III CZP 73/13

Sygn. akt III CZP 73/13 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 13 grudnia 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) 
SSN Dariusz Dończyk 
SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) 
 
Protokolant Katarzyna Bartczak 
 
 
w sprawie z powództwa Stowarzyszenia "T. L." w P. 
przeciwko V. B. sp. z o.o. w K. 
o uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolone, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 13 grudnia 2013 r. 
zagadnienia prawnego  
przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w […] 
postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2013 r.,  
 
 
"1. Czy istnienie "uzasadnionego interesu" stanowi przesłankę 
materialnoprawną do wytoczenia powództwa o uznanie postanowień 
wzorca umowy za niedozwolone? 
a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na pytanie pierwsze: 
2. Czy uzasadniony interes w wytoczeniu powództwa w sprawie 
o  uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolone ulega 
wyczerpaniu, jeśli w stosunku do pozwanego przedsiębiorcy Prezes 
Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydał uprzednio 
decyzję o uznaniu za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów 
i  zakazał stosowania praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 
ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji 
i  konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), w sytuacji gdy w obu 
postępowaniach 
zarzuty 
dotyczą 
stosowania 
przez 
tego 
przedsiębiorcę tych samych postanowień wzorców umów?"  
 

 
2 
 
 
 
podjął uchwałę: 
 
Istnienie „uzasadnionego interesu” nie stanowi przesłanki 
materialnoprawnej 
do 
wytoczenia 
powództwa 
o 
uznanie 
postanowień wzorca umowy za niedozwolone. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
3 
Uzasadnienie 
Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację pozwanego V. B. Sp. z o.o. od wyroku 
Sądu Okręgowego w W. - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 30 
grudnia 2011 r. powziął istotne wątpliwości i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. 
przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne 
sformułowane w sentencji swojego postanowienia z dnia 22 sierpnia 2013 r. 
Zagadnienie to powstało na tle następującego stanu faktycznego.  
Powód Stowarzyszenie „T. L." - w pozwie złożonym w dniu 30 sierpnia 2010 
r. - wniósł o uznanie za niedozwolone i  zakazanie pozwanej V. B. sp. z o.o. 
wykorzystywania w  obrocie z konsumentami postanowienia wzorca umowy o 
treści: „Każda ze stron zobowiązana jest do niezwłocznego powiadomienia drugiej 
strony o zmianie adresu wskazanego w umowie, w tym adresów dla doręczeń, pod 
rygorem uznania za prawidłowo doręczoną korespondencję kierowaną na adres 
dotychczasowy". Postanowienie takie zostało zawarte w pkt 9.2 wzorca umowy pod 
nazwą „Przedwstępna umowa ustanowienia odrębnej własności lokalu i 
przedwstępna umowa sprzedaży lokalu" dla inwestycji C. V. w  W.  
Do pozwu powód dołączył decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji 
i  Konsumentów z dnia 19 lipca 2010 r., w której organ ten stwierdził naruszenie 
przez V. B. zbiorowych interesów konsumentów poprzez stosowanie m.in. 
powyższej klauzuli, tożsamej z postanowieniem wpisanym do rejestru wzorców 
umowy uznanych za niedozwolone, na podstawie art. 47945 k.p.c.  
W odpowiedzi na pozew pozwana V. B. wniosła o odrzucenie pozwu. 
Uzasadniając żądanie odrzucenia pozwu, pozwana powołała się na okoliczność, że 
wniosła odwołanie od decyzji Prezesa UOKiK uznającej stosowanie przedmiotowej 
klauzuli za naruszające zbiorowy interes konsumenta. Skoro jest to sprawa cywilna, 
a odwołanie odpowiada funkcji pozwu, to - zdaniem pozwanej - wszczęta w ten 
sposób wcześniej sprawa z odwołania od tej decyzji spowodowała zawisłość sporu 
dotyczącego uznania powyższej klauzuli za niedozwoloną. Zatem pozew 
Stowarzyszenia „T. L." - jako dotyczący tego samego - powinien być odrzucony. 
Ponadto pozwana zakwestionowała legitymację procesową powoda do wytoczenia 
powództwa w niniejszej sprawie, wskazując na postanowienie preambuły do 

