III CZP 72/13

Sygn. akt III CZP 72/13 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 22 listopada 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący) 
SSN Dariusz Dończyk 
SSN Marta Romańska (sprawozdawca) 
 
Protokolant Katarzyna Bartczak 
 
 
w sprawie z powództwa L. S. 
przeciwko B. K. 
o zapłatę, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 22 listopada 2013 r. 
zagadnienia prawnego  
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w S. 
postanowieniem z dnia 4 lipca 2013 r.,  
 
"Czy w świetle normy prawnej zawartej w art. 120 § 1 k.c. 
termin przedawnienia roszczenia o zapłatę odszkodowania z tytułu 
nienależytego wykonania zobowiązania (art. 471 k.c.) rozpoczyna 
swój bieg od dnia wykonania zobowiązania czy też od dnia 
zaistnienia szkody albo od dnia dowiedzenia się wierzyciela 
o szkodzie?" 
 
 
podjął uchwałę: 
 
 
Termin przedawnienia roszczenia o zapłatę odszkodowania    
z 
tytułu 
niewykonania 
lub 
nienależytego 
wykonania 
zobowiązania (art. 471 k.c.) rozpoczyna bieg od dnia wystąpienia 
szkody pozostającej w związku przyczynowym z tym zdarzeniem 
(art. 120 § 1 k.c.). 
 
 
 

 
 
2 
Uzasadnienie 
 
W pozwie z 16 marca 2012 r. powód L. S. wniósł o zasądzenie od B. K. 
kwoty 30.000 zł z odsetkami ustawowymi tytułem odszkodowania za szkodę 
powstałą wskutek wadliwego wykonania dachu na jego domu, za co pozwany 
ponosi odpowiedzialność, gdyż jako kierownik budowy potwierdził, że wszystkie 
roboty zostały wykonane zgodnie ze sztuką budowlaną. Powód twierdził, że na 6-7 
lat przed wniesieniem pozwu zaczęły się ujawniać takie wady dachu na budynku, 
które wymagają naprawienia.  
Pozwany B. K. wniósł o oddalenie powództwa. Przyznał, że  jako kierownik 
budowy nadzorował prace przy budowie domu powoda i zgłosił ten budynek do 
odbioru. Został on wybudowany zgodnie ze sztuką budowlaną i projektem 
budowlanym. Zarzucił, iż roszczenie powoda przedawniło się na podstawie art. 118 
w zw. z art. 751 k.c. 
Wyrokiem z 30 sierpnia 2012 r. Sąd Rejonowy w S. oddalił powództwo. 
Rozstrzygnięcie zapadło po ustaleniu, że decyzją z 10 grudnia 1988 r. powód 
uzyskał pozwolenie na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego w 
zabudowie bliźniaczej. Obowiązki kierownika budowy zlecił pozwanemu, który 
jednocześnie objął obowiązki kierownika budowy sąsiedniej części budynku 
bliźniaczego. Budowę rozpoczęto 24 stycznia 1989 r., a zakończono 25 
października 1989 r. Wykonawcą był Z. D., a materiały dostarczali sami inwestorzy. 
Wpisem do dziennika budowy z 17 sierpnia 1990 r. pozwany poświadczył, że 
budynek został wykonany zgodnie z obowiązującymi warunkami technicznymi, 
projektem oraz pozwoleniem na budowę. Około 2006 r. dach na domu powoda 
zaczął przeciekać, tak samo jak dach na budynku bliźniaczym. Po pewnym czasie 
powód poinformował pozwanego o szkodzie i zażądał jej naprawienia.  
Po przytoczeniu treści art. 117 § 2, art. 118 i 120 § 1 k.c., Sąd pierwszej 
instancji stwierdził, że najdłuższy możliwy termin przedawnienia roszczeń z umowy 
wynosi 10 lat od dnia ich wymagalności. Jeżeli powód wywodzi roszczenie 
z nienależytego wykonania przez pozwanego jego zobowiązań składających się na 
treść łączącej strony umowy zlecenia, to jest ono oczywiście przedawnione, 

 
 
