezpieczoną 
w 
zakresie 
odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych u pozwanego. 
Zasądzone odszkodowanie odpowiadało kwocie wydatków poniesionych 
przez poszkodowanych na najem u powoda pojazdu zastępczego w okresie od 
1  do 7 marca 2012 r. Uprzednio pozwana wypłaciła powodowi odszkodowanie 
odpowiadające kosztom najmu pojazdu zastępczego w okresie od 16 do 29 lutego 
2012 r., tj. do daty wypłaty odszkodowania powodowi. Powód jest nabywcą 
wierzytelności dochodzonej pozwem od poszkodowanych. Sąd Rejonowy ustalił 
ponadto, że w dniu 15 lutego 2012 r. uszkodzony pojazd oddano do serwisu. 
W  dniu 28 lutego 2012 r. pozwana zawiadomiła poszkodowanych o przyznaniu 
odszkodowania za uszkodzony pojazd w kwocie 3.821 zł. Prognozowany koszt 
naprawy przekraczał wartość pojazdu, stąd szkoda została oceniona jako 
całkowita. Poszkodowany po otrzymaniu odszkodowania w dniu 14 marca 2012 r. 
kupił samochód. 
Sąd pierwszej instancji przyjął, że czas najmu samochodu zastępczego po 
dniu wypłaty odszkodowania pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym 
z  wypadkiem. Konsekwencją uznania szkody jako całkowitej jest wypłacenie 
odszkodowania pomniejszonego o wartość pozostałości pojazdu. W takim 
przypadku, na poszkodowanym spoczywa ciężar zagospodarowania pozostałości 
tak, aby uzyskać odszkodowanie w pełnej wysokości. Musi on w związku z tym 
podjąć czynności umożliwiające zbycie pozostałości pojazdu. Nadto dopiero 
z  chwilą otrzymania odszkodowania poszkodowany uzyskuje realną możliwość 
nabycia innego pojazdu lub zlecenia naprawy starego. Z tych przyczyn okres kliku 
dni „organizacyjnych” obejmujących czas najmu samochodu zastępczego po 
wypłacie odszkodowania przez ubezpieczyciela, pozostaje w adekwatnym związku 

 
 
4 
przyczynowym, o ile poszkodowany niezwłocznie podjął czynności w celu zakupu 
nowego pojazdu lub naprawy bądź zbycia starego uszkodzonego pojazdu lub jego 
pozostałości. 
Wyrok Sądu pierwszej instancji został zaskarżony apelacją przez 
pozwanego. W toku jej rozpoznawania Sąd Okręgowy w K. powziął poważne 
wątpliwości 
prawne, 
którym 
dał 
wyraz 
w 
przedstawionym 
na 
wstępie 
postanowieniu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach 
obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze 
Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2013 r., poz. 392 ze zm., 
dalej: „u.o.u.o.”) w zw. z art. 1 pkt 1 tej ustawy, odszkodowanie należne od zakładu 
ubezpieczeń odpowiadającego w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności 
cywilnej za szkodę powstałą w związku z ruchem pojazdów ustala się i wypłaca 
w  granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem 
mechanicznym, najwyżej jednak do ustalonej w umowie sumy gwarancyjnej. Zakres 
akcesoryjnej 
odpowiedzialności 
ubezpieczyciela 
pokrywa 
się 
zasadniczo 
z  zakresem odpowiedzialności cywilnoprawnej posiadacza lub kierującego 
pojazdem 
mechanicznym 
wynikającym 
z 
przepisów 
kodeksu 
cywilnego 
określających zakres odpowiedzialności odszkodowawczej. W myśl art. 361 § 1 k.c. 
zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne 
następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Artykuł art. 361 
§  2 k.c. przewiduje także odpowiedzialność za straty, które poszkodowany poniósł, 
oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. 
W  orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu 
Najwyższego z dnia 13 marca 2012 r., III CZP 75/11, OSNC 2012, nr 7-8, poz. 81) 
wyjaśniono, że wynikające z art. 36 ust. 1 u.o.u.o. reguły dotyczące 
odpowiedzialności ubezpieczyciela odpowiadającego wobec poszkodowanego 
w  ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkodę powstałą 
w  związku z ruchem pojazdów przewidują zasadę pełnego odszkodowania 
ubezpieczyciela 
w 
granicach 
adekwatnego 
związku 
przyczynowego 
– 