 
4 
Dyrektywy 93/13 EWG z 5 kwietnia 1993 r. o  nieuczciwych warunkach w umowach 
konsumenckich (Dz. Urz. WE z 1993 r. L  95, s.29), zgodnie z którą uprawnienie do 
wszczęcia postępowania dotyczącego warunków umowy muszą posiadać 
organizacje, które na podstawie przepisów prawnych Państwa Członkowskiego 
mają uzasadniony interes do działania w  sprawie. Zdaniem pozwanej, kontrola 
dokonywana w sprawie przedmiotowego wzorca przez Prezesa UOKiK wyklucza 
istnienie interesu powoda do wytaczania powództwa w niniejszej sprawie.  
Wyrokiem z dnia 30 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w W. - Sąd Ochrony 
Konkurencji 
i 
Konsumentów 
uznał 
za 
niedozwolone 
i 
zakazał 
V. 
B. 
wykorzystywania w umowach z konsumentami postanowienia wzorca umowy o 
treści: „Każda ze stron zobowiązana jest do niezwłocznego powiadomienia drugiej 
strony o zmianie adresu wskazanego w umowie, w tym adresów dla doręczeń, pod 
rygorem uznania za prawidłowo doręczoną korespondencję kierowaną na adres 
dotychczasowy”. 
Rozpoznający apelację pozwanego, który zarzucił naruszenie art. 199 § 1 
k.p.c. oraz art. 47938 k.p.c. i art. 3851 k.c. Sąd II instancji wskazał, że z preambuły 
dyrektywy nr 93/13/EWG oraz z jej art. 7 wynika, że osoby lub organizacje, które na 
mocy prawa krajowego mają uzasadniony interes związany z ochroną 
konsumentów, 
musza 
posiadać 
uprawnienie do 
wszczęcia 
postępowania 
dotyczącego warunków umowy przeznaczonych do ogólnego stosowania 
w  umowach zawieranych z konsumentami, a w szczególności warunków 
nieuczciwych, zarówno przed sądem, jak i przed organami administracyjnymi 
właściwymi do rozstrzygania skarg. Ma to umożliwić tym osobom lub organizacjom 
podjęcie stosowanych i skutecznych kroków środków w celu zapobieżenia stałemu 
stosowaniu takich warunków.  
Ponadto Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że  w celu zapewnienia bardziej 
skutecznej ochrony konsumentów, w szczególności ich zbiorowych interesów, 
została wydana Dyrektywa 98/27/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 
19  maja 1998 r. (obowiązująca do 2009 r.), w sprawie nakazów zaprzestania 
szkodliwych praktyk w celu ochrony interesów konsumentów (DZ. U. UE. L. 
1998.166.51), mająca charakter procesowy. Obowiązki Państwa Członkowskiego 

 
5 
związane z jej wykonaniem sprowadzały się do wprowadzenia do krajowego 
porządku prawnego przepisów przewidujących możliwość wytoczenia powództwa 
na drodze sądowego postępowania cywilnego lub wystąpienia z wnioskiem do 
organu administracji o wszczęcie postępowania administracyjnego w celu wydania 
przez sąd wyroku lub przez organ administracji publicznej decyzji administracyjnej, 
zawierających w swojej treści nakaz zaniechania (zaprzestania) naruszeń 
zbiorowych interesów konsumentów (artykuł 2 dyrektywy).  
Jak wskazał Sąd II instancji polski ustawodawca przewidział trzy rodzaje 
środków 
ochrony 
konsumentów 
w 
zakresie 
stosowania 
niedozwolonych 
postanowień umownych w stosunkach umownych z profesjonalistami - kontrolę 
incydentalną, kontrolę abstrakcyjną oraz postępowanie administracyjne w sprawie 
o  naruszenie zbiorowych interesów konsumentów prowadzone przez Prezesa 
Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów na podstawie art. 24 i n. oraz art. 100 
i n. ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. 
We wszystkich tych postępowaniach znajdują zastosowanie art. 3851-3853 
k.c. 
określające 
materialnoprawne 
reguły 
ochrony 
konsumentów 
przed 
niedozwolonymi postanowieniami umownymi. 
Do wszczęcia postępowania w ramach każdego z powyższych środków 
uprawnione są inne podmioty: 1) konsument będący stroną stosunku umownego, 
który został zawiązany przez zawarcie umowy z użyciem wzorca zawierającego 
niedozwolone postanowienia umowne; 2) w myśl art. 47938 § 1 i 2 k.p.c., przy 
kontroli abstrakcyjnej, każdy kto według oferty pozwanego mógłby zawrzeć z nim 
umowę zawierającą postanowienie, którego uznania za niedozwolone żąda się 
pozwem, a także organizacja pozarządowa do której zadań statutowych należy 
ochrona interesów konsumentów, w tym również organizacje zagraniczne 
z  państwa członkowskich Unii Europejskiej; 3) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji 
i Konsumentów w postępowaniu administracyjnym.  
Postępowanie w sprawie niniejszej zostało wszczęte w ramach abstrakcyjnej 
kontroli postanowień wzorca umownego, przez Stowarzyszenie, do którego zadań 
statutowych należy ochrona interesów konsumentów. Jednakże pozwany 
kwestionuje legitymację czynną powoda, z uwagi na nieistnienie po jego stronie 

