III CZP 67/08

Sygn. akt III CZP 67/08 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 28 sierpnia 2008 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
SSN Grzegorz Misiurek 
SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa B. D. 
przeciwko Koncernowi Energetycznemu E. S.A. w G. 
o  zapłatę, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 28 sierpnia 2008 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 7 lutego 2008 r.,  
 
„Czy właścicielowi nieruchomości gruntowej, na części której 
zakład energetyczny na podstawie decyzji właściwego organu 
wydanej na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.         
o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jednolity - 
Dz.U. z 1974 r., poz. 10), zezwalającej na zajęcie nieruchomości 
gruntowej, posadowił słup linii elektroenergetycznej i przeciągnął nad 
nieruchomością przewody elektroenergetyczne służy droga sądowa  
w sprawie przeciwko temu zakładowi o wynagrodzenie za 
bezumowne korzystanie z gruntu w powyższy sposób?" 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 

 
 
2 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. 
zagadnienie prawne powstało w sprawie, w której żądanie o zasądzenie 
odpowiednich kwot pieniężnych oparte zostało na twierdzeniu, że wskutek 
posadowienia na działce powoda słupa i przeciągnięcia nad nią napowietrznej linii 
energetycznej, wartość działki uległa obniżeniu, ponadto powód nie może korzystać 
z części działki obejmującej pow. 12 m2 zajętą pod słup oraz pow. 93 m2, 
stanowiącej pas ochronny, natomiast strona pozwana korzysta w tym zakresie 
z działki, nie płacąc powodowi żadnego wynagrodzenia.  
Sąd Apelacyjny rozpoznając sprawę po raz pierwszy stwierdził, że linia 
energetyczna nad działką powoda przeprowadzona została zgodnie z decyzją 
wywłaszczeniową wydaną  na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 
1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, dalej: „u.w.n.” lub 
„ustawa z dnia 12 marca 1958 r.” (tekst jedn.: Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). 
Wobec tego, że decyzja nie obejmowała wywłaszczenia części działki, na której 
posadowiony został słup linii energetycznej, Sąd Apelacyjny uznał, że powodowi  
przysługuje roszczenie o zapłatę wynagrodzenia za korzystanie przez stronę 
pozwaną z tej części działki. 
W toku ponownego rozpoznania sprawy powód sprecyzował żądanie, 
wnosząc o zasądzenie łącznie kwoty 44 640 zł, na którą składa się wynagrodzenie 
za korzystanie przez stronę pozwaną z części działki, na której posadowiony jest 
słup oraz odszkodowanie za „niemożność swobodnego korzystania z pasa gruntu 
o  pow. 81 m2 pod linią energetyczną”.  
Sąd Okręgowy, uwzględniając powództwo na podstawie art. 224 i 225 w zw. 
z art. 230 i 352 § 2 k.c., wskazał, że korzystanie z działki przez jej właściciela jest 
znacznie ograniczone, bowiem powód nie może korzystać z gruntu pod słupem, 
musi udostępniać pozwanemu grunt pod linią energetyczną oraz nie może działki 
swobodnie zabudować, dodał ponadto, że wskutek przysługującej stronie pozwanej 
tzw. służebności przesyłowej działka straciła na wartości. 

 
 
3 
Sąd Apelacyjny rozpoznając sprawę po raz drugi stwierdził, że wprawdzie ani 
z ogólnego zezwolenia wydanego w 1959 r. przez b. Prezydium Powiatowej Rady 
Narodowej, ani z  decyzji z dnia 14 listopada 1977 r. wydanej na podstawie art. 35 
u.w.n. nie wynika, że Zakład Energetyczny mógł posadowić słup na nieruchomości 
powoda, to jednak gramatyczna i celowościowa wykładnia tego przepisu dostarcza 
podstaw do uznania, że samo zezwolenie na przeprowadzenie linii energetycznej 
obejmuje uprawnienie do postawienia słupa. Według tego Sądu, skoro roszczenie 
powoda oparte jest na twierdzeniu, że nie może korzystać z  części działki zajętej pod 
słup a także pod linią energetyczną w taki sposób, w  jaki mógłby korzystać, gdyby 
linia nie została przeprowadzona, to z twierdzeń tych przebija „zakamuflowane” 
roszczenie o odszkodowanie za obniżenie wartości działki. Zdaniem Sądu 
Apelacyjnego powstaje więc zagadnienie, czy żądanie powoda, określone jako 
roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z działki jest w istocie 
roszczeniem odszkodowawczym, o którym jest mowa w art. 36 ust. 1 i 2 u.w.n., czy też 
jest to samodzielne roszczenie niezależne od tegoż roszczenia odszkodowawczego.   
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:   
Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że przedmiotem 
zagadnienia prawnego przedstawionego na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. może być 
jedynie taka poważna wątpliwość prawna, której wyjaśnienie w formie uchwały jest 
niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (zob. np. uzasadnienia postanowienia z dnia 27 
sierpnia 1996 r., III CZP 91/96, OSNC 1997, nr 1, poz. 9 i uchwały z dnia 23 września 
2004 r., III CZP 48/04, OSNC 2005, nr 9, poz. 153). Innymi słowy, konieczne jest 
istnienie związku przyczynowego między przedstawionym zagadnieniem prawnym 
a podjęciem decyzji co do istoty sprawy. Z tej przyczyny sąd drugiej instancji, 
przedstawiając Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, jest 
obowiązany wskazać, dlaczego rozstrzygniecie tego zagadnienia jest niezbędne do 
rozpoznania środka odwoławczego. Przytoczone argumenty podlegają rozważeniu 
przez Sąd Najwyższy, który w pierwszej kolejności bada, czy spełnione zostały 
warunki do podjęcia uchwały (zob. np. uzasadnienia postanowienia Sądu 
Najwyższego: z dnia 27 listopada 1997 r., III  CZP 56/97, nie publ., z dnia 7 czerwca 
2001 r., III CZP 33/01, nie publ., z dnia 30 maja 2003 r., III CZP 30/03, nie publ.). 

