III CZP 67/04

Uchwała z dnia 6 stycznia 2005 r., III CZP 67/04 
 
Sędzia SN Zbigniew Strus (przewodniczący) 
Sędzia SN Mirosław Bączyk 
Sędzia SN Bronisław Czech (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ewy S. przeciwko Gminie W. o ustalenie, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 6 stycznia 2005 
r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia 
prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu postanowieniem z 
dnia 1 września 2004 r.: 
"1) Czy istnienie prawomocnego, choć nie wykonanego wyroku nakazującego 
osobie zajmującej lokal bez tytułu prawnego opróżnienie go, wyklucza jej 
wstąpienie w stosunek najmu tego lokalu z mocy prawa na podstawie art. 30 ust. 1 
ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym 
zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2001 r. Nr 71, poz. 733 ze 
zm.) 
2) w razie negatywnej odpowiedzi na pierwsze pytanie, czy właściciel lokalu mógł 
skutecznie bronić się przeciwko wstąpieniu z mocy prawa w stosunek najmu osoby 
zajmującej ten lokal w dniu wejścia w życie ustawy, wnosząc w terminie 
przewidzianym w art. 30 ust. 1 ustawy powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku 
najmu, dysponując prawomocnym wyrokiem nakazującym tej osobie opróżnienie 
lokalu, lecz wydanym w stanie prawnym obowiązującym przed wejściem w życie 
ustawy?" 
podjął uchwałę: 
 
Istnienie prawomocnego wyroku nakazującego opróżnienie i opuszczenie 
lokalu, wydanego w okresie biegu dziesięcioletniego terminu przewidzianego 
w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, 
mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 71, 
poz. 733 ze zm.), uniemożliwia osobie zajmującej ten lokal bez tytułu 
prawnego, wstąpienie w stosunek najmu na podstawie wymienionego 

przepisu; 
odmówił podjęcia uchwały w pozostałym zakresie. 
 
Uzasadnienie 
 
Ewa S. wraz z rodziną we wrześniu 1990 r. zajęła bez tytułu prawnego lokal 
mieszkalny nr 14 przy ul. C. nr 14 w W. Na skutek powództwa wniesionego przez 
Gminę W. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Krzyków wyrokiem zaocznym z dnia 30 
marca 1998 r. nakazał jej, aby wraz z rodziną opróżniła i opuściła ten lokal. Eksmisji 
nie wykonano, a w dniu 17 września 2001 r. Gmina W. odmówiła zawarcia umowy 
najmu ze względu na prawomocny wyrok eksmisyjny i wysokie zadłużenie z tytułu 
czynszu. Ewa S. jest bezrobotna, mieszka w spornym lokalu wraz z 14-letnią córką, 
utrzymuje się z zasiłków z opieki społecznej. 
W sprawie niniejszej Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Krzyków we Wrocławiu, 
wyrokiem z dnia 24 lutego 2004 r. ustalił, że powódka Ewa S. z dniem 10 lipca 2002 
r. wstąpiła w stosunek najmu wymienionego lokalu mieszkalnego. Sąd uznał, że 
zostały spełnione wszystkie przesłanki przewidziane w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 
21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o 
zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 71, poz. 733 ze zm.), gdyż od momentu 
zajęcia przez powódkę lokalu we wrześniu 1990 r. do dnia wejścia w życie ustawy 
upłynęło ponad 12 lat, a właściciel lokalu – Gmina W. w ciągu 12 miesięcy liczonych 
od wejścia w życie ustawy nie wniosła pozwu o opróżnienie lokalu lub o ustalenie 
nieistnienia stosunku najmu, a wyrok nakazujący eksmisję powódki nie został 
wykonany i powódka nadal zajmuje sporny lokal. Zdaniem Sądu Rejonowego, 
przyjęcie, że został zachowany dwunastomiesięczny termin na wytoczenie przez 
Gminę powództwa przewidzianego w art. 30 ust. 1 powołanej ustawy, gdy 
powództwo to wytoczono przed jej wejściem w życie, byłoby niedopuszczalną 
wykładnią contra legem. 
Sąd Okręgowy we Wrocławiu, rozpoznając sprawę na skutek apelacji pozwanej, 
powziął poważne wątpliwości i dał im wyraz w przedstawionym Sądowi 
Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnieniu prawnym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Artykuł 30 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, 
mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 71, poz. 