3 
bo czynności pozwanego jako kierownika budowy były wykonywane do 17 sierpnia 
1990 r. Gdyby rozpatrywać powództwo w oparciu o przepisy o czynach 
niedozwolonych, to zastosowanie znajdzie art. 4421 § 1 k.c. i także na podstawie 
tego przepisu roszczenie powoda uległo przedawnieniu. Powód podał, że o wadach 
poszycia dachowego dowiedział się 5-6 lat temu, a zatem w 2006 lub 2007 r., 
co przy zastosowaniu 3-letniego terminu przedawnienia oznaczałoby, że jego 
roszczenie przedawniło się w 2010 r. Art. 4421 § 1 zdanie drugie k.c. ogranicza 
jednak termin przedawnienia do 10 lat od dnia, w którym wystąpiło zdarzenie 
wywołujące szkodę. Według powoda, zdarzeniem tym były zaniechania pozwanego 
jako kierownika budowy, a z dziennika budowy wynika, że 17 sierpnia 1990 r. 
pozwany zaświadczył o prawidłowym jej ukończeniu; 10-letni termin przedawnienia 
liczony od tego dnia minął 17 sierpnia 2000 r. Powód nie wykazał, by szkoda 
stanowiła wynik przestępstwa, a zatem w sprawie nie mają zastosowania dłuższe 
terminy przedawnienia roszczeń z art. 4421 § 2 k.c.  
W toku postępowania wywołanego apelacją powoda od wyroku Sądu 
Rejonowego, powstało zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które 
Sąd Okręgowy w S. postanowieniem z 4 lipca 2013 r. przedstawił Sądowi 
Najwyższemu do rozstrzygnięcia (art. 390 § 1 k.p.c.), nadając mu formę pytania: 
„czy w świetle normy prawnej zawartej w art. 120 § 1 k.c. termin przedawnienia 
roszczenia 
o 
zapłatę 
odszkodowania 
z 
tytułu 
nienależytego 
wykonania 
zobowiązania (art. 471 k.c.) rozpoczyna swój bieg od dnia wykonania zobowiązania 
czy też od dnia zaistnienia szkody albo od dnia dowiedzenia się wierzyciela 
o szkodzie?”  
Z odwołaniem się do brzmienia pozwu i dalszych twierdzeń powoda Sąd 
Okręgowy przyjął, że powód upatruje odpowiedzialności pozwanego nie w czynach 
niedozwolonych, lecz w nienależytym wykonaniu zobowiązania (art. 471 k.c.). 
W braku przepisu szczególnego, termin przedawnienia takiego roszczenia należy 
liczyć w oparciu o przepisy ogólne, tj. art. 118 k.c., a początek jego biegu określić 
według art. 120 § 1 k.c.  
Wymagalność roszczenia jest stanem, w którym wierzyciel ma prawną 
możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności. Nie da się jej 

 
 
4 
wyznaczyć według jednej reguły dla wszystkich stosunków prawnych, bowiem 
zależy ona od charakteru zobowiązań i ich właściwości. Jeżeli strony nie ustaliły 
terminu wykonania zobowiązania ani nie wynika on z charakteru zobowiązania, 
to ma ono charakter bezterminowy. Taki charakter ma też zobowiązanie do zapłaty 
odszkodowania z tytułu nienależytego wykonania umowy. W przypadku tych 
zobowiązań termin spełnienia świadczenia przez dłużnika określa art. 455 k.c., 
według którego dłużnik powinien je spełnić niezwłocznie po wezwaniu 
przez wierzyciela. Początek biegu terminu przedawnienia roszczeń z takich 
zobowiązań powinien być określony na podstawie art. 120 § 1 zdanie drugie k.c.  
Najwcześniejszym możliwym terminem wezwania dłużnika przez wierzyciela 
do wykonania zobowiązania jest chwila jego powstania. Samo stwierdzenie 
nienależytego wykonania umowy zwykle nie przesądza jeszcze o istnieniu szkody, 
jako określonego uszczerbku w majątku poszkodowanego i dopiero jej powstanie 
aktualizuje odpowiedzialność na podstawie art. 471 k.c. Moment, w którym 
wierzyciel powinien wezwać dłużnika do spełnia świadczenia wyznacza się zwykle 
z odwołaniem się do tego zdarzenia, ale można to czynić także z odwołaniem się 
do stanu świadomości wierzyciela co do wyrządzenia mu szkody. Postać i rozmiar 
szkody mogą przy tym ulegać zmianie na skutek oddziaływania czynników 
obiektywnych, a jej ujawnienie się może być odległe od daty niewykonania umowy 
lub jej nienależytego wykonania. Wyraźne wskazanie przez ustawodawcę, 
że roszczenia z niektórych umów przedawniają się po upływie terminu liczonego od 
daty ich wykonania (np. umowa o działo - 636 k.c., umowa przewozu - art. 778 k.c.) 
może sugerować, że w przypadku pozostałych stosunków prawnych wykreowanych 
umową początek biegu terminu przedawnienia roszczeń z nich wynikających należy 
ustalać w inny sposób. 
Powiązanie 
początku 
biegu 
terminu 
przedawnienia 
roszczenia 
o odszkodowanie ex contractu od stwierdzenia niewykonania lub nienależytego 
wykonania zobowiązania i wystąpienia szkody bez jakiegokolwiek ograniczenia 
w czasie odpowiedzialności dłużnika, prowadziłoby do sytuacji, w której strony 
pozostawałyby przez szereg lat w niepewności, co do swojej sytuacji prawnej. 
Takiej niepewności ustawodawca zapobiegł regulując przedawnienie zobowiązań 
z tytułu czynów niedozwolonych i wprowadzając maksymalny termin ich 

 
 
