III CZP 70/04

Uchwała z dnia 13 stycznia 2005 r., III CZP 70/04 
 
Sędzia SN Mirosława Wysocka (przewodniczący) 
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz 
Sędzia SN Antoni Górski (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Grzegorza Ł. o czyn karalny z art. 279 § 1 k.k., po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 13 stycznia 2005 r., 
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, zagadnienia 
prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim 
postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2004 r.: 
„Czy dopuszczalne jest orzekanie o przepadku rzeczy służących do 
popełnienia czynu karalnego w stosunku do nieletniego, co do którego 
postępowania o czyn karalny nie wszczęto, wobec niecelowości orzekania środka 
wychowawczego (art. 21 § 2 u.p.n.)?" 
podjął uchwałę: 
 
Sąd rodzinny może na podstawie art. 100 k.k. w związku z art. 14 ustawy 
z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (jedn. 
tekst: Dz.U. 2002 r. Nr 11, poz. 109 ze zm.) orzec przepadek przedmiotów 
służących do popełnienia czynu karalnego przez nieletniego, w stosunku do 
którego nie wszczęto postępowania o ten czyn z powodu niecelowości 
orzekania środków wychowawczych. 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 17 listopada 1989 r. sędzia rodzinny Sądu 
Rejonowego w Strzelcach Krajeńskich postanowił nie wszczynać postępowania 
przeciwko nieletniemu Grzegorzowi Ł. o popełnienie czynu karalnego w postaci 
włamania do piwnicy i zaboru roweru, ze względu na niecelowość orzekania 
środków wychowawczych, zastosowanych już wobec niego w innej sprawie. 
Postanowieniem z dnia 20 maja 2004 r. Sąd Rejonowy w Strzelcach Krajeńskich 

orzekł przepadek dowodu rzeczowego w postaci wkrętaka metalowego, którym 
nieletni posługiwał się przy dokonywaniu czynów karalnych. 
Przy rozpoznawaniu zażalenia Prokuratora Rejonowego Sąd Okręgowy 
powziął wątpliwości, czy dopuszczalne jest orzekanie o przepadku rzeczy służących 
do popełnienia czynu karalnego w stosunku do nieletniego, co do którego 
postępowania o czyn karalny nie wszczęto, wobec niecelowości orzekania środka 
wychowawczego i na podstawie art. 390 k.p.c. przedstawił je do rozstrzygnięcia 
Sądowi Najwyższemu. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich 
(jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 11, poz. 109 ze zm. – dalej: „u.p.n.”) nie kształtuje 
postępowania w sprawach nieletnich w sposób samodzielny i wyczerpujący, gdyż w 
kwestiach w niej nieuregulowanych zastosowano odesłania do innych ustaw. W 
zakresie procedury, zgodnie z art. 20 ustawy, stosuje się odpowiednio przepisy 
kodeksu postępowania cywilnego i karnego. Z kolei stosownie do art. 14 ustawy, w 
sprawach nieletnich, którzy dopuścili się czynu karalnego, sąd rodzinny stosuje 
odpowiednio przepisy części ogólnej kodeksu karnego, kodeksu karnego 
skarbowego lub kodeksu wykroczeń, jeżeli nie są sprzeczne z ustawą. To 
zaakcentowanie przez ustawodawcę odesłania do części ogólnej kodyfikacji prawa 
karnego materialnego nie jest przypadkowe, co jest zrozumiałe, gdyż w rozumieniu 
art. 1 § 2 u.p.n. czynem karalnym jest czyn zabroniony jako przestępstwo lub 
przestępstwo skarbowe albo wykroczenia wskazane punkcie 2 tego przepisu. 
Konsekwencją tego jest obowiązek przewidziany w art. 43 § 2 pkt 2 u.p.n. 
wskazania w postanowieniu o rozpoznaniu sprawy przepisu ustawy karnej, pod 
który zarzucany czyn podpada. Jeżeli mimo tej oczywistej konieczności stosowania 
do postępowania o czyny karalne wymienionych kodeksów, ustawodawca 
podkreśla w art. 14 u.p.n. odpowiednie stosowanie przepisów zawartych w ich 
częściach ogólnych, to oznacza, że dopuszcza do stosowania w postępowaniu o 
czyny karalne przeciwko nieletniemu niektórych instytucji z części ogólnej kodeksu 
karnego nieuregulowanych wprost w ustawie o postępowaniu w sprawach 
nieletnich, które nie są sprzeczne z tą ustawą. Taką instytucją jest przewidziana w 
art. 100 k.k. możliwość orzeczenia przepadku wymienionego w art. 39 pkt 4 k.k. 
m.in. w razie stwierdzenia, że zachodzi okoliczność wyłączająca ukaranie sprawcy 
czynu zabronionego. Odpowiednikiem takiej sytuacji procesowej przewidzianej w 

ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich jest regulacja zawarta w art. 21 § 2, 
zastosowana w niniejszej sprawie, na podstawie której sędzia rodzinny nie 
wszczyna postępowania, a wszczęte umarza, jeżeli orzeczenie środków 
wychowawczych lub poprawczych byłoby niecelowe, w szczególności ze względu 
na orzeczone już środki w innej sprawie. 
Pozostaje do rozstrzygnięcia, czy odpowiednie zastosowanie do nieletniego 
sprawcy czynu karalnego instytucji przewidzianej w art. 100 k.k. nie jest sprzeczne 
z ustawą o postępowaniu w sprawach nieletnich. Odpowiedź na to pytanie jest 
negatywna. Orzeczenie przepadku przedmiotów na podstawie art. 100 k.k. w 
związku z art. 39 pkt 4 i art. 44 § 2 k.k., które służyły lub były przeznaczone do 
popełnienia przestępstwa, spełnia ważne cele wychowawcze i prewencyjne, a 
częściowo także represyjne. Orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawach karnych 
dopuszcza szerokie zastosowanie tej instytucji. W uchwale z dnia 3 listopada 
1975 r., Z 34/75 (OSNKW 1976, nr 1, poz. 19) uznano za możliwe zastosowanie 
przepadku rzeczy użytych do popełnienia czynu, którego społeczne 
niebezpieczeństwo jest znikome nawet wtedy, gdy w stosunku do sprawcy nie 
wydano postanowienia o przedstawieniu zarzutów, gdyż postępowanie umorzono. 
W uchwale z dnia 29 września 1987 r., VI KZP 9/87 (OSNKW 1987, nr 11-12, poz. 
101) uznano, że środek przewidziany w art. 104 k.k. (obecnie w art. 100 k.k.) może 
być zastosowany również po pomyślnym upływie próby wyznaczonej w 
postanowieniu o warunkowym umorzeniu postępowania, a w uchwale z dnia 13 
marca 1984 r., VI KZP 47/83 (OSNKW 1984, nr 7-8, poz. 70) podtrzymane zostało 
wcześniej zajmowane stanowisko, że zastosowanie przepadku rzeczy 
dopuszczalne jest nawet po śmierci sprawcy, a więc kiedy ukaranie nie jest 
możliwe. Można zatem przyjąć, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż 
przepadek nie musi być zawarty w wyroku skazującym; można go orzec nawet bez 
wszczęcia postępowania ad personam lub gdy wydanie wyroku stało się 
niedopuszczalne. Dlatego zastosowanie tej instytucji w postępowaniu w sprawie 
nieletniego, przeciwko któremu orzeczenie środków wychowawczych stało się 
niecelowe, nie powinno budzić wątpliwości. Nie ma też przeszkód do zastosowania 
tej instytucji także z powodów merytorycznych; cele i funkcje instytucji przewidzianej 
w art. 100 k.k. odpowiadają celom i naczelnym zasadom postępowania w sprawach 
dla nieletnich. 
Uzasadnia to podjęcie uchwały, jak wyżej (art. 390 k.p.c.).