733 ze zm., dalej: „ustawa”) stanowi, że osoba zajmująca lokal bez tytułu prawnego 
do dnia wejścia w życie ustawy przez okres nie krótszy niż 10 lat wstępuje z mocy 
prawa w stosunek najmu tego lokalu po upływie 12 miesięcy od dnia wejścia w 
życie ustawy, jeżeli właściciel nie wniesie w tym okresie powództwa o nakazanie tej 
osobie przez sąd opróżnienia lokalu lub jeżeli w tym samym terminie nie wniesiono 
powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku najmu. Ustawa weszła w życie w dniu 
1 lipca 2001 r. 
Do chwili wejścia w życie ustawy powódka zajmowała przedmiotowy lokal 
mieszkalny bez tytułu prawnego przez okres 10 lat i 9 miesięcy. Gmina W. nie 
wystąpiła z żadnym z powództw określonych w art. 30 ust. 1 ustawy w terminie 12 
miesięcy od dnia jej wejścia w życie. Postępowanie w sprawie o orzeczenie eksmisji 
powódki zakończyło się wyrokiem z dnia 17 grudnia 1998 r., utrzymującym w mocy 
zaoczny wyrok eksmisyjny z dnia 30 marca 1998 r., natomiast po upływie 12 
miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy powódka zajmująca lokal bez tytułu 
prawnego wytoczyła powództwo o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu, 
powołując się na art. 30 ust. 1 ustawy. 
Artykuł 30 ust. 1 ustawy wymienia dwa terminy, których upływ warunkuje nabycie 
prawa najmu z mocy prawa. Nie ulega wątpliwości, że termin 12 miesięcy liczony 
od dnia wejście w życie ustawy upłynął bez wytoczenia stosowanego powództwa 
przez właściciela lokalu, a więc można przyjąć, że z punktu widzenia skutku 
przewidzianego w powołanym przepisie warunek nastąpienia tego skutku został 
spełniony. Kwestia nie jest jednak już tak oczywista w odniesieniu do 
dziesięcioletniego terminu, liczonego wstecz od dnia wejście w życie ustawy. 
Wprawdzie jest bezsporne, że w okresie 10 lat przed wejściem w życie ustawy 
strona powodowa zajmowała sporny lokal bez tytułu prawnego, ale istnieje także 
prawomocny wyrok, wydany w postępowaniu wszczętym w okresie, kiedy biegł 
termin, nakazujący stronie powodowej opróżnienie i opuszczenie lokalu. Wobec 
tego rozważenia wymaga kwestia, czy wszczęcie przed wejściem w życie ustawy i 
zakończenie prawomocnym wyrokiem eksmisyjnym postępowania dotyczącego 
spornego lokalu może być uznane za okoliczność istotną z punktu widzenia liczenia 
dziesięcioletniego terminu przewidzianego w art. 30 ust. 1 ustawy. 
W piśmiennictwie wyrażono pogląd, który Sąd Najwyższy podziela, że do biegu 
terminu niezbędnego do nabycia prawa najmu lokalu należy stosować w drodze 
analogii przepisy o biegu terminu zasiedzenia, a w konsekwencji – ze względu na 

art. 175 k.c. – przepisy o biegu przedawnienia. W związku z tym należy stosować 
przepisy o zawieszeniu (art. 121 k.c.), wstrzymaniu (art. 122 w związku z art. 173 
k.c.) oraz o przerwie biegu terminu (art. 123 k.c.). Bieg dziesięcioletniego terminu 
przerwało wytoczenie przed jego upływem powództwa o opróżnienie lokalu, co jest 
decydujące dla oceny przedstawionych do rozstrzygnięcia zagadnień prawnych. 
W razie przerwy biegu terminu wskutek wytoczenia powództwa (art. 123 § 1 pkt 1 
k.c.) termin nie biegnie na nowo dopóty, dopóki postępowanie nie zostanie 
zakończone (art. 124 § 2 k.c.); biegnie więc na nowo (art. 124 § 1 k.c.) dopiero po 
prawomocnym zakończeniu postępowania. W niniejszej sprawie, w okresie 10 lat 
przed wejściem życie ustawy, tj. w czasie biegu tego terminu nie tylko wszczęte 
zostało postępowanie w sprawie o nakazanie opróżnienia lokalu, ale uprawomocnił 
się również wyrok eksmisyjny. Tak więc dopiero od uprawomocnienia się tego 
wyroku można przyjąć, że termin dziesięcioletni przewidziany w art. 30 ust. 1 
ustawy rozpoczął biec na nowo. W efekcie, w chwili wejścia w życie ustawy termin 
ten nie upłynął, a to oznacza, że niespełniona została przesłanka wstąpienia w 
stosunek najmu na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy. 
Podzielając ten kierunek rozumowania należy stwierdzić, że powództwo Ewy S. o 
ustalenie wstąpienia w stosunek najmu, oparte na art. 30 ust. 1 ustawy, powinno z 
tego tylko powodu zostać oddalone. W takiej sytuacji nie ma znaczenia okoliczność, 
że właściciel lokalu w okresie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy nie 
wytoczył jednego z powództw przewidzianych w art. 30 ust. 1 ustawy, a także 
kwestia, czy mógł to uczynić. 
Na marginesie należy podnieść, że nie ma w niniejszej sprawie podstaw do tego, 
aby pozew strony powodowej o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu został 
odrzucony z powodu powagi rzeczy osądzonej wyroku eksmisyjnego z 1998 r. 
Wynika to z faktu, że powództwo w niniejszej sprawie zostało oparte na nowych 
okolicznościach faktycznych, związanych ze stosowaniem art. 30 ust. 1 ustawy. 
Strona powodowa powołała się na to, że wstąpiła w stosunek najmu z mocy prawa 
wskutek spełnienia przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 ustawy, a więc na 
okoliczności, które nie mogły być uwzględnione przy wydawaniu wyroku z 1998 r. i 
tym samym nie mogą być objęte powagą rzeczy osądzonej tego wyroku (por. art. 
366 k.p.c.). 
Wracając do zasadniczego toku wywodów stwierdzić trzeba, że 
przedstawionemu rozumowaniu można zarzucić, iż zakłada ono możliwość przerwy 

