III CZP 64/08

Sygn. akt III CZP 64/08 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 10 lipca 2008 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Gerard Bieniek (przewodniczący) 
SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) 
SSN Barbara Myszka 
 
w sprawie z powództwa W.(...) sp. z o.o. w W. 
przeciwko V.(...) sp. z o.o. w P. 
o zapłatę, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 lipca 2008 r., 
na 
skutek 
zagadnienia 
prawnego 
przedstawionego 
przez 
Sąd 
Apelacyjny 
postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt I ACa (…), 
 
"Czy nadawca może dochodzić od przewoźnika odszkodowania za szkodę 
spowodowaną opóźnieniem dostawy w sytuacji, gdy w ciągu 21 dni od postawienia 
towaru do dyspozycji odbiorcy nie zostało złożone pisemne zastrzeżenie, o którym 
mowa w art. 30 ust. 3 CMR?" 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
Uzasadnienie 
 
Powodowy nadawca przesyłki, nadanej do przewozu za międzynarodowym listem 
przewozowym CMR, dochodzi od pozwanego przewoźnika odszkodowania za szkodę 
spowodowaną opóźnieniem się przez pozwanego przewoźnika z wydaniem przesyłki 
rosyjskiemu odbiorcy. 
Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo po uprzednim ustaleniu, że ładunek 
został nadany do przewozu w dniach 26-28 lipca 2006 r., a ostateczne jego 

 
 
2 
dostarczenie rosyjskiemu odbiorcy nastąpiło 15 marca 2007 r. Nadto Sąd ten ustalił, że 
powód dopiero w dniu 13 kwietnia 2007 r. nadał na poczcie pismo zawierające 
zastrzeżenie opóźnienia i żądanie naprawienia wyrządzonej nim szkody, czym uchybił 
terminowi wynikającemu z art. 30 ust. 3 Konwencji o umowie międzynarodowego 
przewozu drogowego towarów (CMR) sporządzonej w Genewie 19 maja 1956 r. (Dz. U. 
1962, Nr 49, poz. 238 ze zm.) zwanej dalej „CMR”, w konsekwencji czego roszczenie 
powoda wygasło.  
Przy rozpoznawaniu apelacji powoda od powyższego wyroku Sąd Apelacyjny 
powziął wątpliwości przedstawione w zagadnieniu prawnym, które przedstawił do 
rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2008 r. 
Sąd odwoławczy, po pozytywnym przesądzeniu legitymacji czynnej powoda do 
dochodzenia zgłoszonych w tej sprawie roszczeń, postawił pytanie kto jest uprawniony 
do złożenia pisemnego zastrzeżenia, o którym stanowi art. 30 ust. 3 CMR, po czym 
stwierdził, że w jego ocenie zastrzeżenie takie może złożyć każda osoba uprawniona, a 
bieg terminu do złożenia zastrzeżenia kończy się po 21 dniach od postawienia ładunku 
do dyspozycji odbiorcy. Sąd Apelacyjny uznał, że w 21 – dniowym okresie od dnia 
postawienia przesyłki do dyspozycji odbiorcy nie zostało złożone przewoźnikowi 
pisemne zastrzeżenie, o którym stanowi art. 30 ust. 3 CMR, a zarazem stwierdził, że 
pismo powoda z dnia 28 listopada 2006 r., nazwane reklamacją, wyczerpuje treść 
wspomnianego zastrzeżenia. 
Z kolei Sąd odwoławczy uznał za okoliczność sporną między stronami czy w 
ogóle doszło do opóźnienia dostawy, a także uznał za sporne czy opóźnienie 
występowało już w dniu 28 listopada 2006 r., przy czym sporność tej ostatniej kwestii 
uznał za niewyłączającą potrzebę zadania pytania prawnego. Sąd Apelacyjny przyjął 
bowiem, że w razie opóźnienia dostawy osoba uprawniona może złożyć zastrzeżenie 
określone w art. 30 ust. 3 CMR także w okresie przed postawieniem towaru do 
dyspozycji odbiorcy, choć uznał równocześnie, że w odniesieniu do szkód wynikających 
z opóźnienia dostawy istotny jest okres od wykonania dostawy, ponieważ wcześniej nie 
można przyjąć założenia, że nastąpi jedynie opóźnienie dostawy, a możliwe są utrata 
lub uszkodzenie przesyłki, w przypadku których to szkód nie jest wymagane złożenie 
pisemnych zastrzeżeń pod rygorem wygaśnięcia roszczenia. Literalne brzmienie art. 30 
ust. 3 CRM zdaje się więc - w ocenie Sądu Apelacyjnego - wskazywać na możliwość 
skutecznego złożenia zastrzeżeń dopiero po wykonaniu dostawy. 

