III CZP 71/10

Uchwała z dnia 20 października 2010 r., III CZP 71/10 
 
Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący) 
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie egzekucyjnej z wniosku wierzycieli: Mariana D., (...) 
przeciwko dłużnikowi Janowi L. o świadczenie pieniężne, po rozstrzygnięciu w Izbie 
Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 20 października 2010 r. zagadnienia 
prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z 
dnia 20 kwietnia 2010 r.: 
„1. Czy ujęte w planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji, przyznane 
komornikowi sądowemu koszty egzekucyjne mają podstawę w prawomocnym 
postanowieniu o kosztach postępowania egzekucyjnego, uprzednio wydanym przez 
komornika sądowego, czy też czynność komornika polegająca na sporządzeniu 
projektu planu podziału, a w jej ramach ustalenie kosztów egzekucyjnych jako 
czynność sui generis nie ma charakteru rozstrzygającego, skoro na tym etapie 
postępowania egzekucyjnego, organem egzekucyjnym jest sąd i to on na podstawie 
art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. orzeka o tych kosztach? 
2. Czy sąd rozpoznający zarzuty na plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji 
nieruchomości lub odpowiednio sąd drugiej instancji rozpoznający zażalenie na 
postanowienie zatwierdzające plan podziału, może pominąć w tym planie 
wierzyciela, który przyłączył się do egzekucji z nieruchomości po jej zbyciu w toku 
egzekucji na rzecz osoby trzeciej, bez uprzedniego złożenia wniosku o umorzenie 
postępowania egzekucyjnego w tym zakresie, zgłoszonego najpóźniej w zarzutach 
do planu podziału lub odpowiednio w zażaleniu na postanowienie oddalające 
zarzuty i zatwierdzające plan podziału, przy założeniu, że w świetle regulacji art. 
825 k.p.c. istnieją podstawy do złożenia takiego wniosku o umorzenie postępowania 
przez innego wierzyciela, który wszczął egzekucję z nieruchomości lub przyłączył 
się do niej przed jej zbyciem w toku egzekucji?" 
podjął uchwałę: 
 

Koszty egzekucyjne związane z czynnościami komornika w egzekucji z 
nieruchomości podlegają uwzględnieniu przy podziale sumy uzyskanej z 
egzekucji na podstawie postanowienia komornika ustalającego ich wysokość 
(art. 770 k.p.c.); 
odmówił podjęcia uchwały w pozostałym zakresie. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy w Będzinie sporządził w dniu 24 września 2008 r. plan podziału 
sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości stanowiącej własność dłużników Jana 
L. i Józefy L., w którym ustalił wierzycieli uczestniczących w podziale i przypadające 
im kwoty, a także ustalił koszty należne komornikowi w wysokości łącznie 
133 466,13 zł. W wyniku zarzutów wniesionych od tego postanowienia przez 
wierzycieli i komornika, w dniu 30 grudnia 2008 r. Sąd Rejonowy wydał 
postanowienie o zmianie planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, którym ustalił 
m.in. koszty egzekucyjne należne komornikowi na kwotę 169 221,43 zł, przyznając 
ją komornikowi. 
Sąd Okręgowy w Katowicach, rozpoznając zażalenie wierzyciela Mariana D. 
na postanowienie o zmianie planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, powziął 
wątpliwość, na jakiej podstawie mogą być uwzględnione w tym planie koszty 
egzekucyjne należne komornikowi, a także, jakie znaczenie dla kręgu podmiotów 
uprawnionych do uczestniczenia w planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji ma 
brak wniosku o umorzenie egzekucji prowadzonej na rzecz wierzycieli, którzy 
przyłączyli się do egzekucji z nieruchomości po jej zbyciu w toku egzekucji na rzecz 
osoby trzeciej. Zagadnienia te przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu 
na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Pierwsze zagadnienie dotyczy wykładni art. 770 k.p.c. w zakresie, w którym 
przepis ten stanowi, że koszt egzekucji ustala postanowieniem komornik, jeżeli 
przeprowadzenie egzekucji należy do niego. Gdy egzekucja z nieruchomości jest 
na etapie sporządzania planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, co miało 
miejsce w rozpoznawanej sprawie, organem egzekucyjnym jest sąd (por. 
uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2008 r., III CZP 27/08, 
OSNC 2009, nr 6, poz. 85). Nie budzi jednak wątpliwości, że w egzekucji z 

