III CZP 74/12

Sygn. akt III CZP 74/12 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 28 listopada 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
SSN Iwona Koper (sprawozdawca) 
SSA Władysław Pawlak 
 
Protokolant Iwona Budzik 
 
w sprawie z wniosku A. K. 
przy uczestnictwie M. K. i M. K. 
o uregulowanie kontaktów z małoletnią M. K., 
oraz z wniosku W. K. 
przy uczestnictwie M. K. i M. K. 
o uregulowanie kontaktów z małoletnią M. K., 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 28 listopada 2012 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy w K. 
postanowieniem z dnia 24 lipca 2012 r.,  
 
 
„Czy rozstrzyganie w przedmiocie uregulowania kontaktów 
dziecka z osobami wskazanymi w art. 1136 k.r.o. nie zawiera w swej 
istocie orzeczenia o ograniczeniu władzy rodzicielskiej, skoro 
orzeczenie sądu w tej mierze wkracza w treść wykonywania władzy 
rodzicielskiej, której częścią składową jest prawo i obowiązek pieczy 
nad dzieckiem przejawiającej się między innymi w swobodzie 
decydowania rodziców z kim dziecko może mieć styczność, a zatem 
w pewnym fragmencie ogranicza ich władzę rodzicielską, co wpływa 
na skład sądu?” 
 
 

 
2 
 
 
podjął uchwałę: 
 
Sprawa o uregulowanie kontaktów z dzieckiem osób 
wymienionych w art. 1136 k.r.o. nie jest sprawą o ograniczenie 
władzy rodzicielskiej także w rozumieniu art. 509 k.p.c. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
3 
Uzasadnienie 
 
 
Sąd Rejonowy, po rozpoznaniu - w składzie jednego sędziego - sprawy z 
wniosku A. K. i W. K., przy uczestnictwie M. K. i M. K. postanowieniem z dnia 24 
lipca 2012 r. ustalił sposób utrzymywania przez wnioskodawców kontaktów z 
małoletnią wnuczką M. K. 
Przy rozpoznawaniu  apelacji uczestniczki M. K. Sąd Okręgowy powziął 
wątpliwość prawną, której istota sprowadza się do tego, czy sprawa o 
rozstrzygnięcie w przedmiocie uregulowania kontaktów dziecka z osobami 
wskazanymi w art. 1136 k.r.o. stanowi sprawę o ograniczenie władzy rodzicielskiej 
w rozumieniu art. 509 k.p.c.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Nowelizacja kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z dnia 6 listopada 2008 r. 
(Dz.U. Nr 220, poz. 1431) zmieniła brzmienie art. 113 k.r.o. i dodała przepisy art. 
1131  do art. 1136  k.r.o. Zgodnie z art. 113  k.r.o. w jego obecnym brzmieniu, 
niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo 
i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów (§ 1). Kontakty z dzieckiem obejmują 
w szczególności przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie 
dziecka poza miejsce jego stałego pobytu) i bezpośrednie porozumiewanie się, 
utrzymywanie korespondencji, korzystanie z innych środków porozumiewania się 
na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej (§ 2). Na podstawie art. 
1136 k.r.o. przepisy oddziału „Kontakty z dzieckiem” (art. 113 do 1135 k.r.o.) stosuje 
się odpowiednio do kontaktów rodzeństwa, dziadków, powinowatych w linii prostej, 
a także innych osób, jeżeli sprawowały one przez dłuższy czas pieczę nad 
dzieckiem. 
Powyższa zmiana art. 113 k.r.o. rozstrzygnęła jednoznacznie istniejące 
w jego poprzednim brzmieniu wątpliwości co do tego, czy prawo do osobistych 
kontaktów każdego z rodziców z dzieckiem wchodzi w zakres pojęcia władzy 
rodzicielskiej przez wyraźne stwierdzenie, że są one niezależne od władzy 
rodzicielskiej. 
Nie 
ma 
obecnie 
podstaw 
do 
konstruowania 
zapatrywania 
wyrażanego uprzednio w doktrynie (chociaż pozostającego w mniejszości) oraz 
w uchwale składu 7 sędziów SN z dnia 8 marca 2006, III CZP 98/05, OSNC 2006, 

 
4 
nr 10 158), że w czasie trwania władzy rodzicielskiej nie występuje odrębne od niej 
prawo do kontaktów osobistych. Orzeczenie o sposobie utrzymywanie przez osoby 
uprawnione (na podstawie art. 1131 § 1 a także na podstawie art. 1136 k.r.o.) 
kontaktów z dzieckiem nie jest więc  orzeczeniem w przedmiocie władzy 
rodzicielskiej. 
 
