III CZP 68/10

Sygn. akt III CZP 68/10 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 20 października 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Iwona Koper (przewodniczący) 
SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) 
SSN Dariusz Zawistowski 
 
 
 
w sprawie egzekucyjnej ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału          
w T. 
przy uczestnictwie dłużnika Romana K. 
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 20 października 2010 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 13 maja 2010 r.,  
 
"1. Czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych, czy też Skarb 
Państwa 
reprezentowany 
przez 
Prezesa 
tego 
Zakładu 
jest 
uprawniony do wszczęcia postępowania egzekucyjnego należności 
wypłaconych 
tytułem 
świadczeń 
z 
likwidowanego 
funduszu 
alimentacyjnego za osobę zobowiązaną do alimentów?, 
 
  
2. Czy wszczęcie egzekucji przez któryś z podmiotów 
wymienionych w pytaniu pierwszym możliwe jest w oparciu o tytuł 
wykonawczy wystawiony na rzecz wierzyciela alimentacyjnego 
przeciwko dłużnikowi zobowiązanemu do alimentów?, 

 
2 
  
3. Czy egzekucja należności z tytułu świadczeń wypłaconych                
z likwidowanego funduszu alimentacyjnego jest egzekucją świadczeń 
alimentacyjnych w rozumieniu Działu V Tytułu III Części trzeciej 
Kodeksu postępowania cywilnego, a tym samym nie jest możliwe -
uwzględniając treść art. 1086 § 5 k.p.c. - umorzenie postępowania 
egzekucyjnego na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c. z uwagi na 
bezskuteczość egzekucji?" 
 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
3 
Uzasadnienie 
 
 
Postanowieniem z dnia 12 listopada 2009 r. Sąd Rejonowy oddalił skargę 
wierzyciela na postanowienie komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym 
umarzające na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c. postępowanie egzekucyjne, 
prowadzone pod sygnaturą Km 871/09. 
 
Wymienione 
postępowanie 
zostało 
wszczęte 
na 
wniosek 
Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. przeciwko Romanowi K. w celu 
zaspokojenia 
wierzytelności 
Zakładu 
Ubezpieczeń 
Społecznych 
z 
tytułu 
wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń na rzecz Macieja K. w okresie 
od 1 maja 1992 do 28 lutego 2000 r. Podstawę egzekucji stanowił tytuł wykonawczy 
w postaci wyroku Sądu Rejonowego z dnia 20 marca 1992 r., sygn. akt XI C 
195/92, podwyższającego alimenty zasądzone od Romana K. na rzecz Macieja K., 
zaopatrzony w klauzulę wykonalności dnia 31 marca 1992 r.   
 
Wobec 
bezskuteczności 
prowadzonej 
egzekucji, 
komornik 
wezwał 
wierzyciela do wskazania w oznaczonym terminie innych sposobów egzekucji niż 
wskazane we wniosku, pod rygorem umorzenia postępowania egzekucyjnego. 
Po bezskutecznym upływie zakreślonego terminu – umorzył postępowanie 
egzekucyjne. 
 
Sąd Rejonowy podzielił stanowisko komornika, że bezskuteczność egzekucji 
uzasadniała umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 824 § 1 pkt 
3 k.p.c. Podkreślił, że w tym postępowaniu nie ma zastosowania art. 1086 § 5 
k.p.c., wyłączający umorzenie postępowania z powodu bezskuteczności egzekucji 
alimentów, ponieważ jego przedmiotem nie były świadczenia alimentacyjne. 
Przeszkody do umorzenia postępowania nie stanowi także art. 67 ustawy z dnia 28 
listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, 
poz. 992 ze zm. dalej: „ustawa o świadczeniach rodzinnych”), albowiem 
przewidziane w nim uzależnienie umorzenia postępowania egzekucyjnego 
od zgody likwidatora dotyczy - co nie ma miejsca w sprawie - umorzenia na 
wniosek. 
  

