III CZP 76/07

Sygn. akt III CZP 76/07 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 22 sierpnia 2007 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Marek Sychowicz (przewodniczący) 
SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca) 
SSN Dariusz Zawistowski 
 
Protokolant Bożena Nowicka 
 
w sprawie z powództwa M.P. 
przeciwko Skarbowi Państwa-Komendantowi Wojewódzkiemu Policji […] 
o zapłatę, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 22 sierpnia 2007 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego 
przez Sąd Okręgowy w Ś.  
postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2007 r., sygn. akt [...], 
 
 
"Czy dopuszczalna jest droga sądowa dla dochodzenia przez 
biegłego sądowego wynagrodzenia za opinię wydaną w toku 
postępowania przygotowawczego na zlecenie Policji ?" 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało przy 
rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy w Ś. zażalenia powoda na postanowienie o 
odrzuceniu pozwu. Sąd Rejonowy odrzucając pozew uznał, że powód, któremu 
Komenda Wojewódzka Policji, prowadząc postępowanie przygotowawcze, zleciła 
jako biegłemu, wydanie opinii, nie jest uprawniony do dochodzenia na drodze 
sądowej wynagrodzenia za sporządzoną opinię. Stosunek prawny łączący biegłego 
i organ zlecający wydanie opinii ma swe źródło - jak zaznaczył ten Sąd - w 
przepisach procesowych, a więc w regulacjach o charakterze publicznoprawnym. 
Wynagrodzenie biegłego przyznawane jest przez organ zlecający opinię według 
reguł przewidzianych w przepisach dekretu z dnia 26   października 1950 r. o 
należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym, dalej jako: 
„dekret z 1950 r.” (Dz. U. Nr 49, poz. 445) oraz rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 1975 r. w sprawie kosztów przeprowadzania 
dowodu z opinii biegłych w postępowaniu sądowym, dalej jako: „rozp. M.S.” (Dz. U. 
Nr 46, poz. 254). Wskazując na te akty prawne Sąd Rejonowy podkreślił, że 
przyznanie wynagrodzenia biegłemu następuje na podstawie postanowienia organu 
zlecającego, na które przysługuje zażalenie. 
Sąd Okręgowy uznał wprawdzie, że stosunek prawny łączący biegłego 
i organ, zlecający wydanie opinii, nie jest stosunkiem równoprawnych podmiotów, 
jak to ma miejsce w stosunku cywilnoprawnym, wskazał jednak, że skoro 
w orzecznictwie (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2000 r., SK 
12/99, OTK 2000, nr 5, poz. 143) przyjmuje się, że roszczenia dotyczące 
zobowiązań pieniężnych, których źródło stanowi decyzja administracyjna, podlegają 
rozpoznaniu na drodze przed sądem powszechnym, to powstaje pytanie, czy 
żądanie powoda nie powinno zostać rozpoznane na drodze sądowej. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W orzecznictwie Sądu Najwyższego pojęcie „sprawa cywilna” rozumiane jest 
szeroko. Przyjmuje się, że działaniem lub zaniechaniem, którego skutki mogą być 
rozpoznawane na drodze sądowej, jest - oprócz zdarzeń cywilnoprawnych 