5 
przedawnienia, liczony od daty zdarzenia wyrządzanego szkodę, bez względu na 
chwilę, w której ona powstała (art. 4421 § 1 zdanie pierwsze k.c.). Zdaniem Sądu 
Okręgowego, trudno znaleźć racjonalne argumenty za ograniczeniem w czasie 
odpowiedzialności deliktowej (bez względu na datę powstania szkody) przy 
jednoczesnym braku takiego ograniczenia dla odpowiedzialności kontraktowej. 
Z drugiej strony, w deliktowej odpowiedzialności odszkodowawczej niekorzystnym 
skutkom znacznego upływu czasu pomiędzy bezprawnym zdarzeniem będącym 
źródłem szkody a jej powstaniem zapobiega możliwość wystąpienia z powództwem 
o ustalenie odpowiedzialności za skutki czynu niedozwolonego w przyszłości. 
Konstruowanie roszczeń o ustalenie odpowiedzialności za przyszłe szkody 
związane z nienależytym wykonaniem umowy jest jednak wątpliwe. 
Sąd Okręgowy skłonił się ku poglądowi, że dla ustalenia początku biegu 
terminu 
przedawnienia 
roszczenia 
o 
odszkodowanie 
za 
szkodę 
wynikłą 
z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy konieczne jest ustalenie, 
kiedy stwierdzenie szkody - jako konkretnego uszczerbku w prawach majątkowych 
lub interesach poszkodowanego - było w sposób obiektywny możliwe, choćby 
oznaczać to miało, że odpowiedzialność dłużnika będzie mieć miejsce po upływie 
znacznego okresu od wykonania zobowiązania. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
1. Wobec dopuszczalności zbiegu roszczeń ex contractu i ex delicto (art. 443 
k.c.), dokonanie wyboru podstawy dochodzenia roszczeń zmierzających do 
skompensowania uszczerbku w majątku wierzyciela, doznanego wskutek 
zdarzenia, które może być kwalifikowane równocześnie jako niewykonanie 
zobowiązania i jako delikt, pozostawione zostało poszkodowanemu. Zdaniem Sądu 
Okręgowego, powód w niniejszej sprawie nie upatruje odpowiedzialności 
pozwanego w czynach niedozwolonych (w razie oparcia się na reżimie deliktowym 
roszczenie powoda byłoby z pewnością przedawnione - art. 4421 k.c.), lecz 
w nienależytym wykonaniu zobowiązań (art. 471 k.c.), które pozwany wobec niego 
zaciągnął w związku z zawarciem umowy zlecenia (art. 734 - 751 k.c.). 
Zagadnienie prawne sformułowane przez Sąd Okręgowy odnosi się zatem 
do odpowiedzialności odszkodowawczej jako skutku nienależytego wykonania 

 
 
6 
zobowiązania. W zakresie tego pojęcia mogą się mieścić dwa rodzaje sytuacji: 
nienależyte spełnienie świadczenia oraz nienależyte wykonanie ubocznych 
obowiązków stanowiących treść stosunku prawnego stron. W sprawie, na kanwie 
której przedstawione zostało analizowane zagadnienie prawne, powód zarzuca 
pozwanemu 
nienależyte 
spełnienie 
świadczenia 
(dbanie 
o 
prawidłowość 
prowadzonych prac było głównym obowiązkiem pozwanego jako przyjmującego 
zlecenie), i z tego zdarzenia powód wywodzi swoje roszczenie. Nie ma 
to jednak znaczenia dla analizowanego zagadnienia prawnego, gdyż te same 
reguły przedawnienia odnoszą się do nieprawidłowego spełnienia świadczenia, 
jak  i do ujmowanego szerzej braku należytego wykonania zobowiązania. 
Nienależyte spełnienie świadczenia oraz nienależyte spełnienie ubocznych 
obowiązków dłużnika zaliczają się do szerszej kategorii pojęciowej, jaką jest 
naruszenie zobowiązania. Pojęciem tym obejmuje się wszystkie wypadki, w których 
dłużnik zachowuje się w sposób niezgodny z treścią stosunku zobowiązaniowego, 
wyznaczaną zgodnie z art. 56 k.c. 
W polskim prawie przyjęta została zasada realnego wykonania zobowiązania 
(m.in. art. 477 § 2 i art. 491 § 2 in fin  k.c.) zakładająca, że wierzyciel powinien 
uzyskać od dłużnika dokładnie to świadczenie, do którego dłużnik był zobowiązany. 
Wynika z niej, że w wypadku naruszenia zobowiązania wierzyciel może wybrać 
jedno z dwóch alternatywnych roszczeń: o wykonanie zobowiązania zgodnie 
z treścią stosunku prawnego lub o naprawienie szkody wyrządzonej jego 
niewykonaniem 
lub 
nienależytym 
wykonaniem. 
W 
pewnych 
wypadkach 
natura zobowiązania może jednak wykluczać powstanie roszczenia o jego 
wykonanie, pozostawiając wierzycielowi jedynie możliwość żądania naprawienia 
szkody wynikłej z jego niewykonania lub nienależytego wykonania. 
Roszczenie o odszkodowanie za szkodę spowodowaną naruszeniem 
zobowiązania powstaje nie wcześniej niż w momencie zrealizowania się wszystkich 
przesłanek, które - w myśl art. 471 k.c. - decydują o jego powstaniu. Są 
nimi: naruszenie zobowiązania („bezprawność kontraktowa”) oraz wyrządzenie 
wierzycielowi szkody (art. 361 § 2 k.c.), pozostającej w związku przyczynowym 
z naruszeniem zobowiązania (art. 361 § 1 k.c.). Przepis ten stanowi podstawę 

 
 
