III CZP 69/11

Uchwała z dnia 30 listopada 2011 r., III CZP 69/11 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote 
Sędzia SA Roman Dziczek 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Witolda L. przeciwko Andrzejowi P. o 
zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 30 
listopada 2011 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w 
Krakowie postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2011 r.: 
"Czy w przypadku częściowego zasądzenia kosztów procesu konieczne jest 
odrębne wyrzekanie o oddaleniu wniosku w pozostałym zakresie?" 
podjął uchwałę: 
 
W razie nieuwzględnienia wniosku o przyznanie kosztów procesu w 
całości, zbędne jest orzekanie o oddaleniu tego wniosku w pozostałej części. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy w Nowym Sączu wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2011 r. oddalił 
powództwo Witolda L. o zapłatę, skierowane przeciwko pozwanemu Andrzejowi P., 
oraz – powołując się na art. 102 k.p.c. – zasądził od powoda na rzecz pozwanego 
koszty procesu w kwocie 1817 zł. 
Rozpoznając zażalenie powoda na orzeczenie o kosztach, zmierzające do 
zmiany zaskarżonego postanowienia i zasądzenia na rzecz pozwanego wszystkich 
poniesionych kosztów, tj. kwoty 3617 zł, Sąd Okręgowy w Krakowie powziął 
poważne wątpliwości, które wysłowił w zagadnieniu prawnym przedstawionym 
Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W praktyce sądowej – pod wpływem uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 
lipca 1972 r., III PZP 14/72 (OSNCP 1972, nr 12, poz. 215) – ukształtował się 
pogląd, że orzeczenie o kosztach procesu uwzględniające tylko część żądanych 

kosztów i niezawierające rozstrzygnięcia o reszcie żądania oznacza implicite 
oddalenie tego żądania w pozostałej części (por. również np. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2008 r. V CZ 139/07, nie publ.). W konsekwencji 
tego poglądu uznano dopuszczalność zażalenia na orzeczenie o kosztach 
skierowane przeciwko rozstrzygnięciu, które nie zostało wysłowione w sentencji, a 
jego istnienie wynika jedynie z domniemania. Pogląd ten, choć wyraźnie sprzeczny 
z zasadą głoszącą, że środek odwoławczy jest niedopuszczalny, jeżeli nie ma 
substratu zaskarżenia, utrwalił się w praktyce i nie wzbudził poważniejszych 
wątpliwości w piśmiennictwie. Przemawiała za nim prostota procesowa, a także 
teza, że wykładnia nie może prowadzić do sytuacji, w której od jednego 
rozstrzygnięcia przysługują stronie do wyboru dwa środki procesowe, tj. wniosek o 
uzupełnienie lub zażalenie (por. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 
listopada 2010 r., IV CZ 82/10, OSNC 2011, nr 7-8, poz. 87). 
Odmienny pogląd został przedstawiony w piśmiennictwie po wprowadzeniu do 
kodeksu postępowania cywilnego przepisu art. 1081. Odpowiednik tego przepisu – 
art. 13 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach 
cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.) – obowiązywał 
wprawdzie już wcześniej, jednak pozostawał poza kodeksem postępowania 
cywilnego i nie wpływał zasadniczo na wykładnię jego przepisów. Treść art. 1081, z 
którego wynika, że nieorzeczenie w toku postępowania o obowiązku poniesienia 
kosztów sądowych lub nieobjęcie orzeczeniem całej kwoty należnej z tego tytułu 
nakazuje wydanie postanowienia uzupełniającego, uzasadnia przyjęcie 
domniemania dotyczącego wszystkich orzeczeń o kosztach, a zatem że także 
orzeczenie niezawierające rozstrzygnięcia o całości żądania dotyczącego kosztów 
procesu jest niepełne i wymaga uzupełnienia. W konsekwencji uchwalenie 
wymienionego przepisu dało asumpt do stwierdzenia, że uchwała Sądu 
Najwyższego z dnia 11 lipca 1972 r., III PZP 14/72, utraciła aktualność, niezależnie 
od tego, że bywała ona punktem odniesienia dla innych kontrowersyjnych orzeczeń 
niedotyczących rozstrzygania o kosztach (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 
22 listopada 1982 r., III CZP 43/82, OSNCP 1983, nr 5-6, poz. 69 lub wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 28 września 1982 r., II URN 136/82, OSPiKA 1984, nr 1, poz. 
18). Pogląd o utracie aktualności przez wskazaną uchwałę zyskał zarówno 
zwolenników, jak i przeciwników (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 
listopada 2010 r., IV CZ 82/10). 