 
6 
„uzasadnionego interesu" o jakim mowa w preambule do Dyrektywy Rady EWG 
93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 r., jak też w art. 7 ust. 2 Dyrektywy, wobec wydania 
przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów decyzji stwierdzającej 
stosowanie przez pozwanego praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów 
przez stosowanie m.in. klauzuli będącej przedmiotem niniejszego postępowania, 
a  uznanej już wcześniej wobec innego przedsiębiorcy za niedozwolone 
postanowienie umowne i wpisane do rejestru, o którym mowa w art. 47945 § 2 k.p.c. 
Zdaniem pozwanego, skoro celem obu postępowań jest wyeliminowanie 
zakwestionowanego postanowienia z obrotu, to brak jest uzasadnionego interesu 
w  prowadzeniu kilku postępowań co do tego samego przedmiotu. 
W ocenie Sądu Apelacyjnego, przesłankę istnienia „uzasadnionego 
interesu", o jakim mowa jest w art. 7 ust. 2 Dyrektywy Rady EWG 93/13, 
uprawniającego organizację pozarządową do wszczęcia postępowania mającego 
na celu ochronę interesów konsumentów m.in. w ramach kontroli abstrakcyjnej 
postanowień wzorca umowy, można rozumieć dwojako. 
Pierwsze rozumienie spełnienia tej przesłanki, które reprezentuje pozwany 
oraz która została przyjęta we wcześniejszym orzecznictwie Sądu Apelacyjnego, 
sprowadza się do uznania, że legitymacji procesowej w rozumieniu art. 47938 § 1 
k.p.c. nie można rozpatrywać oddzielnie od legitymacji materialnej, wynikającej 
z  treści art. 3851§ 1 k.c. i nast., dotyczących klauzul niedozwolonych. Powództwo 
o  stwierdzenie tego, że określona klauzula narusza interes konsumenta ma 
charakter powództwa o ukształtowanie a nie o ustalenie, co do zasady brak więc 
jest podstaw do badania interesu prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c. Z istoty 
przepisów kodeksu cywilnego odnoszących się do ochrony konsumenta przed 
niedozwolonymi klauzulami umownymi wynika jednak, iż ich przedmiotem, innymi 
słowy podstawową wartością przez nie chronioną, jest interes konsumenta, 
definiowany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za 
godne 
ochrony. 
Ten 
interes 
konsumenta 
stanowi 
podstawę 
legitymacji 
materialnoprawnej w rozumieniu art.3851 k.c., tym samym niezbędną, niejako 
podstawową 
i 
pierwotną 
przesłankę 
materialnoprawną 
dla 
uwzględnienia 
powództwa. Pogląd ten może znajdować uzasadnienie w brzmieniu preambuły i art. 
7 powołanej wyżej dyrektywy, która posiłkuje się pojęciem uzasadnionego interesu, 

 
7 
istniejącego po stronie  organizacji, uprawnionej do wytoczenia powództwa. 
Prowadzi to w dalszym toku rozważań a contrario do konstatacji, że brak takiego 
interesu konsumenta powoduje brak legitymacji materialnoprawnej po stronie danej 
organizacji 
(stowarzyszenia) 
do 
wytoczenia 
powództwa 
w 
przedmiocie 
abstrakcyjnej kontroli wzorca w oparciu o treść art. 47938 § 1 k.p.c. w zw. art. 3851 
§  1 k.c. i nast.  
Mając to na względzie można zatem przyjąć, że skoro kwestionowana 
klauzula stała się przedmiotem badania Prezesa UOKiK-u, który w nieprawomocnej 
decyzji z dnia 19 lipca 2010 r. nr RKR - 11/2010 uznał m.in. jej stosowanie we 
wzorcu umownym za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, 
uznając działanie takie za bezprawne i godzące w interesy konsumentów 
(postanowienie to zostało wpisane do Rejestru postanowień wzorców umownych 
uznanych za niedozwolone)  oraz stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 
25  maja 2010 r., to tym samym klauzula ta będzie przedmiotem dalszego badania 
w postępowaniu wszczętym na kanwie tej decyzji, od której powód złożył 
odwołanie. W konsekwencji interes konsumenta podlegać zatem będzie 
rozważeniu i ewentualnemu zaspokojeniu w powyższym postępowaniu, w którym 
dojdzie do analizy jego naruszenia i w dalszym toku określenia ostatecznych 
konsekwencji dla przedsiębiorcy z tego tytułu. Tym samym brak jest podstaw do 
przyjęcia istnienia, zasługującego na ochronę, interesu konsumentów w niniejszym 
postępowaniu, zakładającym abstrakcyjną, ponowną kontrolę tegoż samego 
wzorca. Nie występuje konieczność ochrony uprawnień obywateli, albowiem będzie 
ona miała miejsce w wyżej wskazanym postępowaniu. Innymi słowy, interes 
konsumenta (uzasadniony interes w rozumieniu cytowanych przepisów unijnych) 
uległ „wyczerpaniu" w powyższym postępowaniu i brak jest podstaw do przyjęcia 
jego istnienia w tymże procesie. Implikuje to w świetle wyżej wskazanych rozważań 
brak legitymacji czynnej materialnej powodowego stowarzyszenia w rozumieniu art. 
3851 § 1 k.c. w zw. art. 47938 § 1 k.p.c. do wytoczenia niniejszego powództwa.  
Drugie rozumienie spełnienia przesłanki istnienia „uzasadnionego interesu" 
sprowadza się natomiast do badania spełnienia przesłanek określonych w przepisie 
art. 47938 § 1 k.p.c., w tym - w odniesieniu do organizacji pozarządowych 
(wcześniej organizacji społecznych) - czy zadaniem statutowym takich organizacji 