 
 
5 
z  ograniczeniem jedynie kwotowym do przewidzianej sumy gwarancyjnej - nie zaś 
tylko do określonych roszczeń mających naprawić jedynie bezpośrednie skutki 
zdarzenia szkodzącego. 
W piśmiennictwie prawniczym spornym zagadnieniem jest, czy szkodą 
majątkową, o której mowa w art. 361 k.c., jest niemożność korzystania przez 
posiadacza pojazdu mechanicznego z tego pojazdu spowodowana jego 
uszkodzeniem bądź zniszczeniem. W szczególności wyrażono pogląd, że utrata 
możliwości korzystania z pojazdu jest szkodą niemajątkową, polegającą na 
dyskomforcie bądź niewygodzie posiadacza pojazdu, niepodlegającą naprawieniu, 
szkoda ta bowiem może być kompensowana zadośćuczynieniem pieniężnym tylko 
w wypadkach przewidzianych w ustawie. Wyrażono także stanowiska przyjmujące 
w takim przypadku odpowiedzialność odszkodowawczą w związku z utratą 
możliwości korzystania z rzeczy. Według jednego z nich, szkodą majątkową są 
wydatki związane z utratą możliwości dysponowania rzeczą, zapewniające 
właścicieli korzystanie z dobra zastępczego. Wydatki te stanowią wówczas szkodę 
majątkową podlegającą naprawieniu na zasadach ogólnych, po odjęciu powstałych 
oszczędności. Kompensacji podlegają wydatki faktycznie poniesione. Inne 
stanowisko zakłada, że sama utrata możliwości korzystania z rzeczy stanowi 
samoistną szkodę majątkową. W takim ujęciu kompensacja omawianego 
uszczerbku majątkowego polega na zapłacie sumy pieniężnej równej wydatkom 
koniecznym dla wynajęcia pojazdu, pomniejszonym o normalne, nieponiesione 
koszty eksploatacji własnego pojazdu. Wreszcie przedstawiane są argumenty 
odwołujące się do teorii komercjalizacji. Pozbawienie możliwości korzystania 
z  przedmiotów majątkowych stanowi szczególny rodzaj szkody majątkowej, 
zwłaszcza 
wówczas, 
gdy 
zaspokajane 
są 
potrzeby, 
które 
mogą 
być 
zrekompensowane zastępczo w drodze odpłatnego skorzystania z cudzej usługi lub 
najmu przedmiotu zastępczego. Szkoda taka występuje niezależne od tego, czy 
poszkodowany rzeczywiście korzystał odpłatnie z przedmiotu zastępczego, chodzi 
bowiem wyłącznie o utraconą wartość użytkową, której istnienie można 
wyprowadzić z art. 224 § 2 i art. 225 k.c. Odnosząc się do wyżej przedstawionych, 
najbardziej 
reprezentatywnych 
stanowisk 
wyrażonych 
w 
piśmiennictwie 
prawniczym, Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu 

 
 
