III CZP 68/09

Uchwała z dnia 7 października 2009 r., III CZP 68/09 
 
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Marian Kocon 
Sędzia SN Marek Sychowicz 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Handlu 
Zagranicznego "J.-G.", sp. z o.o. w W. przeciwko "K.P.A.F.", sp. z o.o. w T. o 
zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 7 
października 2009 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy 
w Toruniu postanowieniem z dnia 11 maja 2009 r.: 
„Czy prowadzenie egzekucji na podstawie nieprawomocnego nakazu zapłaty z 
weksla w postępowaniu nakazowym, któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na 
podstawie art. 492 § 3 zdanie pierwsze k.p.c., jest działaniem bezprawnym, 
rodzącym odpowiedzialność deliktową z art. 415 k.c. w związku z art. 338 § 2 k.p.c. 
w razie uchylenia nakazu zapłaty i prawomocnego oddalenia powództwa?” 
podjął uchwałę: 
 
Za szkodę wyrządzoną wykonaniem nieprawomocnego nakazu zapłaty 
zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, następnie uchylonego, wierzyciel 
nie ponosi odpowiedzialności na podst. art. 415 k.c., chyba że złożenie 
wniosku o wszczęcie egzekucji i jego popieranie było zachowaniem 
zawinionym. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy w Toruniu wyrokiem z dnia 4 lutego 2009 r., uwzględniając 
częściowo powództwo, zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 28 768,93 
zł z ustawowymi odsetkami, stanowiącą koszty postępowania egzekucyjnego, które 
powód poniósł w toku egzekucji wszczętej i popieranej przez pozwanego, 
prowadzonej na podstawie natychmiast wykonalnego nakazu zapłaty wydanego na 

podstawie weksla. W następstwie uwzględnienia zarzutów nakaz ten został 
prawomocnym wyrokiem uchylony, a powództwo oddalone. 
Sąd Okręgowy w Toruniu, rozpoznając apelację pozwanego, powziął 
wątpliwości, które przedstawił w zagadnieniu prawnym (art. 390 k.p.c.). 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W kodeksie postępowania cywilnego z chwilą wejścia w życie ustawy z 24 
maja 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o 
zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w 
sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 48, 
poz. 554), tj. z dniem 1 lipca 2000 r., przepisami działu IV, tytułu VI, księgi pierwszej 
objęte zostały nie tylko wyroki, ale także nakazy zapłaty (art. 3531 k.p.c.). 
Odpowiednie stosowanie – zgodnie z art. 3532 k.p.c. – do nakazów zapłaty 
przepisów o wyrokach uzasadnione jest charakterem tych orzeczeń, które tak samo 
jak wyroki są merytorycznymi rozstrzygnięciami zapadającymi w procesie. Toczący 
się przed wspomnianą zmianą spór odnośnie kwestii, czy art. 338 § 2 k.p.c. ma 
zastosowanie do nakazu zapłaty, należy uznać w obecnym stanie prawnym za 
bezprzedmiotowy. 
Artykuł 338 § 1 k.p.c. dotyczy sposobu usunięcia – w ramach toczącego się 
postępowania w sprawie – ujemnych skutków wywołanych wykonaniem wyroku 
zaopatrzonego rygorem natychmiastowej wykonalności, natomiast art. 338 § 2 
stanowi o możliwości dochodzenia w osobnym procesie naprawienia szkody 
poniesionej wskutek wykonania takiego wyroku. Regulacja przyjęta w art. 338 § 2 
k.p.c. przesądza jedynie to, że osoba, która poniosła szkodę wskutek wykonania 
wyroku (nakazu zapłaty), następnie uchylonego, może wystąpić do sądu z 
roszczeniem odszkodowawczym, nie wyjaśnia natomiast materialnoprawnej 
podstawy takiego żądania. 
Rozważając tę kwestię należy zauważyć, że nie ma w tym zakresie regulacji 
prawnych. Takiej podstawy nie można się doszukiwać w art. 746 § 1 k.p.c., który 
dotyczy postępowania zabezpieczającego; jako przepis o szczególnym charakterze 
nie może być interpretowany ani rozszerzająco, ani przez analogię. 
Nie znajduje także uzasadnienia przyjmowana w doktrynie możliwość 
zastosowania instytucji nadużycia prawa procesowego, choćby z tego względu, że 
w rozpatrywanym przypadku, powołując się na nadużycie procesowego środka 
ochrony prawa podmiotowego, należałoby zarzucić ustawodawcy działanie 