biegu terminu prawa materialnego wprowadzonego na mocy ustawy na podstawie 
zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie ustawy, a tym samym przed 
ustanowieniem przedmiotowego terminu. Zarzut taki prima facie wydaje się 
uzasadniony i logiczny, może budzić bowiem zastrzeżenia konstrukcja swoistego 
„następczego” przerwania biegu terminu. Trzeba jednak zważyć, że art. 30 ust. 1 
ustawy w zakresie, w jakim jako jeden z warunków nabycia prawa najmu z mocy 
prawa ustanawia wymaganie, aby w okresie nie krótszym niż 10 lat przed wejściem 
w życie ustawy zainteresowana osoba zajmowała lokal bez tytułu prawnego, ma na 
względzie okres przeszły, a więc nakazuje wyprowadzać pewne skutki prawne na 
podstawie zdarzeń mających miejsce w przeszłości. Takiej konstrukcji odpowiada 
założenie, że przy ustalaniu biegu terminu uwzględniać należy ogół zdarzeń 
mających miejsce przed wejściem w życie ustawy, a więc nie tylko zdarzenie w 
postaci zajmowania lokalu przez określony czas w przeszłości (przed wejściem w 
życie ustawy), lecz także zdarzenie w postaci dokonania w przeszłości przed 
sądem czynności, która powoduje przerwę biegu terminu prawa materialnego oraz 
jest przyczyną rozpoczęcia biegu terminu na nowo. Uwzględnienie pierwszego 
zdarzenia, a pominięcie drugiego byłoby – z punktu widzenia stosowania art. 30 ust. 
1 ustawy – niekonsekwentne. 
Warto podkreślić, że nieuwzględnienie przedstawionego powyżej kierunku 
rozumowania przez Sąd Okręgowy stało się przyczyną sformułowania zagadnień 
do rozstrzygnięcia w sposób, który wskazywałby na konieczność rozważenia ich w 
dużej mierze w płaszczyźnie procesowej. Ponadto okoliczność ta była również 
powodem rozważania przez Sąd Okręgowy kwestii ogólnej, a mianowicie, jakie 
znaczenie dla wstąpienia w stosunek najmu z mocy prawa na podstawie art. 30 ust. 
1 ustawy ma to, że właściciel przed wejściem w życie ustawy uzyskał prawomocny 
wyrok nakazujący stronie powodowej z niniejszej sprawy opróżnienie spornego 
lokalu. Przedstawione przez Sąd Okręgowy problemy powstają bowiem – w 
okolicznościach niniejszej sprawy – jedynie wtedy, gdy odrzuci się rozumowanie 
przyjęte wyżej przez Sąd Najwyższy. Dotyczy to przede wszystkim kwestii, czy 
właściciel mógł wytoczyć powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku najmu w 
terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, pomimo że dysponował 
prawomocnym wyrokiem nakazującym opróżnienie lokalu, wydanym przed dniem 
wejścia w życie ustawy. Wobec przyjęcia przez Sąd Najwyższy przedstawionego 

wyżej stanowiska, zbędne jest podejmowanie uchwały dotyczącej procesowego 
zagadnienia prawnego sformułowanego w punkcie drugim postanowienia. 
Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie 
prawne, jak wyżej (art. 390 § 1 k.p.c. i art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 23 listopada 
2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.).