7 
uzyskania odszkodowania w miejsce świadczenia w zakresie, w jakim nie zostało 
ono 
spełnione 
lub 
zostało 
spełnione 
nienależycie. 
W 
takim 
wypadku 
obowiązek  świadczenia - w części, w jakiej został naruszony przez dłużnika - ulega 
przekształceniu w obowiązek naprawienia szkody. W praktyce może on w pełni 
zastąpić świadczenie lub odgrywać rolę uzupełniającą.  
Bezprawność w odpowiedzialności ex contractu wiąże się z naruszeniem 
obowiązków względnych, istniejących wyłącznie w ramach treści określonego 
zobowiązania. 
Szkoda 
wynikająca 
z 
niewykonania 
lub 
nienależytego 
wykonania 
zobowiązania postrzegana jest jako różnica między stanem majątku wierzyciela po 
naruszeniu zobowiązania a hipotetycznym stanem, jaki by istniał, gdyby dłużnik 
zachował się zgodnie z treścią zobowiązania. Tak rozumiana szkoda musi 
pozostawać w adekwatnym związku przyczynowym z naruszeniem zobowiązania. 
Jej wysokość nie zawsze jednak odpowiada wartości przedmiotu świadczenia. 
O powstaniu szkody stanowiącej przesłankę roszczenia odszkodowawczego 
przewidzianego przez art. 471 k.c. można mówić wtedy, gdy dłużnik nie może już 
zachować się w sposób zgodny z treścią zobowiązania. W praktyce, stan ten 
zaistnieje następnego dnia po upływie terminu, w którym dłużnik mógł wykonać 
obowiązek ciążący na nim w ramach stosunku zobowiązaniowego. Z reguły będzie 
to więc dzień następujący po upływie terminu do spełnienia świadczenia. 
Sytuacja  ta jest charakterystyczna przede wszystkim dla zobowiązań rezultatu oraz 
tych zobowiązań starannego działania, które w sensie technicznym i czasowym 
tworzą jedną całość. Jeżeli na dłużniku ciąży obowiązek rozciągnięty w czasie lub 
mający charakter wieloetapowy, to o powstaniu roszczenia odszkodowawczego 
można mówić od chwili, w której dłużnik nie mógł już zachować się w sposób 
zgodny z treścią „cząstkowego” obowiązku, którego naruszenie doprowadziło do 
powstania szkody. 
Reżim odpowiedzialności ex contractu stanowi podstawę naprawienia 
wszelkich szkód majątkowych wynikających z naruszenia zobowiązania (art. 361 
§ 2 k.c.). Zaliczyć można do nich zarówno szkody mieszczące się w ramach tzw. 
pozytywnego interesu umownego (brak uzyskania świadczenia oraz korzyści 

 
 
8 
utracone wskutek braku możliwości dysponowania jego przedmiotem), jak również 
dalsze negatywne skutki majątkowe stanowiące konsekwencję naruszenia 
zobowiązania. 
Trzeba podkreślić, że roszczenie o naprawienie szkody ex contractu istnieje 
w ramach osobnego stosunku prawnego, niż pierwotny stosunek zobowiązaniowy. 
W konsekwencji, z perspektywy przepisów regulujących przedawnienie, roszczenia 
istniejące w obu wypadkach zachowują autonomię. Odnoszące się do nich terminy 
przedawnienia powinny być też obliczane osobno. 
2. Zasady przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej 
czynem niedozwolonym zostały przez ustawodawcę określone w art. 4421 k.c. 
Gdy chodzi o odpowiedzialność kontraktową, to dla wybranych stosunków 
prawnych z tego zakresu ustawodawca określił długość terminów przedawnienia 
roszczeń o wykonanie wynikających z nich zobowiązań, a czasami także moment, 
od którego należy liczyć termin ich przedawnienia się (np. art. 390 § 3, art. 541, art. 
624 § 1 i 2, art. 646 k.c., art. 677, art. 719, art. 722, art. 778, art. 792, art. 803 § 2 
k.c.), ale nie stworzył ogólnych przepisów, które by regulowały zasady 
przedawnienia roszczeń o wykonanie zobowiązania albo o naprawienie szkody 
wyrządzonej ich niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem. Co do zasady, 
do tych roszczeń muszą być zatem stosowane przepisy ogólne o przedawnieniu 
(art. 117-125 k.c.). Roszczenia o naprawienie szkody w reżimie kontraktowym 
przedawniają się zatem zgodnie z ogólną regułą wynikającą z art. 117 i n. k.c. 
Oznacza to przede wszystkim, że stosownie do art. 118 k.c. termin ich 
przedawnienia wynosi dziesięć lat, a ewentualnie - trzy lata, jeśli są one związane 
z prowadzeniem działalności gospodarczej. Początek biegu terminu przedawnienia 
tych roszczeń wyznacza natomiast art. 120 k.c., zwłaszcza § 1 zdanie drugie tego 
przepisu. 
Zgodnie z generalną regułą ustaloną w art. 120 § 1 zdanie pierwsze k.c. 
bieg przedawnienia rozpoczyna się w dniu, w którym roszczenie stało się 
wymagalne. 
Ustawodawca 
nie 
zdefiniował 
tego 
pojęcia. 
W 
literaturze 
i orzecznictwie zgodnie przyjmuje się jednak, że oznacza ono sytuację, w której dla 
uprawnionego 
(wierzyciela) 
otwiera 
się 
możliwość 
domagania 
się 
od 

 
 