nieruchomości organem egzekucyjnym jest również komornik, który dokonuje 
czynności egzekucyjnych aż do chwili udzielenia przez sąd przybicia, w tym tak 
istotnych jak zajęcie nieruchomości, dokonanie opisu i oszacowania oraz 
ogłoszenie o licytacji i jej przeprowadzenie. Na gruncie regulacji zawartej w art. 770 
k.p.c. nie można zatem przyjąć, że prowadzenie egzekucji z nieruchomości nie 
należy do komornika. Stanowisko to jest uzasadnione tym bardziej, że brzmienie 
art. 770 k.p.c. nie wskazuje na ograniczenie jego stosowania jedynie do 
przypadków, w których prowadzenie egzekucji należy wyłącznie do komornika. 
Artykuł 770 k.p.c. nakłada na komornika obowiązek wydania postanowienia o 
ustaleniu kosztów egzekucji, gdy do niego należy jej przeprowadzenie. Wymaganie 
to jest istotne nie tylko z punktu widzenia interesów stron, które mają możliwość 
skorzystania ze środków zaskarżenia w przypadku wadliwego ustalenia tych 
kosztów przez komornika, ale także samego komornika, któremu na podstawie 
regulacji szczególnej zawartej art. 770 k.p.c. również przysługuje zażalenie na 
postanowienie sądu w tym zakresie, mimo że nie jest stroną postępowania 
egzekucyjnego. Z tych względów należy przyjąć, że komornik ma obowiązek 
wydania postanowienia o ustaleniu kosztów egzekucji z nieruchomości. 
Zgodnie z art. 108 § 1 k.p.c., sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu 
kończącym postępowanie w sprawie. Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie w 
postępowaniu egzekucyjnym (art. 13 § 2 k.p.c.). W egzekucji z nieruchomości 
występują wyraźnie wyodrębnione etapy. Jeden z nich kończy wydanie przez sąd 
postanowienia o udzieleniu przybicia, a w dalszym toku postępowania funkcję 
organu egzekucyjnego pełni sąd. Nakazuje to przyjąć, że po udzieleniu przybicia 
komornik powinien wydać postanowienie o ustaleniu kosztów egzekucji 
obejmujących dotychczasowe postępowanie, a o kosztach powstałych później 
powinien orzekać sąd na zasadach ogólnych. W tej sytuacji prawomocne 
postanowienie komornika o ustaleniu kosztów egzekucji powinno stanowić 
podstawę określenia ich wysokości w sporządzanym przez komornika projekcie 
planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji. 
Za takim stanowiskiem, które przeważa w doktrynie, przemawia również 
brzmienie art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c. Pojęcie kosztów egzekucyjnych użyte w tym 
przepisie obejmuje nie tylko opłaty egzekucyjne należne komornikowi, ale również 
koszty poniesione przez wierzyciela. W uchwale z dnia 4 sierpnia 2006 r., III CZP 
48/06 (OSNC 2007, nr 5, poz. 70) Sąd Najwyższy stwierdził, że ustalone koszty 

egzekucji, poniesione przez wierzyciela, zaspokajane są w podziale sumy 
uzyskanej z egzekucji w kategorii pierwszej. Skoro koszty te należą do kosztów 
egzekucji w rozumieniu art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c. i mieszczą się w tej samej kategorii 
co opłaty egzekucyjne należne komornikowi, to nie można przyjąć, że wymaganie 
ustalenia kosztów egzekucyjnych odnosi się jedynie kosztów należnych 
wierzycielowi. Ponadto art. 1036 i 1030 k.p.c. wskazuje, że w planie podziału sumy 
uzyskanej z egzekucji uwzględnia się wierzytelności ustalone w sposób wskazany 
w przepisach, przed sporządzeniem planu podziału. Ustalenie wysokości takich 
wierzytelności nie należy zatem do sądu sporządzającego plan podziału. 
W doktrynie prezentowany jest jednak także pogląd odmienny, że gdy 
egzekucja jest prowadzona na rzecz kilku wierzycieli, komornik przed 
sporządzeniem planu podziału przez sąd nie jest w stanie określić, jakie kwoty 
przypadną poszczególnym wierzycielom, co z kolei rzutuje na wysokość opłat 
egzekucyjnych. Argumentacji tej nie można podzielić przede wszystkim dlatego, że 
art. 770 k.p.c. nie przewiduje wyjątków od obowiązku ustalenia przez komornika 
kosztów należącej do niego egzekucji. Należy też uwzględnić, że komornik 
sporządza projekt podziału sumy uzyskanej z egzekucji, w którym określa kwoty 
przypadające poszczególnym wierzycielom i również na tej podstawie mógłby 
określić wysokość opłaty egzekucyjnej. 
Omawiany pogląd doktryny oparty jest jednak na założeniu, że w razie 
przyłączenia się do egzekucji z nieruchomości dalszych wierzycieli, na podstawie 
art. 927 k.p.c., komornik pobiera oddzielnie opłatę egzekucyjną w sprawie każdego 
kolejnego wierzyciela. Takie stanowisko nie jest uzasadnione, gdyż jakkolwiek 
przyjmuje się, że egzekucja z nieruchomości prowadzona na rzecz kilku wierzycieli 
nie jest egzekucją uniwersalną, jak postępowanie upadłościowe, lecz singularną – 
prowadzoną na rzecz każdego z wierzycieli – to jednak nie oznacza to, że komornik 
prowadzi kilka postępowań egzekucyjnych. Takiemu stanowisku przeczy brzmienie 
art. 927 k.p.c., który stanowi, że po zajęciu nieruchomości wierzyciel przyłącza się 
do postępowania wszczętego wcześniej. Przepis ten określa zatem dla egzekucji z 
nieruchomości, prowadzonej przez kilku wierzycieli, inne skutki niż te, które wiążą 
się z prowadzeniem równocześnie przez kilku wierzycieli innej egzekucji przeciwko 
temu samemu dłużnikowi. Nakazuje to przyjąć, że egzekucja z nieruchomości toczy 
się w ramach jednego postępowania, w którym poszczególni wierzyciele zajmują 