6 
Najwyższego z dnia 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11 (OSNC 2012, nr 3, poz. 28) 
przyjął, 
że 
zakres 
odpowiedzialności 
ubezpieczyciela 
z 
tytułu 
umowy 
obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów 
mechanicznych za uszkodzenie lub zniszczenie pojazdu mechanicznego obejmuje 
celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego. 
Wykluczył więc, aby szkodę majątkową stanowiła sama utrata możliwości 
korzystania z pojazdu. Odmienna jednak sytuacja zachodzi wówczas, jeżeli doszło 
już do poniesienia przez poszkodowanego wydatków na uzyskanie pojazdu 
zastępczego w okresie jego naprawy albo, przy tzw. szkodzie całkowitej, w okresie 
niezbędnym do nabycia nowego pojazdu. Są to wydatki poniesione w następstwie 
zdarzenia szkodzącego, które by nie powstały bez tego zdarzenia, prowadzące do 
powypadkowego zmniejszenia majątku poszkodowanego, czyli straty (art. 361 § 2 
k.c.). Szkodę stanowią bowiem również konieczne wydatki związane ze zdarzeniem 
szkodzącym. Stratą, w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., są więc objęte także te wydatki, 
które służą ograniczeniu lub zapobieżeniu negatywnych następstw majątkowych 
doznanych przez poszkodowanego w wyniku uszkodzenia (zniszczenia) pojazdu. 
Negatywnym następstwem majątkowym jest tu utrata możliwości korzystania 
z  rzeczy, a więc utrata uprawnienia stanowiącego atrybut prawa własności. 
Zajmując wyżej przedstawione stanowisko, Sąd Najwyższy zauważył, iż jest ono 
przyjmowane również w innych w systemach prawnych opartych na podobnych 
zasadach odpowiedzialności odszkodowawczej. W szczególności podobieństwo 
niemieckiego systemu prawnego w omawianym zakresie do systemu polskiego 
skłania do wskazania przyjętych w nim rozwiązań, według których właściciel 
uszkodzonego lub zniszczonego pojazdu może żądać na podstawie § 249 ust. 2 
zdanie pierwsze k.c.n. naprawienia szkody odpowiadającej poniesionym kosztom 
najmu pojazdu zastępczego na czas naprawy uszkodzonego pojazdu albo na czas 
potrzebny na nabycie innego pojazdu. Stanowisko to opiera się przy tym na 
założeniu, że szkodą majątkową jest utrata specyficznej rzeczy, wykorzystywanej 
do prowadzenia działalności gospodarczej, a także dla celów prywatnych, jeżeli 
stanowi przedmiot elementarnej potrzeby życiowej, do której zaliczono także 
samochód, który pozwala na zaoszczędzenie czasu i wysiłku, a uzyskane stąd 
korzyści mają walor majątkowy. 

 
 
7 
Sąd Najwyższy, w składzie obecnym, podziela stanowisko przedstawione 
w  uchwale z dnia 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11 – które także wcześniej było 
przyjmowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego - według którego poniesione 
przez posiadacza uszkodzonego pojazdu mechanicznego celowe i ekonomicznie 
uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego stanowią szkodę majątkową, 
o której mowa w art. 361 § 2 k.c. Niemożność korzystania z pojazdu 
mechanicznego jako składnika majątkowego niewątpliwie stanowi źródło szkody 
o  charakterze niemajątkowym, polegającej na dyskomforcie spowodowanym 
niedogodnościami posiadacza pojazdu wynikającymi z niemożliwości korzystania 
z  tego składnika majątkowego. Ponadto niemożność korzystania z pojazdu może 
być źródłem szkody o charakterze majątkowym wówczas, gdy spowoduje wydatki 
posiadacza uszkodzonego lub zniszczonego pojazdu na najem pojazdu 
zastępczego. Stratę w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. stanowią bowiem wydatki, które 
służą ograniczeniu negatywnych następstw doznanych przez poszkodowanego 
w  wyniku uszkodzenia bądź zniszczenia rzeczy. 
Zakresem odpowiedzialności odszkodowawczej są objęte wyłącznie te 
negatywne majątkowe następstwa w majątku poszkodowanego, które pozostają 
w  adekwatnym związku przyczynowym, o którym mowa w art. 361 § 1 k.c., ze 
zdarzeniem szkodzącym. Adekwatny związek przyczynowy, stanowiący jedną 
z  przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej, wyznacza zarazem granice 
odpowiedzialności odszkodowawczej. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały 
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2012 r., III CZP 75/11 
wyjaśnił, że teoria przyczynowości adekwatnej, zgodnie z art. 361 § 1 k.c., służy nie 
tylko do określenia, czy dana osoba ponosi odpowiedzialność za skutki zdarzenia 
szkodzącego, ale także do oznaczenia, jakie skutki pozostają w normalnym 
powiązaniu z tym zdarzeniem. Nie budzi wątpliwości stanowisko, że normalny 
związek może wykraczać poza konsekwencje bezpośrednie i umożliwia zaliczenie 
do zwykłych następstw zdarzenia szkodzącego także uszczerbek majątkowy 
wynikły z wydatków wymuszonych na poszkodowanym przez wystąpienie tego 
zdarzenia. Szkoda, mająca charakter dynamiczny i zmienny w czasie, obejmuje nie 
tylko bezpośrednie następstwa zdarzenia szkodzącego, ale także dalsze, powstałe 
już po zdarzeniu szkodzącym, w tym w związku z poniesieniem kosztów najmu 