9 
zobowiązanego (dłużnika), by zaspokoił roszczenie, a zatem by zachował się 
zgodnie z treścią ciążącego na nim zobowiązania (por. m.in. wyroki Sądu 
Najwyższego: z 12 lutego 1991 r., III CRN 500/90, OSN 1992, nr 7-8, poz. 137, 
z 28 kwietnia 2004 r., V CK 461/03, Lex nr 174217). Stan ten, co do zasady, 
otwiera też drogę do skutecznego dochodzenia roszczenia przed sądem; zupełnie 
wyjątkowo 
ustawodawca 
pozwala 
na 
sądowe 
dochodzenie 
roszczeń 
niewymagalnych.  
Termin, w którym dłużnik powinien spełnić należne wierzycielowi 
świadczenie określony został w art. 455 k.c. Na tle brzmienia tego przepisu trzeba 
rozróżnić sytuacje, w których wymagalne stają się roszczenia z zobowiązań 
terminowych oraz z zobowiązań bezterminowych. Za terminowe uznaje się te 
zobowiązania, dla których termin spełnienia świadczenia wynika z treści czynności 
prawnej lub z ich właściwości. Ich wymagalność następuje w terminie, w którym 
świadczenie powinno być spełnione. Jeżeli strony umowy nie ustaliły terminu 
wykonania zobowiązania albo termin ten nie wynika z jego właściwości, 
to zobowiązanie ma charakter bezterminowy. Taki charakter ma też zobowiązanie 
do świadczenia odszkodowania z tytułu nienależytego wykonania umowy. 
Roszczenia z zobowiązań bezterminowych stają się wymagalne po 
zaistnieniu zdarzenia, którego wystąpienie zależy od woli wierzyciela, a mianowicie 
od wezwania dłużnika do spełnienia świadczenia. W takim wezwaniu wierzyciel 
może określać termin, w którym zobowiązanie powinno być wykonane. Staje się on 
wówczas terminem wymagalności roszczenia o wykonanie zobowiązania. Jeżeli 
natomiast wierzyciel tego terminu nie określi, to zgodnie z art. 455 in fine k.c. 
świadczenie musi być spełnione przez dłużnika niezwłocznie po wezwaniu. W tym 
przypadku termin wymagalności powinien być ustalany z osobna dla każdego 
świadczenia, gdyż zależy on zarówno od jego właściwości, jak i całokształtu relacji, 
w których pozostają strony. W praktyce najczęściej wynosi on od kilku do kilkunastu 
dni od wezwania. 
3. W art. 120 § 1 zdanie drugie k.c., na potrzeby określenia momentu, 
w którym rozpoczyna się bieg przedawnienia roszczenia o wykonanie zobowiązania 
bezterminowego, ustawodawca przewidział, że ocena decydujących o tym 

 
 
10
przesłanek ma być dokonywana według zobiektywizowanych kryteriów. W myśl 
tego przepisu, dla stwierdzenia, że zaistniał stan wymagalności roszczenia 
o wykonanie zobowiązania bezterminowego nie ma znaczenia to, czy wierzyciel lub 
dłużnik mieli wiedzę o okolicznościach, które go uzasadniały. Jeśli bowiem 
spowodowanie wymagalności roszczenia zależy od podjęcia określonych czynności 
przez wierzyciela (w tym od wezwania dłużnika do zapłaty), to należy uznać, 
że podjął on te czynności w najwcześniejszym możliwym terminie. Termin ten musi 
być ustalany indywidualnie dla każdego zobowiązania.  
Z 
powyższego 
założenia 
wynika, 
że 
rozpoczęcie 
biegu 
terminu 
przedawnienia roszczeń bezterminowych ma być oceniane w oderwaniu od 
okoliczności o charakterze indywidualnym i subiektywnym. Rozwiązanie to ma 
przede wszystkim na celu wyeliminowanie sytuacji, w których wierzyciel - celowo 
nie podejmując działań, które by doprowadziły do wymagalności roszczenia - 
dowolnie odsuwałby początek biegu terminu jego przedawnienia. Byłoby to 
z oczywistych względów sprzeczne z celami instytucji przedawnienia, której 
głównym zadaniem jest porządkowanie stosunków prawnych i wzmacnianie 
pewności uczestników obrotu co do treści ich praw i obowiązków. 
4. Jak powiedziano wyżej, roszczenie o naprawienie szkody w reżimie ex 
contractu staje się wymagalne dopiero po wezwaniu dłużnika przez wierzyciela 
do spełnienia świadczenia (art. 455 k.c.), ale brzmienie art. 120 § 1 zdanie drugie 
k.c. uzasadnia oddzielenie od siebie rzeczywistej wymagalności roszczenia od 
„wymagalności hipotetycznej”, ustalanej z odwołaniem się do chwili, w której stan 
wymagalności roszczenia mógł powstać najwcześniej. W nauce i orzecznictwie 
wskazuje się, że zdarzeniem, którego wystąpienie wyznaczy ten hipotetyczny 
stan wymagalności, a zarazem początek biegu terminu przedawnienia roszczenia 
odszkodowawczego, 
może 
być: 
niewykonanie 
i 
nienależyte 
wykonanie 
zobowiązania względnie powstanie szkody wskutek naruszenia zobowiązania albo 
dowiedzenie się przez wierzyciela o szkodzie. 
5. Zdarzenie w postaci niewykonania lub nienależytego wykonania 
zobowiązania 
stanowi 
tylko 
jedną 
z 
przesłanek 
odpowiedzialności 
odszkodowawczej z art. 471 k.c., a nie sposób mówić o rozpoczęciu biegu terminu 