samodzielną pozycję w tym znaczeniu, że ich działania nie odnoszą skutku wobec 
innych wierzycieli. 
Zróżnicowanie wysokości opłat egzekucyjnych w sprawach o egzekucję 
świadczeń pieniężnych (art. 49 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach 
sądowych i egzekucji, jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191 ze zm. – dalej: 
"u.k.s.e.") wskazuje, że ich wysokość jest uzależniona m.in. od przewidywanego 
nakładu pracy komornika przy prowadzeniu czynności egzekucyjnych w 
poszczególnych kategoriach spraw. W egzekucji z nieruchomości wszystkie 
czynności egzekucyjne, nawet przeprowadzone przed przyłączeniem się dalszych 
wierzycieli, są wobec nich skuteczne i nie mogą oni żądać ich powtórzenia (art. 927 
k.p.c.). Z tego punktu widzenia nie ma racjonalnych przesłanek dla pobierania przez 
komornika kilku opłat egzekucyjnych, zależnie od liczby wierzycieli uczestniczących 
w egzekucji z nieruchomości. Ponadto art. 49 u.k.s.e. przewiduje opłatę 
stosunkową, której wysokość jest uzależniona od wartości wyegzekwowanego 
świadczenia. Niezależnie od liczby wierzycieli prowadzących egzekucję z 
nieruchomości opłata egzekucyjna może być zatem ustalona na podstawie 
wysokości wyegzekwowanego świadczenia, podobnie jak w przypadku, w którym 
inna egzekucja prowadzona jest kilkoma sposobami i dla wysokości opłaty 
egzekucyjnej istotny jest końcowy efekt czynności komornika w postaci łącznie 
wyegzekwowanej sumy. Nie można pomijać także sytuacji dłużnika, który przy 
innym rozwiązaniu byłby zmuszony nie tylko do zwrotu kosztów na rzecz 
poszczególnych wierzycieli (kosztów zastępstwa prawnego i poniesionych przez 
nich wydatków), ale również ponoszenia kilku opłat egzekucyjnych, co byłoby 
nadmiernym obciążeniem. Takie rozwiązanie w wielu przypadkach godziłoby także 
w interesy wierzycieli, gdyż przy podziale sumy uzyskanej z egzekucji, 
niewystarczającej na zaspokojenie wszystkich objętych planem podziału 
należności, koszty egzekucyjne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed 
sumami egzekwowanymi (art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c.). 
Z tych względów udzielono odpowiedzi, jak w uchwale. 
Sąd Okręgowy, przedstawiając drugie zagadnienie prawne, odwołał się do 
uchwał Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 2006 r., III CZP 16/06 (OSNC 2007, nr 
2, poz. 20), z dnia 17 czerwca 2003 r., III CZP 31/03 (OSP 2004, nr 7-8, poz. 94) 
oraz z dnia 6 listopada 2007 r., III CZP 93/07 (OSNC 2008, nr 7-8, poz. 68) i 
podkreślił, że w podziale sumy uzyskanej z egzekucji nie powinni uczestniczyć ci 

wierzyciele, którzy przyłączyli się do egzekucji z nieruchomości już po jej zbyciu 
przez dłużnika. Powziął jednak wątpliwość czy można ich pominąć w planie 
podziału sumy uzyskanej z egzekucji wtedy, gdy postępowanie egzekucyjne nie 
zostało wobec nich umorzone, zakładając, że art. 825 k.p.c. daje podstawę do 
złożenia w tym zakresie wniosku przez wierzyciela uprawnionego do prowadzenia 
egzekucji. Udzielenie odpowiedzi na to pytanie byłoby zatem uzasadnione jedynie 
wówczas, gdyby art. 825 k.p.c. istotnie stwarzał taką możliwość. Wymaga 
uściślenia, że w grę mogłaby wchodzić podstawa umorzenia wskazana w art. 825 
pkt 1 k.p.c., który stanowi, że organ egzekucyjny umarza postępowanie w całości 
lub części, jeżeli żąda tego wierzyciel. Jego treść jest wyrazem dominującej roli 
wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym; może on w każdym czasie zdecydować 
o zaprzestaniu prowadzenia egzekucji. Uprawnienie to dotyczy jednak wyłącznie 
wszczętej przez niego egzekucji, przepis ten nie daje natomiast wierzycielom 
uprawnienia do domagania się umorzenia egzekucji prowadzonej równocześnie 
przez innych wierzycieli. Stanowisko Sądu Okręgowego, które zdecydowało o 
przedstawieniu drugiego zagadnienia prawnego, było zatem nieuzasadnione. Z 
tego względu odmówiono podjęcia uchwały w tym zakresie.