 
 
8 
pojazdu zastępczego w czasie, w którym poszkodowany nie mógł korzystać 
z  uszkodzonego pojazdu służącego mu do wykonywania działalności zawodowej 
lub gospodarczej albo pomocnego w zaspokajaniu podstawowych potrzeb 
życiowych.  
Zgodnie z art. 363 § 1 k.c., naprawienie szkody powinno nastąpić według 
wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź 
przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby przywrócenie stanu 
poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego 
nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do 
świadczenia w pieniądzu. W przypadku odpowiedzialności gwarancyjnej zakładów 
ubezpieczeń, zgodnie z art. 805 § 2 pkt 1 i art. 822 § 1 k.c., ubezpieczyciel 
zobowiązany jest do naprawienia szkody jedynie w formie zapłaty odpowiedniej 
sumy pieniężnej. Jeżeli dochodzi do naprawienia szkody przez naprawę 
uszkodzonego pojazdu, to naprawienie szkody przez ubezpieczyciela polega na 
zapłaceniu kwoty pieniężnej koniecznej do przywrócenia pojazdu do stanu 
poprzedniego. W takim przypadku poszkodowanemu przysługuje roszczenie 
o  przywrócenie stanu poprzedniego także wobec ubezpieczyciela, ale ze względu 
na charakter świadczenia ubezpieczeniowego przybiera ono postać żądania 
„restytucji pieniężnej” umożliwiającej przywrócenie stanu poprzedniego (por. 
uzasadnienie uchwały z dnia 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11). W razie tzw. 
szkody całkowitej, tj. uszkodzenia pojazdu w stopniu wyłączającym możliwość jego 
naprawy albo jeżeli koszt naprawy pojazdu jest znacznie wyższy od jego wartości 
przed uszkodzeniem, świadczenie pieniężne ubezpieczyciela obejmuje kwotę 
odpowiadającą różnicy wartości pojazdu sprzed i po wypadku (por. wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 20 lutego 2002 r., V CKN 903/00, OSNC 2003, nr 1, poz. 15). 
W takim przypadku należy przyjąć, że w zakres szkody pozostającej w adekwatnym 
związku przyczynowym ze zdarzeniem szkodzącym wchodzą koszty najmu pojazdu 
zastępczego poniesione przez poszkodowanego w okresie niezbędnym do nabycia 
nowego pojazdu. Ustalenie, jakie skutki pozostają w adekwatnym związku 
przyczynowym ze zderzeniem szkodzącym następuje bowiem przy uwzględnieniu 
zasad doświadczenia życiowego, czy też, niekiedy, zasad nauki oraz na podstawie 
indywidualnej sytuacji poszkodowanego i konkretnych okoliczności sprawy (por. 

