III CZP 74/08

Uchwała z dnia 23 lipca 2008 r., III CZP 74/08 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian 
Sędzia SN Jan Górowski (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Barbary S. i Edwarda S. przy 
uczestnictwie Katarzyny W. i Krzysztofa S. o ustalenie kontaktów z małoletnimi 
Bartoszem i Magdaleną rodzeństwem S., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na 
posiedzeniu jawnym w dniu 23 lipca 2008 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Gliwicach postanowieniem z dnia 17 
kwietnia 2008 r.: 
„Czy sprawa o uregulowanie kontaktów dziadków z wnukami, a także 
rodziców z dziećmi, jest sprawą o ograniczenie władzy rodzicielskiej w rozumieniu 
art. 509 k.p.c.?" 
podjął uchwałę: 
 
Sprawę o uregulowanie kontaktów dziadków z wnukami sąd pierwszej 
instancji rozpoznaje w składzie jednego sędziego. 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 31 lipca 2007 r. Sąd Rejonowy w Gliwicach – 
rozpoznając sprawę w składzie jednoosobowym – ustalił kontakty wnioskodawców 
małżonków Barbary i Edwarda S. z małoletnimi wnukami rodzeństwem Bartoszem 
S. i Magdaleną S., przyznając im prawo zabierania małoletnich z miejsca 
zamieszkania w określonym czasie o określonej porze. 
Przy rozpoznaniu apelacji uczestniczki Katarzyny S. Sąd Okręgowy w 
Gliwicach przedstawił Sądowi Najwyższemu – na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. – 
przytoczone na wstępie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

Odpowiedź na pytanie, czy sfera osobistej styczności z dzieckiem wchodzi w 
zakres władzy rodzicielskiej, budzi w judykaturze kontrowersje. W uchwale pełnego 
składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1968 r., III CZP 70/66 
(OSNCP 1968, nr 5, poz. 77) wyrażono pogląd, że prawo do utrzymywania 
kontaktów z dzieckiem nie należy do sprawowania władzy rodzicielskiej, gdyż do 
zakazania styczności osobistej z dzieckiem, rodzicom pozbawionym władzy 
rodzicielskiej, konieczne jest orzeczenie sądu wydane na podstawie art. 113 § 1 
k.r.o. Pogląd ten został podtrzymany w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 14 
czerwca 1988 r., III CZP 42/88 (OSNC 1989, nr 10, poz. 156), w której wskazano, 
że sfera osobistej styczności z dzieckiem pozostaje poza władzą rodzicielską, a 
więc nie wpływa na jej uszczuplenie, pozbawienie zaś lub ograniczenie kontaktów 
wymaga odrębnego orzeczenia przez sąd (art. 113 k.r.o.) Rodzicom przysługuje 
uprawnienie do osobistej styczności z dzieckiem, które jest ich prawem osobistym i 
niezależnym od władzy rodzicielskiej. W ślad za tym stanowiskiem w 
dotychczasowej praktyce sprawy o uregulowanie kontaktów rozpoznawane były w 
składzie jednoosobowym. 
Odmienny pogląd został wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu 
Najwyższego z dnia 8 marca 2006 r., III CZP 98/05 (OSNC 2006, nr 12, poz. 158), 
w której stwierdzono, że art. 113 k.r.o. nie wyłącza na podstawie art. 755 § 1 k.p.c. 
zabezpieczenia zakazującego rodzicom niepozbawionym władzy rodzicielskiej 
osobistej styczności z dzieckiem. Zaspokojenie naturalnej i podstawowej potrzeby 
dziecka styczności z rodzicami stanowi element starań rodziców o sprawy dziecka, 
utrzymywanie więc osobistej styczności z dzieckiem warunkuje prawidłowość 
działań wychowawczych, jest niezbędne dla właściwego wykonywania władzy 
rodzicielskiej i stanowi jej składnik. Zdaniem Sądu Najwyższego, w czasie trwania 
władzy rodzicielskiej nie występuje odrębne od niej prawo do kontaktów osobistych, 
a zasada odrębności osobistej styczności od władzy rodzicielskiej dotyczy okresów 
przed jej powstaniem i po jej ustaniu. 
Przedstawione poglądy judykatury, dotyczące sfery materialnej władzy 
rodzicielskiej, i wynikające z nich rozbieżności dotyczące pojmowania zakresu tej 
władzy, nie mogą mieć decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia kwestii o 
charakterze ściśle procesowym, regulowanej przepisami kodeksu postępowania 
cywilnego. Zgodnie z tymi przepisami, sąd w procesie rozpoznaje w składzie 
jednego sędziego i dwóch ławników sprawy z zakresu prawa pracy oraz sprawy ze 