 
 
11
przedawnienia roszczenia zanim jeszcze zrealizują się wszystkie przesłanki 
decydujące o jego powstaniu. Odpowiedzialność kontraktowa z całą pewnością nie 
jest odpowiedzialnością za sam czyn (naruszenie zobowiązania), lecz za jego 
skutek - powstanie w związku z tym czynem negatywnych następstw w sferze 
majątkowej wierzyciela.  
Przedawnienie musi mieć zawsze swój przedmiot - roszczenie istniejące 
w ramach stosunku zobowiązaniowego. Tak długo, jak nie zostaną spełnione 
przesłanki decydujące o powstaniu tego roszczenia, termin jego przedawnienia 
z oczywistych względów nie może rozpocząć biegu. Trudno zatem zaakceptować 
liczenie biegu terminu przedawnienia roszczeń odszkodowawczych ex contractu od 
dnia, w którym doszło do naruszenia zobowiązania, nawet jeśli dłużnik nie może 
już zachować się w sposób zgodny z jego treścią (por. wyrok Sądu Najwyższego 
z 10 kwietnia 2008 r., IV CSK 22/08, OSP 2009, z. 7-8, poz. 87). 
6. W literaturze oraz orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że termin 
przedawnienia roszczenia o odszkodowanie ex contractu rozpoczyna bieg w chwili, 
w której powstała szkoda pozostająca w związku z naruszeniem zobowiązania 
(wyroki Sądu Najwyższego z 4 marca 2010 r., I CSK 407/09, OSNCP 1979, nr 1-2, 
poz. 7 oraz z 19 grudnia 2007 r., V CSK 340/07, Lex nr 361459). Znajduje 
ono  potwierdzenie w brzmieniu art. 120 § 1 k.c. Koniecznym warunkiem 
stosowania tego przepisu jest bowiem istnienie przedmiotu przedawnienia - 
roszczenia majątkowego w ramach zobowiązaniowego stosunku prawnego. 
Roszczenie odszkodowawcze ex contractu może powstać dopiero wówczas, gdy 
spełnione zostaną jego przesłanki. Do jego powstania nie wystarczy samo 
naruszenie zobowiązania, lecz nadto jeszcze konieczne jest zaistnienie szkody 
pozostającej z  nim w związku przyczynowym (art. 471 k.c.). Uwzględniając 
konstrukcję hipotetycznej wymagalności roszczenia o wykonanie zobowiązania 
bezterminowego, do której ustawodawca odwołuje się w art. 120 § 1 zdanie drugie 
k.c., należy stwierdzić, że chwilą, w której wierzyciel najwcześniej może wezwać 
dłużnika do zapłaty odszkodowania jest dzień, w którym doszło do spełnienia 
przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej. W konsekwencji, w tym 
momencie rozpocznie się bieg przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody 
ex contractu. 

 
 
12
Argumentem przemawiającym za przyjęciem, że termin przedawnienia 
roszczenia odszkodowawczego mającego podstawę w art. 471 k.c. rozpoczyna 
bieg w momencie powstania szkody pozostającej w związku przyczynowym 
z naruszeniem zobowiązania jest też ogólna tendencja prawa prywatnego do 
obiektywnego ujmowania faktów stanowiących źródło wymagalności, połączona 
z dążeniem do przyspieszenia początku biegu terminu przedawnienia. Dążenie to 
odpowiada zarówno ogólnym funkcjom instytucji przedawnienia (efektywnego 
uporządkowania sytuacji prawnej roszczeń, które nie są dochodzone przez 
wierzycieli), jak i jej funkcjom szczególnym na gruncie odpowiedzialności 
odszkodowawczej. W tym ostatnim wypadku początek biegu przedawnienia 
roszczeń o odszkodowanie ex contractu w chwili powstania szkody zapewniałby 
ekonomikę 
postępowań 
odszkodowawczych 
gwarantując, 
że 
po 
upływie 
określonego czasu od dnia powstania zobowiązania (gdy maleją szanse jego 
udowodnienia), będzie ono mogło stać się (stosownie do woli dłużnika) 
zobowiązaniem naturalnym. 
7. W pewnych sytuacjach ustawodawca przewiduje wyjątki od ustalonej 
w art. 120 § 1 zdanie drugie k.c. reguły, według której stan wymagalności 
roszczenia, 
z 
wystąpieniem 
którego 
rozpoczyna 
się 
bieg 
jego 
terminu 
przedawnienia, ma podlegać ustaleniu z odwołaniem się do zobiektywizowanych 
przesłanek. Wyjątek ten polega na powiązaniu początku biegu tego terminu 
z pozyskaniem przez wierzyciela wiedzy o zdarzeniu, z którego wynika jego 
roszczenie (a tempore scientiae). Z tym zdarzeniem ustawodawca powiązał 
początek biegu terminu przedawnienia roszczeń ex delicto (art. 4421 k.c., wcześniej 
analogicznie także art. 442 k.c.) oraz ich szczególnych rodzajów (w ramach 
odpowiedzialności za produkt niebezpieczny - art. 4498 k.c. i odpowiedzialności 
ponoszonej przez zakład hotelowy, kąpielowy lub zakłady o zbliżonym charakterze 
za rzeczy gości - art. 848 k.c. w zw. z art. 852 k.c.), a nadto początek biegu terminu 
zawitego do dochodzenia uprawnień w ramach rękojmi za wady rzeczy sprzedanej 
(art. 576 § 1 k.c.) oraz terminów zawitych i terminów przedawnienia w ramach 
odpowiedzialności za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową (art. 9 i 10 
ustawy z 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej 
oraz o zmianie Kodeksu cywilnego, Dz. U. Nr 141, poz. 1176 ze zm.).  