 
3 
regulowanych w prawie cywilnym, takich jak czynność prawna czy też czyn 
niedozwolony - także akt administracyjny wywołujący skutki w zakresie prawa 
cywilnego (por. postanowienia z dnia 22 kwietnia 1998 r., I CKN 1000/97, OSNC 
1999, nr 1, poz. 6 oraz z dnia 10 marca 1999 r., II CKN 340/98, OSNC 1999, nr 9, 
poz. 161). Stanowisko to uzasadniane jest trafnym stwierdzeniem, że nie można 
z   góry wykluczyć możliwości powstania stosunku cywilnoprawnego między 
podmiotami 
związanymi 
stosunkiem 
administracyjnoprawnym. 
Roszczenia 
cywilnoprawne wynikają bowiem z tak różnych źródeł, iż nie sposób przyjąć, że 
źródło 
przesądza 
o 
charakterze 
stosunku 
prawnego. 
Między 
osobami 
pozostającymi w stałym stosunku cechującym się brakiem równorzędności może 
także dojść do ukształtowania więzi, w której podmioty te mają równy status. Nie 
ulega wątpliwości, że między biegłym a organami procesowymi prowadzącymi 
postępowanie karne przygotowawcze a także sądowe postępowanie cywilne lub 
karne nie występuje stosunek równorzędności. Stosunek ten wykazuje cechy 
nadrzędności sądu (prokuratora, Policji) i podległości biegłego ponieważ zadanie 
biegłego jest jednostronnie wyznaczone i kontrolowane przez organ, który go 
powołał. Stosunek ten wynika z regulacji proceduralnych, mających charakter 
publicznoprawny (art. 278 k.p.c., art. 195-196, 287 w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.p.k.). 
Wynagrodzenie biegłego zarówno w postępowaniu cywilnym jak i karnym 
regulowane jest przepisami prawa publicznego, a nie prywatnego (dekret z dnia 
26   października 
1950 
r. 
o 
należnościach 
świadków, 
biegłych 
i 
stron 
w  postępowaniu sądowym, Dz. U. Nr 49, poz. 445; rozporządzenie Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 1975 r. w sprawie kosztów przeprowadzania 
dowodu z opinii biegłych w postępowaniu sądowym, Dz. U. Nr 46, poz. 254 ze zm.). 
W postępowaniu karnym wynagrodzenie biegłego kwalifikowane jest w ramach 
kosztów procesu karnego jako element wydatków Skarbu Państwa (art. 618 § 1 pkt 
9 
k.p.k.), 
w 
postępowaniu 
przygotowawczym 
ustalenie 
wysokości 
tego 
wynagrodzenia oraz obowiązek jego wypłaty biegłemu obciąża „władzę lub organ, 
które dokonują odnośnej czynności procesowej” (por. uzasadnienie uchwały Sądu 
Najwyższego z dnia 16 marca 1999 r., I KZP 3/99, OSNKW 1999, nr 5-6, poz. 29 
oraz uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2000, 
V KKN 192/00, OSNKW 2000, nr 7-8, poz. 74). Podkreślenia wymaga okoliczność, 

 
4 
że postanowienie o przyznaniu biegłemu wynagrodzenia podlega kontroli sądowej 
także wówczas, gdy wydawane jest przez prokuratora bądź organ nieprokuratorski 
prowadzący postępowanie przygotowawcze, a więc także Policję (art. 626a k.p.k.). 
Okoliczność ta nie została dostrzeżona przez Sąd Okręgowy oraz powoda, który 
w  zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu pozwu powtórzył nieaktualne 
w  obecnym stanie prawnym stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu 
Najwyższego z dnia 28 maja 1997 r., III CKU 24/97 (OSP 1998 nr 3, poz. 61). 
Według art. 626a k.p.k., jeżeli prokurator nadrzędny nad prokuratorem 
prowadzącym postępowanie przygotowawcze bądź - w przypadku prowadzenia 
tego postępowania przez organ nieprokuratorski - prokurator właściwy do 
sprawowania nadzoru, nie przychyli się do zażalenia na postanowienie 
w przedmiocie kosztów, kieruje je do sądu, co otwiera drogę do sądowej kontroli 
rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznanego biegłemu wynagrodzenia za wydaną 
opinię. Przepis ten został wprowadzony z dniem 6 czerwca 2006 r. ustawą z dnia 
17 lutego 2006 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 66, 
poz. 467) w celu zadośćuczynienia wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego z dnia 
14 marca 2005 r., K 35/04 (OTK - A 2005, nr 3, poz. 23), w którym stwierdzono, że 
przepis art. 465 § 2 k.p.k. w części zawierającej zwrot „a w wypadkach 
przewidzianych przez ustawę – sąd”, w zakresie, w jakim pomija sądową kontrolę 
postanowienia prokuratora o wynagrodzeniu biegłego jest niezgodny z art. 45 ust. 1 
i art. 77 ust. 2 Konstytucji. 
Z przytoczonych względów wątpliwości Sądu Okręgowego oparte także na 
założeniu, że prawo biegłego do wynagrodzenia za opinie wydaną w postępowaniu 
przygotowawczym, nie podlega kontroli sądowej, nie znajdują uzasadnienia. Skoro 
więc stosunek prawny łączący Policję z biegłym ma charakter publicznoprawny, 
wynagrodzenie za wydaną przez biegłego opinię regulują przepisy prawa 
publicznego, a ponadto postanowienie o przyznaniu takiego wynagrodzenia objęte 
jest - na podstawie przepisów kodeksu postępowania karnego - kontrolą sądu, to 
nie ulega wątpliwości, że sprawa, w której biegły dochodzi wynagrodzenia za opinię 
wydaną w postępowaniu przygotowawczym, nie należy do drogi sądowej (art. 1 i 2 
k.p.c.). 