 
 
4 
Uzasadniając 
przedstawione 
zagadnienie 
prawne, 
które 
dotyczy 
dopuszczalności drogi sądowej Sąd Apelacyjny wskazał na orzeczenia sądów 
powszechnych oraz Sądu Najwyższego, które miałyby rzekomo rozbieżnie oceniać 
kwestię objętą zagadnieniem prawnym. Analiza tych orzeczeń, wydanych na tle 
różnych stanów faktycznych do takiego wniosku nie prowadzi. Z powołanych 
judykatów wynika, że jeśli  właściciel nieruchomości, nad którą przeprowadzona 
została linia energetyczna, dochodzi roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z tej 
nieruchomości (tzw. bezumowne korzystanie z rzeczy), droga sądowa jest 
dopuszczalna, natomiast z innych powołanych orzeczeń wynika, że o odszkodowaniu 
należnym z tytułu wywłaszczenia lub zajęcia nieruchomości na podstawie uprzednio 
wydanego zezwolenia orzeka właściwy organ administracji publicznej.  
Nietrudno zauważyć, że obie grupy orzeczeń wydane zostały na tle 
odmiennych stanów faktycznych. Sąd Apelacyjny również to dostrzegając, na pytanie 
objęte przedstawionym zagadnieniem prawnym, w istocie udzielił odpowiedzi, 
stwierdzając, że zależy to od charakteru roszczenia, a przede wszystkim 
od  okoliczności 
faktycznych, 
z 
których 
zostało 
ono 
wywiedzione. 
Istota  występującego w sprawie zagadnienia nie tkwi zatem w tym, czy roszczenie 
powoda należy do drogi sądowej, lecz tkwi we właściwym zakwalifikowaniu roszczeń 
powoda. Przyznał to Sąd Apelacyjny stwierdzając: „Istnieje problem, czy roszczenie 
o  wynagrodzenie za korzystanie z działki w powyższy sposób jest w  istocie 
roszczeniem odszkodowawczym, o którym jest mowa w art. 36 ust. 1 i 2 powyższej 
ustawy, czy też samodzielnym roszczeniem niezależnym od ewentualnego roszczenia 
odszkodowawczego”. 
W 
rozważaniach, 
które 
wypełniają 
prawie 
całość 
uzasadnienia  przedstawionego zagadnienia, Sąd Apelacyjny podniósł, że pozytywna 
odpowiedź na  pytanie postawione w pierwszej kolejności oznacza, że droga 
sądowa  dla  dochodzenia takiego żądania jest niedopuszczalna, bowiem zgodnie 
z  art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, 
dalej jako: „u.g.n. (tekst jednolity  Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) 
odszkodowanie  przysługujące  wskutek wywłaszczenia ustala w drodze decyzji 
administracyjnej 
starosta. 
Gdyby  
 jednak 
żądanie 
powoda 
należało 
potraktować  jako  samodzielne  roszczenie, 
niezależne 
od 
odszkodowania 
przewidzianego przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie 

 
 
5 
wywłaszczania  nieruchomości (u.w.n.), to sprawę tę, jako  niewątpliwie cywilną, 
należałoby rozpoznać na drodze sądowej, bowiem żaden przepis szczególny 
nie  wyłącza jej z tej drogi.  
Dla 
rozstrzygnięcia 
sprawy 
istotne 
znaczenie 
ma 
więc 
kwestia 
odpowiedniego  zakwalifikowania roszczeń powoda. Dokonanie takiej oceny należy 
do sądu meriti poprzez precyzyjne wskazanie faktów, na których powód opiera swe 
roszczenia, podlegających zweryfikowaniu w toku postępowania dowodowego. 
Właściwa  kwalifikacja roszczenia „o wynagrodzenie za korzystanie z części działki 
zajętej pod słup” będzie możliwa po uprzednim ustaleniu, czy ta część działki objęta 
została wywłaszczeniem. W tym zakresie ustalenia Sądu Apelacyjnego, który 
dwukrotnie rozpoznawał sprawę, nie są konsekwentne. Z tych zapewne względów 
powstały wątpliwości co do charakteru zgłoszonych żądań, z których część 
określona została przez Sąd Apelacyjny jako „zakamuflowane roszczenie 
odszkodowawcze”. Zaniechania Sądu Apelacyjnego we wskazanym zakresie stały 
się również przyczyną  braku precyzji w treści przedstawionego zagadnienia 
prawnego, którym to samo żądanie skierowane przeciwko temu samemu 
pozwanemu 
kwalifikowane 
jest 
zarówno 
jako 
roszczenie 
właściciela 
wywłaszczonego w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. jak i właściciela 
niewywłaszczonego, bowiem dochodzącego 
wynagrodzenia za  bezumowne 
korzystanie z jego gruntu. 
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c. oraz 
art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, 
poz. 2052 ze zm.), orzekł jak w sentencji postanowienia.