 
 
13
Obliczanie terminu przedawnienia a tempore scientiae gwarantuje większą 
ochronę interesów wierzyciela, ale też kryje w sobie podobną 
kolizję 
z podstawowymi funkcjami przedawnienia, o jakiej była mowa w kontekście 
wezwania do spełnienia świadczenia. Uzależnienie początku biegu terminu 
przedawnienia od stanu wiedzy wierzyciela powoduje, że po upływie dowolnie 
długiego czasu dłużnik może zostać postawiony przed koniecznością realizacji 
roszczenia ujawnionego z opóźnieniem. W takim przypadku dłużnik pozostawałby 
w niepewności co do swojej sytuacji prawnej bez wyraźnych granic czasowych, 
co w znaczny sposób osłabiałoby przewidywalność i stabilność obrotu oraz 
zaufanie jego uczestników. Z tego powodu, do wyznaczenia przez ustawodawcę 
początku biegu terminu przedawnienia a tempore scientiae, na zasadzie wyjątku od 
reguł ustalonych w art. 120 § 1 k.c., dochodzi rzadko. Zasadą przy tym jest, że jego 
zastrzeżenie przez ustawodawcę wiąże się z określeniem drugiego terminu, 
obliczanego a tempore facti (od zdarzenia obiektywnego), po upływie którego 
roszczenie 
staje 
się 
przedawnione 
w 
sposób 
ostateczny. 
Rozwiązanie 
to wprowadzone zostało zarówno w art. 4421 k.c. (dziesięć lat do dnia, w którym 
doszło do zdarzenia będącego źródłem szkody), jak i w przepisach szczególnych 
(art. 4498 k.c. - dziesięć lat od dnia wprowadzenia produktu do obrotu, art. 848 k.c. - 
rok od dnia, w którym osoba poszkodowana przestała korzystać z usług hotelu lub 
podobnego zakładu). Wyjątkowy charakter ma art. 4421 § 3 k.c., przewidujący 
liczenie terminu przedawnienia wyłącznie a tempore scientiae. Terminu końcowego 
a tempore facti ustawodawca nie zastrzegł też dla realizacji roszczeń z rękojmi za 
wady rzeczy sprzedanej. 
Regulacja odpowiedzialności ex contractu nie zawiera odpowiednika art. 
4421 k.c., a zatem obliczanie terminu przedawnienia tych roszczeń a tempore 
scientiae 
wymagałoby 
stosowania 
tego 
przepisu 
w 
drodze 
analogii. 
Za analogicznym stosowaniem art. 4421 k.c. w odniesieniu do odpowiedzialności 
odszkodowawczej ex contractu mogą przemawiać  pewne względy funkcjonalne. 
Rozwiązanie to chroniłoby wierzyciela (poszkodowanego), zapewniając mu 
dogodne warunki do uzyskania naprawienia szkody, niezależnie od chwili, w której 
doszło do jej powstania i ujawnienia się faktycznych przesłanek jego roszczenia. 
Więcej argumentów przemawia jednak przeciwko stosowaniu tego rozwiązania 

 
 
14
w reżimie odpowiedzialności kontraktowej. Przedawnienie a tempore scientiae jest 
w polskim systemie prawa rozwiązaniem nadzwyczajnym, stosowanym przez 
ustawodawcę w bardzo oszczędny sposób. Argument o podobnych właściwościach 
szkód w ramach obu reżimów odpowiedzialności nie uzasadnia rozszerzającej 
wykładni regulacji wyjątkowej, a taką przewiduje art. 4421 k.c. Odmienna regulacja 
przedawnienia wskazywana jest w literaturze wśród typowych różnic pomiędzy 
odpowiedzialnością ex contractu i ex delicto, co dowodzi, że zamiarem 
ustawodawcy było odmienne potraktowanie pod tym względem roszczeń 
przynależnych do obu reżimów odpowiedzialności. W konsekwencji, ujednolicanie 
reguł przedawnienia w drodze wykładni byłoby sprzeczne z intencją leżącą 
u podstaw odrębności obu reżimów odpowiedzialności za szkodę. 
Za brakiem możliwości stosowania terminów przedawnienia a tempore 
scientiae w odniesieniu do roszczeń o naprawienie szkody ex contractu przemawia 
także funkcjonalna odmienność tego źródła odpowiedzialności w porównaniu 
z odpowiedzialnością deliktową. W wypadku odpowiedzialności za naruszenie 
zobowiązania uprawniony może znacznie łatwiej ustalić zarówno sam fakt 
wyrządzenia mu szkody, jak i wskazać osoby za nią odpowiedzialne. W typowej 
sytuacji wystarczające będzie porównanie stanu, który miał stać się wynikiem 
zobowiązania, ze stanem, który istnieje w rzeczywistości po upływie terminu do 
spełnienia świadczenia. Także określenie rozmiarów szkody jest w tym wypadku 
łatwiejsze niż w reżimie odpowiedzialności deliktowej. Skrócenie terminów 
przedawnienia roszczeń deliktowych oraz obliczanie ich a tempore scientiae 
odpowiadać ma specyfice tych roszczeń, których skuteczne dochodzenie 
w większości wypadków uzależnione jest od możliwości udowodnienia przesłanek 
odpowiedzialności.  
Koncepcja obliczania terminu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie 
ex contractu zgodnie ze stanem wiedzy wierzyciela pozostawałaby także sprzeczna 
z wartościami 
leżącymi 
u 
podstaw 
instytucji 
przedawnienia. 
Ustalenie 
rzeczywistego stanu świadomości poszkodowanego w praktyce jest często 
znacznie utrudnione, o ile wierzyciel nie ujawni tej świadomości na zewnątrz, 
a określenie początku biegu przedawnienia a tempore scientiae mogłoby stanowić 
pretekst dla oportunistycznych zachowań poszkodowanego (por. uzasadnienie 