wewnętrznie sprzeczne. Jeśli prawodawca pozwala na wykonywanie orzeczeń, 
które mogą być uchylone nawet po wyegzekwowaniu świadczenia, to nie można 
twierdzić, że jednocześnie godzi się, by korzystanie z takiej możliwości, nawet ze 
szkodą dla pozwanego – co ustawodawca przewidział i zaakceptował konstruując 
art. 338 § 2 k.p.c. – mogło być nadużyciem. 
Można bronić poglądu, że powód w przypadku wyrządzenia szkody wskutek 
wykonania nieprawomocnego orzeczenia następnie uchylonego powinien 
odpowiadać na zasadzie ryzyka, zdając sobie bowiem sprawę z nieprawomocności 
orzeczenia i możliwości jego późniejszego uchylenia, powinien ponosić ryzyko 
związane z obowiązkiem naprawienia szkody wyrządzonej wykonaniem takiego 
orzeczenia. Są to jednak rozważania de lege ferenda, natomiast de lege lata 
pozostaje odwołanie się do wyrażonej w art. 415 k.c. ogólnej zasady 
odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę. Warunkiem odpowiedzialności na 
podstawie tego przepisu jest wykazanie winy sprawcy szkody; przyjmuje się, że 
postawienie zarzutu winy usprawiedliwione jest w razie spełnienia się trzech 
przesłanek – bezprawności zachowania, umyślności lub nieumyślności oraz 
poczytalności sprawcy. 
Orzeczenie sądu podlegające wykonaniu z jest reguły orzeczeniem zgodnym 
z prawem, może jednak być inaczej, co ustawodawca przewidział w art. 4171 § 2 
k.c. Wykonywania orzeczenia – bezprawnego prawomocnego, a nawet 
nieprawomocnego, ale natychmiast wykonalnego – nie można kwalifikować jako 
działania bezprawnego; wierzyciel, korzystając z przyznanej przepisami prawa 
możliwości wszczęcia egzekucji świadczenia zasądzonego na postawie 
wspomnianych orzeczeń, działa w granicach prawa. Wszczęcie i popieranie przez 
wierzyciela egzekucji przeciwko dłużnikowi na podstawie tytułu wykonawczego w 
postaci zarówno prawomocnego, jak i nieprawomocnego, lecz natychmiast 
wykonalnego orzeczenia nie może więc być uznane za czyn niedozwolony 
uzasadniający odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie art. 415 k.c. Nie 
można jednak wykluczyć, że działanie wierzyciela polegające na spowodowaniu 
wszczęcia egzekucji na podstawie orzeczenia sądu (nakazu zapłaty) 
nieprawomocnego natychmiast wykonalnego, będzie zachowaniem zawinionym. 
Jako przykład takiego zachowania można wskazać popieranie egzekucji, której 
podstawę stanowi natychmiast wykonalny nieprawomocny nakaz zapłaty wydany 

na podstawie weksla, co do którego wierzyciel ma świadomość, że jest nieważny 
lub został sfałszowany. 
Przyjęcie takiego stanowiska jest zgodne z wyrażonym w judykaturze Sądu 
Najwyższego poglądem, że możliwe jest uznanie za bezprawne i pozostające w 
normalnym związku przyczynowym ze szkodą wszczęcie egzekucji na podstawie 
tytułu egzekucyjnego w postaci bankowego tytułu egzekucyjnego lub aktu 
notarialnego, w którym dłużnik poddał się dobrowolnie egzekucji, gdy nie było 
podstaw do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego, lub żądania nadania 
klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 
25 kwietnia 1997 r., I CKN 60/97, OSNC 1997, nr 11, poz. 173, z dnia 9 marca 
2007 r., V CSK 452/06, "Prawo Bankowe" 2007, nr 9, s. 15 oraz z dnia 22 czerwca 
2006 r., V CSK 139/06, nie publ.). W obu grupach spraw tylko zawinione wszczęcie 
przez wierzyciela egzekucji ocenione zostało jako postępowanie, które uzasadnia 
odpowiedzialność deliktową wierzyciela za szkodę wyrządzoną dłużnikowi 
egzekwowanemu. 
Z tych względów należało stwierdzić, że za szkodę wyrządzoną wykonaniem 
nieprawomocnego nakazu zapłaty zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, 
następnie uchylonego, wierzyciel nie ponosi odpowiedzialności na podstawie art. 
415 k.c., chyba że złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji i jego popieranie było 
zachowaniem zawinionym.