 
8 
jest ochrona konsumentów. Zauważyć bowiem należy, iż ani w preambule, ani 
w  art. 7 ust. 2 cytowanej Dyrektywy 93/13, nie zostało wyjaśnione, jak należy 
rozumieć pojęcie „osoby lub organizacje, które na podstawie przepisów prawnych 
państwa członkowskiego mają uzasadniony interes do działania w sprawie", 
co  powinno uprawniać je do wytaczania powództw dotyczących kontroli 
postanowień 
umownych. 
Oznacza 
to, 
iż 
określenie 
kręgu 
podmiotów 
legitymowanych do wszczynania tego rodzaju postępowań zostało pozostawione 
ustawodawcy krajowemu, który jednoznacznie uregulował tę kwestię w przepisie 
art. 47938  § 1 i 2 k.p.c. Przepis ten nie wprowadza dodatkowo wymagania istnienia 
interesu po stronie takiego podmiotu w rozstrzygnięciu sprawy toczącej się z jego 
inicjatywy. W tym kontekście Sąd Apelacyjny podkreślił, że każdorazowo 
obowiązek badania istnienia „interesu" (prawnego, ekonomicznego, bądź innego 
rodzaju) musi wynikać z przepisu, który statuuje ten wymóg bądź jako przesłankę 
procesową, bądź materialną.  Ustawodawca, ustanawiając przesłankę istnienia 
interesu, jednocześnie przesądza, czy przesłanka ta ma znaczenie jedynie dla 
oceny istnienia legitymacji danego podmiotu do udziału w danym postępowaniu, 
czy też stanowi przesłankę merytoryczną pozwalającą na uwzględnienie 
zgłoszonego 
roszczenia. 
W 
sprawach 
dotyczących 
abstrakcyjnej 
kontroli 
postanowień wzorca umowy kwestia legitymacji czynnej regulowana jest przepisem 
art. 47938 § 1 i 2 k.p.c. natomiast w przepisach art. 3851-3853 k.c. wskazane zostały 
przesłanki 
merytoryczne, 
spełnienie 
których 
przesądza 
o 
uwzględnieniu 
powództwa. Jedną z merytorycznych przesłanek zawartych w art. 3851 § 1 k.c. jest 
okoliczność, że kwestionowane postanowienie umowne musi rażąco naruszać 
interesy konsumentów.  
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, może budzić wątpliwości, czy stanowisko 
reprezentowane przez pozwanego, zgodnie z którym badanie, czy w konkretnej 
sprawie istnieje potrzeba ochrony interesów konsumenta, powinno  decydować 
o  legitymacji czynnej powoda, będącego organizacją uprawnioną zgodnie z art. 
47938 k.p.c. do występowania z powództwem, da się pogodzić z celami Dyrektywy 
93/13. Jej postanowienia zmierzają do zapewnienia jak najszerszej ochrony 
konsumentom przed nadużyciami ze strony sprzedawców i dostawców. Wstępne 
badanie istnienia interesu po stronie powoda do wystąpienia z powództwem 