 
4 
Sąd Okręgowy, rozpoznając zażalenie wierzyciela przedstawił – na 
podstawie art. 390 § 1 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 i art. 13 § 2 k.p.c. – 
przytoczone na wstępie zagadnienie prawne. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Ustawodawca, 
przyznając 
sądowi 
drugiej 
instancji 
uprawnienie 
do 
przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego na podstawie art. 390 
§ 1 k.p.c., uzależnił skuteczność skorzystania z niego od wystąpienia w sprawie 
poważnych wątpliwości prawnych oraz niezbędności oczekiwanej odpowiedzi do 
rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 17 grudnia 
1991 r., III CZP 129/91, „Przegląd Sądowy” 1994, z. 3, s. 76 oraz z dnia 27 sierpnia 
1996 r., III CZP 91/96, OSNC 1997, nr 1, poz. 9). Na sądzie drugiej instancji 
spoczywa więc obowiązek szczegółowego uzasadnienia, na czym polegają jego 
wątpliwości i dlaczego uważa je za poważne oraz wykazania, że stwierdzone 
przezeń poważne wątpliwości prawne pozostają w związku przyczynowym 
z rozstrzygnięciem sprawy.  
Należy też przypomnieć, że instytucja pytań prawnych – co podkreślił Sąd 
Najwyższy w uchwale z dnia 30 marca 1999 r., III CZP 62/98 (OSNC 1999, nr 10, 
poz. 166) – prowadząca do związania sądów niższej instancji w danej sprawie 
poglądem Sądu Najwyższego, zawartym w podjętej uchwale, jest wyjątkiem od 
konstytucyjnej zasady podległości sędziów tylko Konstytucji i ustawom (art. 178 ust. 
1 Konstytucji RP). Ze względu na tę wyjątkowość, powinna być zatem stosowana 
w sposób jak najbardziej ścisły, bez żadnych koncesji na rzecz argumentów 
o nastawieniu celowościowym i utylitarnym.  
Przedstawione 
zagadnienie 
prawne 
nie 
odpowiada 
przytoczonym 
wymaganiom przede wszystkim dlatego, że nie spełnia wymagania niezbędności 
oczekiwanej odpowiedzi do rozstrzygnięcia sprawy. 
Z akt sprawy egzekucyjnej Km 871/09 wynika, że komornik uznał, 
iż dopuszczalne jest prowadzenie egzekucji z wniosku Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych w celu zaspokojenia wierzytelności z tytułu wypłaconych z funduszu 
alimentacyjnego świadczeń na podstawie tytułu wykonawczego w postaci wyroku 
Sądu Rejonowego z dnia 20 marca 1992 r., sygn. akt  XI C 195/195/92, 

 
5 
zaopatrzonego w klauzulę wykonalności dnia 31 marca 1992 r. Tymczasem z treści 
tego tytułu wykonawczego wynika, że objęty nim obowiązek polega na 
zobowiązaniu Romana K. do płacenia na rzecz mał. Macieja K. podwyższonych 
alimentów od dnia 21 lutego 1992 r., w miejsce świadczeń alimentacyjnych 
zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 1989 r. Nie ulega 
wątpliwości, że wspomniany tytuł wykonawczy, ze względu na jego zakres 
przedmiotowy (świadczenia alimentacyjne), jak i zakres podmiotowy (wierzyciel 
alimentacyjny) nie może stanowić podstawy do prowadzenia zainicjowanej przez 
Zakład Ubezpieczeń Społecznych egzekucji w celu zaspokojenia wierzytelności z 
tytułu wypłaconych z  funduszu alimentacyjnego świadczeń. Wnioskodawca nie jest 
bowiem oznaczonym w tym tytule egzekucyjnym wierzycielem alimentacyjnym, 
przedmiotem egzekucji nie są też świadczenia alimentacyjne. Jest więc oczywiste, 
że dołączenie do wniosku tego tytułu wykonawczego uniemożliwiało wszczęcie 
egzekucji. Ze względu na brak formalny wniosku, komornik powinien zatem podjąć 
czynności w trybie art. 130 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Do tego jednak nie 
doszło. W konsekwencji należy przyjąć, że egzekucja wszczęta na podstawie 
wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i dołączonego do niego tytułu 
wykonawczego jest egzekucją bezpodstawną i jako taka podlega umorzeniu 
(arg.  a  miniori ad maius z art. 825 pkt 2 k.p.c.) (por. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 12 czerwca 1996 r., III CZP 61/96, OSNC 1996, nr 10, 
poz. 132).  
W tym stanie rzeczy przedstawione zagadnie prawne należało uznać 
za  niespełnające 
wymagania 
niezbędności 
oczekiwanej 
odpowiedzi 
dla 
rozstrzygnięcia sprawy.  
Niezależnie od tego, że względu na treść pisma Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych z dnia 6 maja 2009 r., zwłaszcza wyraźne nawiązanie w nim do 
wszczętej egzekucji alimentów przez przedstawicieli ustawowych uprawnionego do 
alimentów, może budzić wątpliwości potraktowanie tego pisma jako wniosku 
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wszczęcie egzekucji. Zgodnie z ustawą z dnia 
18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r., Nr 45, 
poz. 200 ze zam., dalej: „ustawa o funduszu alimentacyjnym”), po wydaniu decyzji 
z dnia 12 czerwca 1992 r. o przyznaniu Maciejowi K. świadczeń z funduszu 