 
 
15
wyroku Sądu Najwyższego z 11 lipca 2002 r., IV CKN 1219/00, OSNC 2003, 
nr 11 poz. 152). 
9. W podsumowaniu powyższych uwag co do powstania, wymagalności 
i początku biegu przedawnienia roszczeń o odszkodowanie ex contractu trzeba 
stwierdzić, że roszczenie o naprawienie szkody spowodowanej naruszeniem 
zobowiązania, jako zobowiązanie bezterminowe, staje się wymagalne zgodnie 
z regułą ustaloną w art. 455 k.c., a więc po wezwaniu dłużnika przez wierzyciela do 
spełnienia świadczenia odszkodowawczego. Dłużnik obowiązany jest zaspokoić 
takie zobowiązanie niezwłocznie po tym, jak wierzyciel przez tę swoją czynność 
postawi je w stan wymagalności. Dłużnik popada w opóźnienie ze spełnieniem 
świadczenia po upływie takiego czasu od dnia wezwania go o zachowanie 
się zgodnie z treścią zobowiązania, jaki racjonalnie należy mu pozostawić na 
spełnienie świadczenia. Wówczas zobowiązanie staje się wymagalne.  
Przez dzień „hipotetycznej wymagalności” roszczenia o odszkodowanie ex 
contractu w rozumieniu art. 120 § 1 zdanie drugie k.c. rozumieć jednak należy 
chwilę, w której doszło do spełnienia się wszystkich przesłanek odpowiedzialności 
odszkodowawczej, bo już wówczas można oczekiwać od wierzyciela, że przez 
wezwanie dłużnika do spełnienia świadczenia postawi powstałe na jego rzecz 
roszczenie w stan rzeczywistej wymagalności.  
Roszczenie przewidziane w art. 471 k.c. nie może wprawdzie powstać przed 
chwilą, w której doszło do naruszenia zobowiązania i przed wyrządzeniem 
wierzycielowi szkody w związku z naruszeniem zobowiązania, ale w wielu typowych 
wypadkach stosowania tego przepisu powstanie ono już w chwili, w której doszło 
do naruszenia zobowiązania, bo wówczas powstanie też szkoda w majątku 
wierzyciela.  
Szerokie zakreślenie zakresu szkód podlegających naprawieniu na 
podstawie art. 471 k.c. sprawia, że przepis ten może być źródłem roszczeń 
powstających w różnym czasie. Niekiedy mogą stanowić one stosunkowo odległe 
konsekwencje braku wywiązania się przez dłużnika z jego obowiązków 
kontraktowych. 
Pamiętać 
jednak 
trzeba, 
że 
przesłanką 
wyzwalającą 
odpowiedzialność odszkodowawczą dłużnika, ale i zakreślającą jej granice, jest 

 
 
16
istnienie wymaganego przez art. 361 § 1 k.c. związku przyczynowego pomiędzy 
identyfikowaną przez wierzyciela szkodą a przypisywaną dłużnikowi postacią 
naruszenia zobowiązania.  
Jak powiedziano już wyżej, w art. 120 § 1 zdanie drugie k.c., mowa jest 
literalnie o początku biegu przedawnienia w dniu, „w którym roszczenie stałoby się 
wymagalne”, gdyby wierzyciel podjął czynność powodującą stan wymagalności 
„w najwcześniej możliwym terminie”. Ten najwcześniejszy termin, to moment, 
w którym zrealizują się wszystkie przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej, 
a zatem ze stanu bezprawności kontraktowej wyniknie dla wierzyciela szkoda, 
pozostająca z nim w związku przyczynowym. Już wówczas wierzyciel przez 
wezwanie 
dłużnika 
do 
spełnienia 
świadczenia 
odszkodowawczego 
może 
spowodować wymagalność powstałego na jego rzecz roszczenia. Dłużnik powinien 
to świadczenie spełnić po upływie odpowiedniego czasu, ustalonego zgodnie 
z kryterium „niezwłoczności” z art. 455 k.c. Dokładny początek biegu tego terminu 
musi być oczywiście określany ad casum, zaś przyjęcie w tym zakresie 
jakiejkolwiek bardziej ogólnej formuły nie wydaje się możliwe.  
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.