 
9 
zmierzającym do kontroli abstrakcyjnej wzorca, ewidentnie prowadzi do 
ograniczenia możliwości korzystania z tego rodzaju środka prawnego m.in. przez 
podmioty, których zadaniem statutowym jest ochrona interesów konsumentów i to 
najczęściej bez badania treści samego zakwestionowanego postanowienia. 
Ponadto nie można pominąć faktu, że przesłanka istnienia interesu konsumenta 
jako podlegającego ochronie w ramach takiego postępowania, rozważana byłaby 
dwukrotnie - raz w ramach kontroli na etapie badania legitymacji czynnej, drugi raz 
- 
jako 
przesłanka 
merytoryczna 
służąca 
ocenie 
„abuzywności" 
samego 
postanowienia. Teoretycznie nie można wykluczyć, że przy ocenie istnienia 
„interesu" po stronie konsumenta na różnych etapach postępowania, sąd mógłby 
dojść do wzajemnie sprzecznych wniosków. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Trafnie, 
w 
uzasadnieniu 
zagadnienia 
przedstawionego 
Sądowi 
Najwyższemu, Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę na dwie kwestie. Po pierwsze, 
że  polski 
ustawodawca 
implementując 
do 
naszego 
porządku 
prawnego 
postanowienia Dyrektywy 98/27/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 
19  maja 1998 r. w sprawie nakazów zaprzestania szkodliwych praktyk w celu 
ochrony interesów konsumentów (DZ. U. UE. L. 1998.166.51) wprowadził 
rozbudowane instrumenty procesowej ochrony konsumentów, dopuszczając obok 
cywilnoprawnej 
kontroli 
indywidualnej 
i 
abstrakcyjnej, 
także 
kontrolę 
administracyjną. Jak pokazuje sprawa, na kanwie której zostało sformułowane 
rozpoznawane zagadnienie, może więc pojawić się konieczność ustalenia 
wzajemnych relacji pomiędzy postępowaniami, których zadaniem jest w istocie 
realizacja tego samego celu, tj. ochrony konsumenta przed narzucaniem mu 
postanowień umownych, które naruszają jego interes. Po drugie, w związku 
z  istnieniem różnych postępowań, w ramach których może być chroniony interes 
konsumenta, pojawia się potrzeba określenia jaką rolę w tych postępowaniach 
odgrywa 
ten 
interes 
rozumiany 
jako 
zapobieganie 
stałemu 
stosowaniu 
nieuczciwych warunków w umowach zawieranych z nim przez sprzedawców 
i  dostawców. Nie ulega wątpliwości, że może on być brany pod uwagę jako 
element oceny zasadności powództwa w sprawach dotyczących niedozwolonych 
postanowień umownych, o których mowa w art. 3851-3853 k.c. Pozwany 

 
10
w  rozpoznawanej sprawie, na kanwie której przedstawiono Sądowi Najwyższemu 
zagadnienie prawne, dowodzi jednak, że na tle regulacji unijnych i krajowych sąd 
powinien przed przystąpieniem do merytorycznej oceny powództwa ustalić, czy dla 
ochrony interesu konsumenta powództwo to jest w ogóle dopuszczalne. 
Szczególnie widoczne jest to, gdy tak jak na tle rozpoznawanej sprawy interes 
konsumenta jest już chroniony poprzez wydanie decyzji przez Prezes Urzędu 
Ochrony Konkurencji i Konsumentów, gdyż na skutek odwołania od tej decyzji 
sprawę zbada sąd. Zdaniem pozwanego przedsiębiorcy, powód w tej sytuacji nie 
ma interesu, aby w postępowaniu które inicjuje, dochodzić ochrony w istocie tego 
samego 
interesu 
konsumenta, 
polegającego 
na 
tym, 
aby 
w 
umowach 
z  przedsiębiorcą nie zostały mu narzucone postanowienia umowne, które już 
zostały uznane za niedozwolone i wpisane do rejestru prowadzonego przez 
Prezesa UOKiK. 
W związku z podniesioną przez Sąd Apelacyjny wątpliwością należy przede 
wszystkim rozważyć, czy z preambuły do Dyrektywy 93/13 EWG z 5 kwietnia 
1993  r. o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE 
z  1993 r. L 95, s.29), a przede wszystkim  jej art. 7, wynika potrzeba badania czy 
organizacja pozarządowa, do której zadań statutowych należy ochrona interesów 
konsumentów, ma legitymację, aby wszczynać proces, którego celem jest uznanie 
postanowień wzorca umowy za niedozwolony. Innymi słowy, czy o legitymacji 
procesowej powoda przesądza tylko to, że jest on organizacją, o której mowa w art. 
47938 § 1 k.p.c., czy też sąd powinien zbadać, przed przystąpieniem do 
rozpoznania meritum sprawy, jeszcze jedną okoliczność, mianowicie czy 
powództwo z którym występuje organizacja pozarządowa, do której statutowych 
zadań należy ochrona konsumentów, rzeczywiście chronić będzie interes 
konsumentów, jeżeli interes ten jest już dostatecznie chroniony w rezultacie 
podjęcia działań w innym trybie. Czyli, że o legitymacji czynnej przesadza nie tylko 
to, że powód jest organizacją uprawnioną do występowania z pozwem na 
podstawie art. 47938 k.p.c. ale także to, że interes konsumenta w dalszym ciągu 
wymaga ochrony. Jak wynika z art. 7 ust 2 Dyrektywy 93/13, o tym, czy osoby 
i  organizacje mają uzasadniony interes w tym aby zapobiegać stałemu stosowaniu 
nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców 