 
 
3 
W obszernym piśmie procesowym z dnia 18 czerwca 2008 r. powód przedstawił 
pogłębioną argumentację prezentowanej tezy, że art. 30 ust. 3 CMR odnosi się tylko i 
wyłącznie do przypadków, gdy odbiorca występuje z roszczeniem wobec przewoźnika, a 
zatem przepis ten nie znajduje zastosowania do roszczeń dochodzonych przez 
nadawcę przesyłki. W razie niepodzielenia tej tezy powód popiera stanowisko Sądu 
Apelacyjnego, że zgłoszenie zastrzeżenia możliwe jest także przed terminem 
postawienia przesyłki do dyspozycji odbiorcy. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przewidziana w art. 390 k.p.c. instytucja pytań prawnych ma w polskim procesie 
cywilnym bogatą tradycję oraz odgrywa dużą rolę w rozwoju jurysprudencji, jakkolwiek 
współcześnie, musi być stosowana ostrożnie i powściągliwie (por. uzasadnienie uchwały 
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 1999 r., III CZP 62/98, 
OSNC 1999, nr 10, poz. 166). Trzeba także mieć na względzie, że samodzielne 
rozstrzyganie spraw oraz leżących u ich podłoża zagadnień faktycznych i prawnych jest 
podstawowym, niezbywalnym obowiązkiem sędziego, wypływającym z wykonywania 
powierzonej mu władzy sądowniczej. Spośród wielu wypowiedzi Sądu Najwyższego w 
tej kwestii trzeba przypomnieć tezy wyroków z dnia 12 października 1994 r., II UR 8/94 
(OSNAPUS 1995, nr 2, poz. 25) oraz z dnia 28 maja 1996 r., II UR 6/96 (OSNAPUS 
1997, nr 2, poz. 26) stwierdzające, że Sąd Najwyższy może rozstrzygać przedstawione 
mu na podstawie art. 391 k.p.c. zagadnienie prawne tylko wówczas, gdy stan faktyczny - 
w zakresie objętym przedstawionym zagadnieniem - został ustalony lub jest niesporny. 
To stanowisko trzeba uznać za w pełni uzasadnione w odniesieniu do 
formułowania i przedstawiania zagadnień dotyczących prawa materialnego, pozostaje 
bowiem poza wszelką dyskusją, że warunkiem prawidłowego doboru i zastosowania 
tego prawa jest uprzednie ustalenie stanu faktycznego. Mówiąc inaczej, zanim dojdzie 
do odtworzenia faktów stanowiących podłoże rozpoznawanej sprawy, dokonywanie 
subsumcji czy też rozwiązywanie problemów materialnoprawnych jest przedwczesne 
albo w ogóle niemożliwe (por. uzasadnienie uchwały SN z dnia 4 października 2002 r., 
III CZP 62/02, OSNC 2004, nr 1, poz. 7). 
Zważyć 
bowiem 
należy, 
że 
przedmiotem 
zagadnienia 
prawnego, 
przedstawionego na podstawie art. 390 k.p.c. może być jedynie taka poważna 
wątpliwość prawna, której wyjaśnienie w formie uchwały jest niezbędne dla 
rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie SN z dnia 14 listopada 2006 r., III CZP 
84/06, niepubl.; postanowienie SN z dnia 19 stycznia 2007 r., III CZP 135/06, niepubl.). 