Sąd Najwyższy rozstrzygający niniejsze zagadnienie prawne dostrzega istotne 
racje prawnodogmatyczne stojące za przedstawionym poglądem (por. także art. 
325 k.p.c.), jednak docenia także wartości tkwiące w wieloletniej, ugruntowanej 
praktyce sądowej. Jej znaczenie w ramach wszystkich procedur sądowych jest 
bardzo doniosłe, zatem można i należy ją zmieniać tylko wtedy, gdy jest to 
szczególnie uzasadnione albo argumentami prawnymi, albo innymi, równie 
doniosłymi względami praktycznymi. W analizowanym przypadku takie okoliczności 
nie występują. 
Należy podkreślić, że zasady rządzące orzekaniem o kosztach procesu są 
relatywnie skomplikowane, nie zawsze też strony w sposób przejrzysty i 
jednoznaczny składają wnioski w tym przedmiocie; odwołują się do spisu kosztów, 
do taryf lub „norm przepisanych” albo wskazują określoną kwotę. W związku z tym 
często aż do sporządzenia pisemnego uzasadnienia orzeczenia o kosztach nie jest 
jasne, jaki był zakres rozstrzygnięcia w stosunku do żądania i którą z dyrektyw 
orzekania o kosztach sąd zastosował (dyrektywę stosunkowego rozdzielenia 
kosztów, zasadę zawinienia, słuszności lub inną). Poza tym trzeba pamiętać, że 
jakkolwiek przepisy dotyczące opłat za udzielenie pomocy prawnej przez 
adwokatów i radców prawnych określają stawki minimalne, to jednak sąd, 
zasądzając koszty z tego tytułu, bierze pod uwagę nakład pracy, charakter sprawy i 
wkład pełnomocnika w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sporu (art. 
109 § 2 in fine k.p.c.), także więc z tych względów strony mogą mieć utrudnioną 
ocenę co do zupełności orzeczenia. Dodatkowe problemy mogą wynikać z 
powszechnej praktyki lapidarnego, skrótowego uzasadniania rozstrzygnięć o 
kosztach, co nie zawsze pozwala na jednoznaczną ocenę, czy orzeczenie jest 
zupełne. Występowanie wszystkich tych trudności – po zmianie praktyki – mogłoby 
powodować składanie albo wniosków o uzupełnienie orzeczenia, albo zażaleń – w 
każdym wypadku „na wszelki wypadek”, co byłoby zjawiskiem procesowym 
niedającym się zaakceptować. 
Poza tym nie należą do rzadkości przypadki, w których sąd rozstrzyga o 
kosztach procesu z urzędu (art. 109 § 1 in fine k.p.c.), a wtedy – co jasne – orzeka 
tylko o kosztach, które zasądza; brak orzeczenia negatywnego uniemożliwiałby 
wniesienie zażalenia z powodu braku substratu, choć strona może zasadnie 
twierdzić, że należą się jej koszty – choć zasądzane bez żądania – w większej 
wysokości. 

W tej sytuacji Sąd Najwyższy uznał, że choć dogmatyczny wzorzec 
rozstrzygania o kosztach nakazuje orzekanie o całości wniosku, a więc o 
uwzględnieniu żądania, a jeżeli nie jest ono uwzględniane w całości, także o jego 
oddaleniu w pozostałej części, i taki sposób orzekania należy rekomendować, to 
jednak względy pragmatyczne – potwierdzone wieloletnią praktyką – powodują, iż 
orzeczenie o oddaleniu wniosku w pozostałej części nie jest konieczne i nie stoi 
także na przeszkodzie zaskarżeniu takiego orzeczenia zażaleniem. 
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy podjął uchwałę, że w razie nieuwzględnienia 
wniosku o przyznanie kosztów procesu w całości, zbędne jest orzekanie o 
oddaleniu tego wniosku w pozostałej części.