 
11
z konsumentami decyduje prawo krajowe. Oznacza to, że państwom członkowskim, 
a więc także Polsce przyznano kompetencję do decydowania jaka organizacja 
będzie miała legitymację do wytoczenia powództwa. Polski ustawodawca skorzystał 
z tej kompetencji i w art. 47938 § 1 k.p.c. wskazał, że legitymację procesową do 
wytoczenia powództwa, które uruchamia tzw. abstrakcyjną kontrolę wzorca 
umownego ma organizacja pozarządowa, do której zadań statutowych należy 
ochrona interesów konsumentów. Z postanowień  wspomnianej Dyrektywy, nie 
wynika wobec tego, że legitymacja procesowa organizacji pozarządowej, o której 
mowa w art. 47938 § 1 k.p.c.,  może zależeć jeszcze od spełnienia innych 
wymogów.  
Dodatkowych wymogów, które miałyby decydować o tym, czy organizacja 
pozarządowa, o której mowa w art. 47938 § 1 k.p.c., ma czynną legitymację 
procesową nie można także uzasadnić przepisami  k.p.c.  Przede wszystkim należy 
wskazać, że powództwo o uznanie wzorca postanowień umowy za niedozwolony 
nie jest powództwem o ustalenie. Wobec tego nie ma do niego zastosowania art. 
189 k.p.c., który przewiduje  wymóg wykazania interesu prawnego. Także art. 3851 
§ 1 k.c. nie wskazuje na potrzebę badania interesu konsumenta w kontekście 
czynnej legitymacji procesowej powoda. Konieczność sięgania po interes prawny, 
zgodnie z tym przepisem, jawi się dopiero przy rozpatrywaniu, czy postanowienie 
umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie rażąco narusza 
jego interes.  Potrzeba oceniania przez sąd istnienia interesu prawnego w sprawie 
o uznanie wzorca postanowień za niedozwolony mogłaby wynikać wobec tego tylko 
w razie wykazania, że ze względu na skomplikowany system ochrony interesu 
konsumentów, w konkretnej sprawie wytoczenie powództwa przez organizację 
pozarządową, o której mowa w art. 47938 § 1 k.p.c., jest zbędne. W tym kontekście 
rysuje się potrzeba rozważenia, czy wydanie decyzji przez Prezes UOKiK na 
podstawie przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji 
i  konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze  zm.) nie doprowadziło do tego, 
że  powództwo wytoczone przez organizację pozarządową (powoda) jest zbędne 
bo interesy konsumentów zostały w tym postępowaniu dostatecznie zabezpieczone 
przed stałym stosowaniem nieuczciwych warunków w umowach zawieranych z nimi 
przez sprzedawców i dostawców. 

 
12
Przechodząc do oceny tego zagadnienia należy zwrócić uwagę, że zgodnie 
z art. 25 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, 
przepisów tej ustawy nie stosuje się do spraw o uznanie wzorca umowy za 
niedozwolone. Przepis ten wyraźnie wskazuje, że ocena tego, czy określone 
postanowienie wzorca umowy może być uznane za niedozwolone należy do sądu 
ochrony konkurencji i konsumentów. Oznacza to, że Prezes UOKiK nie ma 
kompetencji, aby uznać, że postanowienie użyte we wzorcu przez danego 
przedsiębiorcę jest niedozwolone. Taką interpretację omawianego przepisu 
wzmacnia również regulacja zawarta w art. 47938 k.p.c., który legitymację do 
wytoczenia powództwa w sprawie abstrakcyjnej kontroli wzorca umowy przyznaje 
również Prezesowi UOKiK. Ustawodawca wyraźnie sygnalizuje, że Prezes UOKiK 
nie ma samodzielnej kompetencji do oceny, czy postanowienie użyte we wzorcu 
umownym przez określonego przedsiębiorcę jest niedozwolone. Rozwiązanie takie 
należy uznać za celowe i dobrze określające wzajemne kompetencje różnych 
podmiotów, które mogą podejmować działania zapobiegające stałemu stosowaniu 
wobec konsumentów niedozwolonych postanowień we wzorcach umownych 
wytworzonych przez przedsiębiorcę. Tak regulacja zasługuje na pełną aprobatę, 
zważywszy że sprawa o uznawanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone 
ma charakter typowo cywilny i wymaga skomplikowanych ocen (wzięcia pod uwagę 
interesów stron, sprzeczności z dobrymi obyczajami, określenia charakteru 
świadczenia) do których powołany jest sąd, a nie organ administracyjny. 
Chociaż co do zasady sprawa wydaje się oczywista, to w związku z dwoma 
dodatkowymi przepisami ulega ona wyraźnemu skomplikowaniu. Przepis art. 24 
ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje za praktykę 
naruszającą zbiorowe interesy konsumentów stosowanie postanowień wzorca 
umowy, który został wpisany do rejestru postanowień wzorców umownych 
uznanych za niedozwolone. Prezes UOKiK, ma kompetencje do tego, aby w formie 
decyzji uznać praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazać 
zaniechania jej stosowania. Natomiast, zgodnie z art. 47943 k.p.c., od chwili wpisania 
uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru postanowień 
wzorców uznanych za niedozwolone, prawomocny wyrok w tej sprawie ma skutek 
wobec osób trzecich. Na tle powołanych przepisów przesądzić należy, czy Prezes 