W 
postępowaniu 
nieprocesowym 
skład 
sądu 
jest 
co 
do 
zasady 
jednoosobowy, co wynika a contrario z art. 509 k.p.c. Przepis ten reguluje 
odmiennie skład sądu między innymi w sprawach o ograniczenie władzy 
rodzicielskiej, w których w pierwszej instancji sąd orzeka w składzie jednego 
sędziego i dwóch ławników. 
O tym, jaka sprawa jest sprawą o ograniczenie władzy rodzicielskiej 
decyduje materialnoprawne określenie pojęcia ograniczenia władzy rodzicielskiej, 
które stanowi taka ingerencja sądu w jej wykonywanie, w wyniku której następuje 
zmiana władzy rodzicielskiej, polegająca na zmniejszeniu jej zakresu w stosunku do 
przewidzianego w art. 95 § 1 i 98 § 1 k.r.o. Z przepisów tych wynika, że władza 
rodzicielska obejmuje obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad 
osobą i majątkiem dziecka oraz wykonywanie uprawnień i obowiązków jego 
przedstawiciela ustawowego. 
 
Można zgodzić się z tym, że - jak podnosi Sąd Okręgowy - orzeczenie 
o uregulowaniu kontaktów z osobą małoletnia ingeruje we władzę rodzicielską 
Należy 
jednak 
odróżnić 
„sprawę 
o 
ograniczenie 
władzy 
rodzicielskiej” 
od faktycznego ograniczenia władzy rodzicielskiej, które jest skutkiem uregulowania 
przez sąd kontaktów na podstawie art. 1136 k.r.o., tak jak w doktrynie odróżnia się 
treść władzy rodzicielskiej od jej wykonywania. Ponieważ prawo do osobistych 
kontaktów z dzieckiem nie należy do władzy rodzicielskiej, zakres wchodzących 
w jej skład uprawnień nie doznaje  ograniczeń na skutek uregulowania kontaktów 
osób wskazanych art. 1136 k.r.o. z  osobą małoletnią. Można natomiast uznać, że 
w następstwie tego  dochodzi do ograniczenia wykonywania władzy rodzicielskiej.  
 
Zakres władzy rodzicielskiej, także w zakresie pieczy nad dzieckiem, jest 
niezależny od tego, czy sąd ureguluje prawo do kontaktów z dzieckiem osobom 
wymienionym w art. 1136  k.r.o. Pieczę rodzice sprawują na zasadzie wyłączności. 
Wykonywanie przez osoby bliskie prawa do kontaktów z dzieckiem jest 

 
5 
wykonywaniem przez nie własnego prawa, a nie skutkiem „przeniesienia” pieczy 
nad osobą dziecka na ich rzecz. Władza rodzicielska ma bowiem niepodzielny 
charakter. 
Orzeczenie sądu w przedmiocie uregulowania kontaktów z dzieckiem nie 
modyfikuje władzy rodzicielskiej. Regulując kontakty osób bliskich, określonych 
w  art. 1136 k.r.o., sąd nie ogranicza władzy rodzicielskiej, ani prawa rodziców do 
osobistych kontaktów z dzieckiem. Przyznanie osobom bliskim prawa do 
kontaktów, nie będącego atrybutem władzy rodzicielskiej nie może być uznane za 
jej ograniczenie. Osoby, których kontakty z dzieckiem zostały przez sąd 
uregulowane nie stają się podmiotami władzy rodzicielskiej.  
Z tych względów na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., podjęto uchwałę jak na 
wstępie. 
 
 
 
 
 
 
 
db