 
 
4 
Innymi słowy, tylko takie zagadnienie prawne może być na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. 
przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia, które dotyczy wykładni 
przepisów prawa mających bezspornie zastosowanie w ustalonym w wystarczającym 
zakresie stanie faktycznym sprawy. Wobec powyższego, w razie braku jednoznacznych 
ustaleń faktycznych zawartych w uzasadnieniu postanowienia sądu drugiej instancji 
przedstawiającego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, 
uzasadnioną staje się odmowa podjęcia uchwały (por. postanowienie SN z dnia 28 
lutego 2006 r., III CZP 3/06, niepubl.; postanowienie SN z dnia 14 września 2006 r., III 
CZP 61/06, niepubl.). Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia 
zagadnienie prawne powinno więc pozostawać w określonym związku merytorycznym i 
logicznym z rozpoznawaną sprawą, co przejawia się w odpowiednim nawiązaniu do 
elementów ustalonego już stanu faktycznego, będących materialnoprawną przesłanką 
zastosowania przepisu, którego dotyczą wątpliwości interpretacyjne Sądu drugiej 
instancji (por. uzasadnienie uchwały SN z dnia 24 stycznia 2002 r., III CZP 76/01, 
niepubl.). 
Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny stanowczo przesądził, 
w sformułowanym w sentencji postanowienia zagadnieniu prawnym, że chodzi 
o odszkodowanie za szkodę spowodowaną opóźnieniem dostawy, a następnie 
w uzasadnieniu tego postanowienia równie stanowczo stwierdził, że kwestia czy w ogóle 
doszło do opóźnienia dostawy jest między stronami sporna, a nadto sporne jest także to, 
czy opóźnienie występowało w dniu 28 listopada 2006 r. Powołanie się przez Sąd 
Apelacyjny na przepis art. 20 ust. 1 CMR nie eliminuje istnienia tego sporu, ani nie 
rozstrzyga niczego w kwestii opóźnienia dostawy, ponieważ wymieniony przepis CMR 
dotyczy możliwości uznania przesyłki (towaru) za zaginioną, a nie przesądza o 
opóźnieniu jej dostawy, która stanowi w niniejszej sprawie podstawę faktyczną żądania 
zapłaty odszkodowania. 
Nie można więc podzielić poglądu Sądu Apelacyjnego, że „sporność tej kwestii”, 
tj. opóźnienia dostawy nie wyłącza potrzeby zadania przedmiotowego pytania 
prawnego. Obrona przez Sąd odwoławczy tezy, że osoba uprawniona może złożyć 
zastrzeżenie wskazane w art. 30 ust. 3 CMR także w okresie przed postawieniem 
towaru do dyspozycji odbiorcy nie przesądza o dopuszczalności przedstawienia pytania 
prawnego, ponieważ broniona przez ten Sąd teza sformułowana została przy założeniu 
wystąpienia opóźnienia dostawy („... w razie opóźnienia dostawy ...”), które to założenie 
wcześniej zostało potraktowane przez ten sam Sąd jako okoliczność sporna. 

 
 
5 
Ponieważ art. 30 ust. 3 CMR przewiduje jako materialnoprawną przesłankę jego 
zastosowania opóźnienie dostawy, to dopiero uprzednie stanowcze przesądzenie 
wystąpienia tej przesłanki jest niezbędne dla oceny możliwości jego zastosowania, a 
wówczas dopiero aktualizuje się potrzeba dokonania jego poprawnej wykładni. 
Tymczasem samo odwołanie się przez Sąd Apelacyjny do okresu, który upłynął od 
chwili przyjęcia towaru przez przewoźnika (ponad 60 dni) nie przesądza jeszcze 
stanowczo o wystąpieniu opóźnienia dostawy, ponieważ przesądzenie o opóźnieniu 
terminu dostawy wymaga dokonania przez Sąd oceny z uwzględnieniem wszystkich 
przesłanek ściśle określonych w art. 19 CMR. Przepis ten jednoznacznie definiuje 
wystąpienie opóźnienia terminu dostawy dla potrzeb stosowania przepisów CMR, a w 
uzasadnieniu postanowienia Sądu Apelacyjnego brak jest podstaw do przyjęcia, że 
przepis ten był przedmiotem analizy tego Sądu. 
W tej sytuacji należy uznać, że rozstrzyganie przedstawionego zagadnienia 
prawnego jest co najmniej stanowczo przedwczesne, dlatego Sąd Najwyższy odmówił 
podjęcia uchwały (art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, 
Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.).