 
13
UOKiK może, tak jak zrobił to w decyzji wobec pozwanego w  niniejszej sprawie, 
stwierdzić, że postanowienie zawarte we wzorcu, którym posługuje się ten 
przedsiębiorca 
w 
umowach 
ze 
swoimi 
kontrahentami 
jest 
niezgodne 
z postanowieniem wpisanym już do rejestru postanowień uznanych za niedozwolone 
w postępowaniu wobec innych przedsiębiorców. Dla uzasadnienia takiej kompetencji 
Prezesa UOKiK dodatkowo należy dodać, że oceniane postanowienie nie musi być 
literalnie zgodne z wpisanym do rejestru ale mieści się w hipotezie takiej klauzuli. 
Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien bowiem być 
zamiar, cel jakiemu mają służyć porównywane postanowienia, a nie tylko ich 
dosłowne podobieństwo.  
Pierwszą sprawą, która wymaga przesądzenia jest wyjaśnienie co oznacza 
użyte w art. 47943 k.p.c. określenie, że prawomocny wyrok stwierdzający uznanie za 
niedozwolone postanowienia wzorca umowy ma skutek wobec osób trzecich. 
Zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie określenie to rozumiane jest dwojako. 
Zwolennicy pierwszego poglądu, powołując się na wykładnię literalną tego przepisu, 
uznają, że postanowienie uznane za niedozwolone, po wpisaniu go do rejestru nie 
może być stosowane nie tylko w stosunkach konkretnego przedsiębiorcy z innymi 
konsumentami, ale także wykluczone jest jego stosowanie we wzorcach innych 
przedsiębiorców stosowanych w umowach z konsumentami, czyli we wszystkich 
stosunkach z konsumentami, w których zostało ono wykorzystane. Tak Sąd 
Najwyższy w wyroku z dnia 6 października 2004 r., I CK 162/04 (nie publ.),  uchwale 
z dnia  13 lipca 2006 r., III SZP 3/06, (OSNP 2007, nr 1-2, poz. 3), wyroku z dnia 
5 czerwca 2007 r., I CSK 117/07, (nie publ) oraz w  wyroku z dnia 11 października 
2007 r., III SK 19/07 (nie publ.).  
Zwolennicy drugiego poglądu, który ma silne wsparcie w doktrynie i  nowszym 
orzecznictwie Sądu Najwyższego, wskazują, że takie rozumienie „skutku wobec osób 
trzecich”, o którym mowa w art. 47943 k.p.c., prowadzi do nadania mu charakteru 
normy abstrakcyjnej i generalnej, czyli zrównania go z  normą prawną, skoro może 
być on skuteczny wobec każdego przedsiębiorcy i  każdego konsumenta. Sąd, 
szczególnie w świetle zamkniętego w art. 87 Konstytucji katalogu źródeł prawa oraz 
określenia organów, którym przysługuje władza ustawodawcze (art. 95), nie ma zaś 
kompetencji do stanowienia norm prawnych. Taka wykładnia art. 47943 k.p.c. 