 
6 
alimentacyjnego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych stał się bowiem uczestnikiem 
postępowania egzekucyjnego przeciwko Romanowi K. zobowiązanemu do 
alimentów na podstawie tytułu egzekucyjnego ustalającego alimenty na rzecz 
Macieja K., prowadzonego – mimo wypłacania świadczeń z funduszu – w dalszym 
ciągu według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, ze zmianami 
przewidzianymi w ustawie o funduszu alimentacyjnym (art. 13 i 14 ust. 4 ustawy 
o funduszu alimentacyjnym). Wspomniane zmiany – poza obligatoryjnym udziałem 
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym 
przez wierzyciela alimentacyjnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 
24 września 1980 r., III CRN 167/80, OSNC 1981, nr 2-3, poz. 44) – polegały także 
na nałożeniu na organ egzekucyjny obowiązku przekazywania Zakładowi 
Ubezpieczeń Społecznych kwot ściągniętych od osoby zobowiązanej na podstawie 
tytułu egzekucyjnego ustalającego alimenty aż do pełnego pokrycia należności 
funduszu alimentacyjnego oraz na uzależnieniu umorzenia lub zawieszenia 
postępowania egzekucyjnego na wniosek osoby uprawnionej od zgody Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych (art. 14 ust. 1 i 2 ustawy o funduszu alimentacyjnym). 
Postępowanie egzekucyjne wszczęte przez wierzyciela alimentacyjnego nie 
podlegało też umorzeniu z powodu bezskuteczności egzekucji świadczeń 
alimentacyjnych (art. 1086 k.p.c.). 
Na gruncie przedstawionych unormowań zarówno w piśmiennictwie, jak 
i w orzecznictwie przyjmowano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dochodzi 
należnych mu kwot w ramach osobnego, specjalnie w tym celu prowadzonego 
postępowania, lecz przystępuje do postępowania, które już się toczy, a prowadzone 
jest na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego obowiązek płacenia 
ustalonych alimentów. Podkreślano, że ustawodawca nie przewidział alternatywy 
dla dochodzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jego należności 
zwrotnych na podstawie wymienionego tytułu wykonawczego. Zobowiązania 
dłużnika alimentacyjnego wobec Zakład Ubezpieczeń Społecznych z tytułu wypłaty 
świadczeń z funduszu alimentacyjnego Zakład realizuje przez przystąpienie do 
postępowania dotyczącego egzekucji świadczeń alimentacyjnych (por. przytoczony 
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1980 r., III CRN 167/80). 
Wprawdzie  ustawa 
o 
funduszu 
alimentacyjnym 
została 
uchylona 
ustawą 

 
7 
o świadczeniach rodzinnych a fundusz postawiony w stan likwidacji (art. 71 pkt 1 
i  art. 63), jednakże egzekucja należności z tytułu świadczeń wypłaconych 
z funduszu w dalszym ciągu podlega zaspokojeniu w ramach egzekucji świadczeń 
alimentacyjnych (art. 67 ustawy o świadczeniach rodzinnych).  
 
Nie przesądzając kwestii oceny charakteru pisma Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych z dnia 6 maja 2009 r., należy podkreślić, że rozstrzyganie 
przedstawionego  zagadnienia prawnego nie jest niezbędne dla rozpoznania 
sprawy również w wypadku potraktowania wspomnianego pisma jako czynności 
podjętej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w związku z uczestnictwem 
w egzekucji 
świadczeń 
alimentacyjnych, 
wszczętej 
przez 
wierzyciela 
alimentacyjnego. 
 
Z przestawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji 
postanowienia.