 
 
9 
wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 20 lutego 2002 r., V CKN 1273/00 nie publ., 
z  dnia 16 maja 2002 r., V CKN 1273/00 nie publ. oraz z dnia 8 września 2004 r., 
IV  CK 672/03). W świetle zasad doświadczenia życiowego, nabycie nowego 
pojazdu wymaga podjęcia określonych czynności organizacyjnych w pewnym 
przedziale czasu przy uwzględnieniu obowiązku poszkodowanego podejmowania 
czynności zmierzających do zapobieżenia zwiększaniu rozmiaru szkody. Ustalenie 
czasu niezbędnego na nabycie nowego pojazdu ma charakter obiektywny i jest 
niezależne od posiadania przez poszkodowanego środków pieniężnych - w tym 
pochodzących z wypłaty odszkodowania poszkodowanemu obejmującego różnicę 
wartości pojazdu sprzed i po zdarzeniu szkodzącym - na zakup nowego pojazdu. 
Na ustalenie czasu niezbędnego na nabycie pojazdu istotne znaczenie ma data 
zawiadomienia poszkodowanego o sposobie likwidacji szkody poprzez zapłatę 
różnicy pomiędzy wartością pojazdu sprzed i po zdarzeniu szkodzącym. Z tych 
względów nie zrywa adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem 
szkodzącym a kosztami poniesionymi na najem pojazdu zastępczego przy tzw. 
szkodzie całkowitej wypłata odszkodowania przez ubezpieczyciela obejmującego 
różnicę w wartości uszkodzonego pojazdu sprzed i po wypadku, jeżeli nastąpiła 
ona zanim nastąpił upływ czasu niezbędnego do nabycia przez poszkodowanego 
nowego pojazdu. Przemawia za tym także argument, że następstwem zdarzenia 
szkodzącego polegającego na uszkodzeniu lub utracie pojazdu w stopniu 
faktycznie wyłączającym możliwość jego naprawy jest utrata możliwości 
korzystania z rzeczy szczególnego rodzaju, która na obecnym etapie rozwoju 
cywilizacyjnego jest nie tylko podstawowym narzędziem służącym do wykonywania 
działalności zawodowej albo gospodarczej, ale także służy w życiu codziennym do 
zaspokajania elementarnych potrzeb życiowych i społecznych. W konsekwencji, 
refundacji przez odpowiedzialnego w ramach odpowiedzialności odszkodowawczej, 
w granicach określonych art. 361 § 1 k.c., a zatem także ubezpieczyciela na 
podstawie art. 36 ust. 1 u.o.u.o., powinny podlegać także wydatki poniesione przez 
poszkodowanego posiadacza pojazdu w okresie, w którym faktycznie nie mógł on 
korzystać z własnego pojazdu, gdyż są to wydatki celowe i ekonomicznie 
uzasadnione, o jakich mowa w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 
2011 r., III CZP 5/11. 

 
 