 
14
prowadziłaby do uznania, że jest to przepis sprzeczny z Konstytucją. Zwraca się 
także uwagę, że taka wykładnia tego przepisu prowadziłaby do ingerencji w interesy 
tych przedsiębiorców, którzy nie brali udziału w postepowaniu sądowym i nie mieli 
możliwości obrony swoich praw. Oderwanie, podczas kontroli abstrakcyjnej wzorca 
umownego, od konkretnych umów mogłoby także prowadzić do wyeliminowania 
niektórych klauzul z obrotu prawnego, nawet w przypadku, gdy ich postanowienia są 
zgodne z dobrymi obyczajami i nie naruszają interesów konsumenta. Stanowisko, że 
abstrakcyjna kontrola wzorca umownego nie może prowadzić do generalnego 
wyłączenia danej klauzuli z obrotu, a w związku z tym, że powaga rzeczy osądzonej 
nie może rozciągać się na podobne lub nawet takie same postanowienia 
stosowanego przez innego przedsiębiorcę w innym wzorcu, wyraził Sąd Najwyższy 
w uchwale z dnia 7  października 2008 r., III CZP 80/08, (OSNC 2009, nr 9, poz.118) 
oraz w  wyrokach: z dnia 13 maja 2010 r., III SK 29/09, (nie publ.), z dnia 20 września 
2013 r., II CSK 708/12, (nie publ.) i w wyroku z dnia 23 października 2013 r., IV  CSK 
142/12 (nie publ.). Sąd Najwyższy w obecnym składzie zdecydowanie przychyla się 
do takiego właśnie rozumienia znaczenia prawomocnego wyroku, o  którym mowa 
w art. 47943 k.p.c. To, że sąd dokonuje tzw. abstrakcyjnej kontroli postanowienia 
wzorca umownego nie oznacza, że kontrola ta może być dokonywana w zupełnym 
oderwaniu od konkretnych stosunków prawnych z  udziałem przedsiębiorcy, który ten 
wzorzec stosuje w umowach z konsumentami. Przepis art. 47943 k.p.c. nie może 
także być wykładany w taki sposób, aby stał się podstawą dla sądu kreowania norm 
generalnych i abstrakcyjnych, gdyż godzi to wprost w postanowienia Konstytucji 
normujące kompetencje do stanowienia norm prawnych. 
Przyjęcie, że wpisanie postanowienia wzorca umowy do rejestru postanowień 
wzorców umownych uznanych za niedozwolone wobec jednego przedsiębiorcy 
nie uprawnia 
samo 
przez 
się 
do 
uznania 
go 
za 
niedozwolone 
wobec 
innego przedsiębiorcy  określa  także wyraźnie wykładnię  art.  24 ust. 2 pkt 1 ustawy  

 
15
o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis ten nie uprawnia Prezesa UOKiK do 
samodzielnego określenia, czy postanowienie wpisane do wspomnianego rejestru 
w związku z wydaniem wyroku przeciwko jednemu przedsiębiorcy mogą być uznane 
za takie wobec innego przedsiębiorcy. Nie wystarczy bowiem stwierdzenia, że 
oceniane postanowienia łączy ten sam zamiar i cel jakiemu one służą. Jeszcze raz 
należy podkreślić, że kontrola abstrakcyjna wzorca umownego nie może być 
przeprowadzona 
w 
oderwaniu 
od 
konkretnych 
stosunków 
określonego 
przedsiębiorcy z konsumentami a do tego uprawniony jest tylko sąd ochrony 
konkurencji i konsumentów, a nie samodzielnie Prezes UOKiK. 
Dotychczasowe rozważania prowadzą do wniosku, że w prawie unijnym 
i  w  prawie krajowym brak podstaw do przyjęcia poglądu, iż legitymacja procesowa 
organizacji pozarządowej, o której mowa w art. 47938 k.p.c., nie wynika wprost 
z  tego przepisu lecz sąd powinien dodatkowo badać, czy wytoczenie konkretnego 
powództwa służy ochronie uzasadnionych interesów konsumentów. Gdyby okazało 
się, że organizacja taka wbrew swojemu statutowi nie działa w interesie 
konsumentów, to remedium na to nie jest nadinterpretacja przepisów o klauzulach 
abuzywnych, lecz ocena działania takiej organizacji przez powołane do tego organy. 
Rozumienie wspomnianych przepisów, w taki sposób, że nakładają one obowiązek 
badania w każdej sprawie, czy organizacja pozarządowa, o której mowa w art. 47938 
k.p.c., ma interes prawny, mogłoby bowiem prowadzić prostą drogą do ograniczenia 
możliwości prowadzenia przez takie organizacje ich statutowej działalności, nawet 
gdy wykonują ją prawidłowo i w konsekwencji osłabić ochronę konsumentów, do 
czego nie powinien przyczyniać organ specjalnie do tego powołany jakim jest Prezes 
UOKiK. 
Mając na uwadze powyższe względy Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 
k.p.c., orzekł jak w sentencji uchwały.  
         
         
         
es