stosunków rodzinnych, z wyjątkiem spraw o alimenty. Inne sprawy rozpoznaje w 
składzie jednego sędziego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 47 § 1 
i 3 k.p.c.). Zasada składu jednoosobowego, ugruntowana ustawą z dnia 1 marca 
1996 r. o zmianie kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta 
Rzeczypospolitej – prawo upadłościowe i prawo o postępowaniu układowym, 
kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w 
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189), ma 
odpowiednie zastosowanie w postępowaniu nieprocesowym (art. 13 § 2 k.p.c.). 
Artykuł 509 k.p.c., znowelizowany ustawą z dnia 15 marca 2007 r. o zmianie 
ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy Kodeks postępowania karnego 
oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 112, poz. 766), stanowi, że 
sprawy o przysposobienie, o pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej w 
pierwszej instancji są rozpoznawane przez sąd w składzie jednego sędziego i 
dwóch ławników. Z tego przepisu wynika, że w postępowaniu nieprocesowym w 
sprawach ze stosunków pomiędzy rodzicami i dziećmi ustawodawca odstąpił od 
składu jednoosobowego na rzecz składu ławniczego. Unormowanie to ma jednak 
charakter wyjątkowy, a zatem nie może być interpretowane rozszerzająco; skład 
ławniczy jest więc właściwy tylko w sprawach o – verba legis – „pozbawienie lub 
ograniczenie władzy rodzicielskiej”. W związku z tym inne sprawy dotyczące władzy 
rodzicielskiej, np. sprawę o przywrócenie tej władzy, rozpoznaje jeden sędzia bez 
udziału ławników. 
Artykuł 579 k.p.c., otwierający oddział 2 „Sprawy z zakresu stosunków między 
rodzicami a dziećmi”, ulokowany w rozdziale 2 „Inne sprawy rodzinne oraz sprawy 
opiekuńcze”, wyróżnia – jako odrębne w znaczeniu procesowym – sprawy o 
przyznanie, powierzenie, wykonywanie, ograniczenie, zawieszenie, pozbawienie i 
przywrócenie władzy rodzicielskiej, a także sprawy o zakazanie osobistej styczności 
z dzieckiem. Z tego przepisu wyraźnie wynika, że ustawodawca, systematyzując 
sprawy z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli rozpoznawane w 
postępowaniu nieprocesowym, oraz harmonizując ich podział z przepisami kodeksu 
rodzinnego i opiekuńczego (por. zwłaszcza art. 113 § 1), nadał sprawom o 
zakazanie osobistej styczności z dzieckiem – przez ich wyodrębnienie z ogółu 
spraw o ograniczenie władzy rodzicielskiej – samodzielny status procesowy. 
Mając to na względzie, a także wyjątkowy charakter art. 509 k.p.c., należy 
zatem przyjąć, że sprawy o zakazanie osobistej styczności z dzieckiem, 

nienależące w ujęciu procesowym do zakresu spraw o ograniczenie władzy 
rodzicielskiej, ani tym bardziej – co oczywiste – do zakresu spraw o pozbawienie tej 
władzy, są rozpoznawane w składzie jednego sędziego bez udziału ławników. Z 
kolei z wykładni logicznej wynika, że do spraw, o których mowa, należy zaliczyć 
także m.in. sprawy o uregulowanie kontaktów wnuków z dziadkami, gdyż w istocie 
rzeczy ich przedmiotem jest ograniczenie – dla dobra dziecka – osobistej styczności 
dzieci z rodzicami na rzecz umożliwienia osobistej styczności wnuków z dziadkami. 
W konsekwencji, sprawa o uregulowanie kontaktów dziecka z bliskimi, niebędąca w 
rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego sprawą o ograniczenie władzy 
rodzicielskiej, podlega w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji 
rozpoznaniu w składzie jednoosobowym. 
Z tych względów podjęto uchwałę, jak na wstępie.