 
5 
Teza taka staje się nieaktualna w sytuacji, gdy powód opiera swoje 
roszczenie na twierdzeniach wskazujących, że między biegłym i organem 
prowadzącym postępowanie przygotowawcze powstał stosunek cywilnoprawny 
i z niego wynika dla powoda roszczenie zgłoszone w pozwie. Kwestia, czy do 
powstania takiego stosunku prawnego mogło w ogóle dojść na gruncie 
obowiązującego prawa, a jeśli nawet doszło, to czy jest on ważny, nie może – 
w  razie negatywnej odpowiedzi na oba postawione pytania - prowadzić do 
odrzucenia pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej. O dopuszczalności 
(niedopuszczalności) drogi sądowej nie decyduje bowiem obiektywne istnienie 
(nieistnienie) roszczenia, podlegającego ochronie na drodze sądowej, lecz 
przesądzają twierdzenia powoda o istnieniu stosunku prawnego z zakresu objętego 
pojęciem sprawy cywilnej w rozumieniu art. 1 i 2 § 1 i 3 k.p.c. 
Dodać należy, że we wstępnej fazie zaznajamiania się z twierdzeniami 
powoda podanymi w pozwie sąd nie bada prawa podmiotowego, o którego istnieniu 
twierdzi powód, a tym bardziej nie rozważa, czy zgłoszone przez powoda 
roszczenie jest usprawiedliwione prawem materialnym. Przedmiotem procesu jest 
bowiem roszczenie procesowe, mające byt odrębny od prawa materialnego. 
Kwestia dopuszczalności drogi sądowej powinna być zatem oceniana w granicach 
wyznaczonych przez roszczenie procesowe (hipotetyczne roszczenie materialne, 
o którego istnieniu twierdzi powód). 
Sąd Okręgowy przedstawił zagadnienie prawne w oderwaniu od twierdzeń 
powoda, na których oparte zostało żądanie. Powód w pozwie sporządzonym na 
urzędowym formularzu, w rubryce „Fakt podlegający stwierdzeniu” wskazał 
„zawarcie umowy zlecenia, w szczególności w zakresie dotyczącym wynagrodzenia 
powoda” i na tę okoliczność powołał dowód z zeznań świadka R.B. W uzasadnieniu 
pozwu powód ponadto stwierdził, że wynagrodzenie było negocjowane, a jego 
wysokość ustalona została ostatecznie na warunkach wskazanych przez powoda, 
w oderwaniu od przepisów regulujących wynagrodzenie biegłych sądowych. Powód 
twierdzi, że w sprawie niniejszej należy mu się wynagrodzenie umówione, nie zaś 
wynagrodzenie, które organ procesowy przyznaje biegłemu w związku z wydaniem 
przez niego opinii na polecenie tego organu. Powód twierdzi zatem o istnieniu 
stosunku cywilnoprawnego. Przedstawione zagadnienie prawne pomija tę istotną 

 
6 
okoliczność, dotyczy  hipotetycznego stanu faktycznego, skonstruowanego przez 
Sąd w oderwaniu od twierdzeń powoda. Już z tych względów brak było podstaw do 
rozstrzygania przedstawionego zagadnienia prawnego. Zwrócić należy ponadto 
uwagę, że z żadnego dokumentu załączonego do akt sprawy nie wynika, w jakim 
trybie i przez jaki organ procesowy powierzono (zlecono) biegłemu wydanie opinii, 
co więcej, treść dokumentu na k. 14 akt sugeruje, że nastąpiło to w trybie 
postanowienia wydanego przez sąd, nie zaś przez Policję. Może się zatem okazać, 
że po wyjaśnianiu tych kwestii i sprecyzowaniu (potwierdzeniu) twierdzeń powoda, 
przedstawione 
zagadnienie 
prawne 
również 
nie 
będzie 
niezbędne 
dla 
rozstrzygnięcia sprawy. 
Z tych względów należało odmówić podjęcia uchwały.