10
W odniesieniu do naprawienia szkody poprzez restytucję naturalną przyjmuje 
się, że jej cechą charakterystyczną, odróżniającą ją od drugiej formy naprawienia 
szkody przewidzianej w art. 363 § 1 k.c. - poprzez zapłatę odpowiedniej sumy 
pieniężnej - jest to, że zmierza ona do naprawienia poszczególnego naruszonego 
dobra lub interesu, podczas gdy rekompensata pieniężna zmierza jedynie do 
wyrównania szkody rachunkowej w całym majątku. Ze względu jednak na 
specyficzny rodzaj rzeczy (pojazdu) należącej do poszkodowanego – który 
w  założeniu jest niezbędny do wykonywania działalności zawodowej, gospodarczej 
lub w życiu codziennym poszkodowanego – naprawienie szkody w formie 
pieniężnej powinno realizować podobny cel, jak naprawienie szkody w formie 
restytucji naturalnej, tj. uwzględniać wszystkie negatywne skutki majątkowe braku 
w  majątku poszkodowanego określonego rodzaju rzeczy. Ubocznie dodać należy, 
iż w wielu systemach prawnych, w tym w systemie niemieckim, do którego nawiązał 
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11, 
przyjmuje się, że obowiązek zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego dotyczy 
wydatków poniesionych w okresie niezbędnym do zakupu nowego pojazdu, a nie 
tylko 
do 
chwili 
wypłaty 
odszkodowania 
obejmującego 
różnicę 
wartości 
uszkodzonego pojazdu sprzed i po wypadku, w wyniku którego doszło do jego 
uszkodzenia. Niezależnie od sposobu naprawienia szkody przewidzianego w art. 
363 § 1 k.c., powinno ono prowadzić do tego, aby poszkodowany był w takiej samej 
sytuacji majątkowej, w jakiej znajdowałby się, gdyby nie doszło do zdarzenia 
szkodzącego. Ustalenie zakresu obowiązku odszkodowawczego w formach 
przewidzianych w art. 363 § 1 k.c. dokonuje się za pomocą metody dyferencyjnej 
(por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 1 września 1970 r., III CR 371/00, 
OSNCP 1971, nr 5, poz. 93, z dnia 3 lutego 1971 r., III CRN 450/70, OSNCP 1971, 
nr 11, poz. 205, z dnia 20 lutego 2002 r., V CKN 903/00, OSNC 2003, nr 1, poz. 15 
i z dnia 15 października 2010 r., V CSK 78/10, nie publ.). Należy mieć na uwadze, 
że metoda dyferencyjna służy jedynie określeniu rozmiaru szkody przy 
wcześniejszym określeniu jej granic za pomocą zasady adekwatnego związku 
przyczynowego. Uwzględniając powyższe, rozmiar tak ustalanego obowiązku 
odszkodowawczego obejmuje szkodę polegającą na różnicy w wartości pojazdu 
sprzed i po zdarzeniu szkodzącym tj. z uwzględnieniem wartości pozostałości 

 
 
11
pojazdu po tym zdarzeniu, jak również inne koszty poniesione przez 
poszkodowanego 
pozostające 
w 
adekwatnym 
związku 
przyczynowym 
ze 
zdarzeniem szkodzącym, w tym koszty najmu pojazdu zastępczego w okresie 
niezbędnym do nabycia nowego pojazdu. W tym więc zakresie Sąd Najwyższy 
w  obecnym składzie nie podziela stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego 
w  wyroku z dnia 8 września 2004 r., IV CK 672/03 (nie publ.), w którym przyjęto, 
że  odszkodowanie może obejmować koszty najmu pojazdu zastępczego, jedynie 
do chwili zapłaty odszkodowania. Dodać należy, iż przyjęcie wykładni, jak w wyżej 
powołanym wyroku, prowadziłoby do istotnego pogorszenia sytuacji prawnej 
poszkodowanego posiadacza pojazdu, który poniósł tzw. szkodę całkowitą 
w  stosunku do posiadacza pojazdu, którego szkoda podlegałaby naprawieniu 
poprzez zwrot przez ubezpieczyciela kwoty niezbędnej do dokonania naprawy. 
W  pierwszym przypadku poszkodowany mógłby jedynie żądać zwrotu kosztów 
najmu pojazdu zastępczego tylko do czasu wypłaty odszkodowania, podczas, gdy 
w drugim przypadku poszkodowany – jak się przyjmuje jednolicie w judykaturze – 
mógłby domagać się zwrotu poniesionych kosztów najmu pojazdu zastępczego za 
cały okres niezbędny do dokonania naprawy uszkodzonego pojazdu, w którym nie 
mógł on korzystać z uszkodzonego pojazdu. 
Z tych względów na podstawie art. 390 k.p.c. podjęto uchwałę, jak na 
wstępie.