III CZP 63/12

Sygn. akt III CZP 63/12 
 
 
UCHWAŁA 
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 
Dnia 19 lutego 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) 
SSN Irena Gromska-Szuster 
SSN Jacek Gudowski 
SSN Grzegorz Misiurek 
SSN Henryk Pietrzkowski 
SSN Mirosława Wysocka 
 
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 19 lutego 2013 r., 
przy udziale Rzecznika Ubezpieczonych Aleksandry Wiktorow                                     
oraz  prokuratora Prokuratury Generalnej Jana Szewczyka, 
po rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Rzecznika Ubezpieczonych 
we wniosku z dnia 5 lipca 2012 r., RU/157/12/TML, 
 
"Czy 
przepis 
art. 
433 
k.c. 
ma 
zastosowanie 
do 
odpowiedzialności 
za 
szkodę 
polegającą 
na 
zalaniu 
lokalu 
położonego niżej z lokalu znajdującego się na wyższej kondygnacji?" 
 
podjął uchwałę: 
Przepis 
art. 
433 
k.c. 
nie 
ma 
zastosowania 
do 
odpowiedzialności za szkodę polegającą na zalaniu lokalu 
położonego niżej z lokalu znajdującego się na wyższej 
kondygnacji. 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Rzecznik Ubezpieczonych wniósł o podjęcie, na podstawie art. 60 § 2 
ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 40, poz. 2052 
ze zm.), uchwały rozstrzygającej zagadnienie, czy przepis art. 433 k.c. ma 
zastosowanie do odpowiedzialności za szkodę polegającą na zalaniu lokalu niżej 
położonego z lokalu znajdującego się na wyższej kondygnacji. W uzasadnieniu 
wniosku wskazał, że wykładnia tego przepisu budzi kontrowersje, co znalazło wyraz 
w rozbieżnych stanowiskach formułowanych w literaturze oraz orzecznictwie, 
zwłaszcza w orzecznictwie sądów powszechnych. Wnioskodawca zakwestionował 
w zasadzie jednolitą linię orzecznictwa Sądu Najwyższego, zgodnie z którą art. 433 
k.c. nie ma zastosowania do odpowiedzialności za szkodę spowodowaną 
przelaniem się wody z lokalu z wyższej kondygnacji do lokalu niżej położonego. 
W ocenie Rzecznika, przez użyte w art. 433 k.c. określenie „wylanie” należy 
rozumieć nie tylko wypłynięcie cieczy na zewnątrz budynku, ale także zalanie 
innego pomieszczenia, zarówno na tej samej, jak i niższej kondygnacji. Zwężająca 
językowa wykładnia prowadzi do ukształtowania odpowiedzialności za zalanie 
lokalu położonego na niższej kondygnacji na zasadzie winy, to zaś oznacza dla 
poszkodowanego 
daleko 
idące 
utrudnienia, 
bowiem 
w 
celu 
wykazania 
odpowiedzialności zajmującego pomieszczenie musiałby ustalić, a następnie 
udowodnić okoliczności i przyczynę zdarzenia wyrządzającego szkodę oraz winę 
sprawcy szkody. Winę za spowodowanie szkody ponosić może nie tylko osoba 
zajmująca lokal na wyższej kondygnacji, ale także np. domownik, właściciel 
czy    zarządca 
budynku, 
osoba 
przeprowadzająca 
remont, 
czy 
nawet, 
odpowiadające już na zasadzie ryzyka, przedsiębiorstwo przesyłowe lub producent 
wadliwego sprzętu. Rzecznik wskazał także, iż w obecnych realiach społeczno-
ekonomicznych coraz bardziej doniosłą rolę odgrywają dobrowolne ubezpieczenia 
odpowiedzialności cywilnej, których podstawowym celem jest przeniesienie, 
za  zapłatą składki, ryzyka związanego z odpowiedzialnością cywilną obciążającą 
z  różnych przyczyn ubezpieczającego, w tym także za szkody spowodowane 
zalaniem innego lokalu. 

 
3 
Prokurator wnosił o podjęcie uchwały rozstrzygającej negatywnie przedstawione 
zagadnienie. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 433 k.c., za szkodę wyrządzoną wyrzuceniem, wylaniem lub 
spadnięciem jakiegokolwiek przedmiotu z pomieszczenia jest odpowiedzialny ten, 
kto pomieszczenie zajmuje, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo 
wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą zajmujący 
pomieszczenie nie ponosi odpowiedzialności i której działaniu nie mógł zapobiec. 
Przepis ten przewiduje surowszą, niezależną od winy zajmującego pomieszczenie, 
odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. Przepis powtarza rozwiązanie przyjęte w art. 
150 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 27 października 1933 r. - Kodeks 
zobowiązań (Dz. U. z 1933 r., Nr 82, poz. 59 ze zm.; dalej: k.z.), który przyjął tę 
instytucję w ślad za austriackim kodeksem cywilnym z 1811 r. Rozwiązanie 
austriackie z kolei nawiązuje do wykształconej w prawie rzymskim actione 
de effusis vel deiectis za szkodę spowodowaną wyrzuceniem rzeczy lub wylaniem 
cieczy z budynku przeciwko osobie zajmującej pomieszczenie. 
 
Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzi kontrowersje 
zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie. W literaturze prezentowane są dwa 
rozbieżne stanowiska dotyczące podstawy odpowiedzialności za zalanie lokalu 
położonego niżej z lokalu położonego na wyższej kondygnacji. Pierwsze 
wskazuje  jako podstawę odpowiedzialności ogólną regułę odpowiedzialności 
odszkodowawczej na zasadzie winy (art. 415 k.c.). Zwolennicy tego poglądu 
podnoszą, że art. 433 k.c., wprowadzający odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, 
zawiera rozwiązanie szczególne w stosunku do ogólnej zasady odpowiedzialności 
deliktowej, to jest zasady winy. Szczególny charakter art. 433 k.c. pociąga za sobą 
konieczność ścisłej interpretacji, gdyż wykładnia rozszerzająca wykraczałaby poza 
granice zamierzone przez ustawodawcę. Wśród argumentów popierających tę tezę 
wskazuje się historyczną funkcję tego przepisu, zarówno bowiem w czasach 
rzymskich jak i w okresie nowożytnym, do czasu upowszechnienia się kanalizacji 
w miastach, odpowiedzialność za effusum vel deiectum była przede wszystkim 
przydatna do naprawiania szkód spowodowanych wylewaniem nieczystości na 

 
4 
ulicę. Formułowany jest zatem pogląd o zachowaniu przez ten przepis 
dotychczasowej tradycyjnej funkcji.  
Ponadto akcentuje się odmienności pomiędzy wypadkami przelania się wody 
pomiędzy kondygnacjami a typowymi sytuacjami, w których ustawodawca opiera 
odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. Wskazuje się, że zajmowanie lokalu nie 
stanowi 
obecnie 
szczególnej 
korzyści, 
która 
uzasadniałaby 
zaostrzenie 
odpowiedzialności lokatora oraz że  w wypadku przelania się wody do innego lokalu 
nie występują istotne przeszkody w ustaleniu sprawcy i wykazaniu jego winy. 
Ponadto podnosi się, że objęcie wypadków zalania innego pomieszczenie w tym 
samym budynku hipotezą art. 433 k.c. nie jest uzasadnione, odmienna bowiem jest 
sytuacja poszkodowanego przez wyrzucenie, wylanie lub spadnięcie czegoś na 
zewnątrz budynku. W  tych  wypadkach chodzi o zdarzenie nagłe i niespodziewane, 
co może dla poszkodowanego rodzić trudności w ustaleniu sprawcy szkody. 
Ta trudność z  reguły nie występuje w wypadku zalania innego lokalu w tym samym 
budynku. Zwolennicy tego stanowiska akcentują również, że roszczenia regresowe 
osoby 
zajmującej 
pomieszczenie, 
z 
którego 
nastąpiło 
zalanie, 
wobec 
przedsiębiorcy utrzymującego instalację wodno-kanalizacyjną w lokalu mogą się 
okazać iluzoryczne, ze względu na powszechne stosowanie ogólnych warunków 
umów klauzul wyłączających jego odpowiedzialność w takich wypadkach. 
Powoływane są także argumenty prawnoporównawcze, wskazujące, że szczególna 
odpowiedzialność na  zasadzie ryzyka za szkodę wyrządzoną wyrzuceniem, 
wylaniem lub spadnięciem rzeczy z pomieszczenia nie jest powszechnie 
przyjmowana w innych systemach prawnych, nie zna jej w szczególności prawo 
niemieckie i francuskie, oraz że  w judykaturze austriackiej nie traktuje się § 1318 
ABGB w sposób w pełni odpowiadający poglądom odwołujących się do niej 
polskich autorów, bowiem odpowiedzialność na zasadzie ryzyka dotyczy przede 
wszystkim sytuacji, w których do zalania innego pomieszczenia wodą czy inną 
cieczą doszło na skutek zaniedbań sprawcy.  
Zwolennicy poglądu przeciwnego, dopuszczającego stosowanie art. 433 k.c. 
do wypadków wyrządzenia szkody wskutek przelania się wody pomiędzy lokalami 
zwracają 
przede 
wszystkim 
uwagę 
na 
zmianę 
funkcji 
art. 
433 
k.c. 
we  współczesnych realiach społecznych. Pierwotny cel odpowiedzialności na 

 
5 
zasadzie ryzyka za  effusum vel deiectis, jakim była ochrona przechodniów, stracił 
obecnie na znaczeniu, konstrukcja ta może być natomiast stosowana do nowych 
zagrożeń, w tym zwłaszcza wynikających z używania nowoczesnych urządzeń 
i instalacji. Na ryzyko z tym związane narażeni są przede wszystkim sąsiedzi osoby 
zajmującej pomieszczenie, a nie osoby znajdujące się poza budynkiem. 
Należy zatem zapewnić przepisowi realne znaczenie w obecnych warunkach 
społecznych, gdyż ograniczenie jego hipotezy jedynie do typowych dla niego 
wypadków czyniłoby go w znacznej mierze martwym we współczesnym życiu 
miejskim, w którym podstawowym źródłem szkód są zdarzenia następujące we 
wnętrzu budynków.  
Akcentuje się ponadto fakt uzyskiwania szczególnych korzyści przez osoby 
zajmujące pomieszczenie wyposażone w instalację wodną, kanalizacyjną, czy 
urządzenia korzystające z wody, uzasadniających oparcie odpowiedzialności tych 
osób za szkodę spowodowaną przez wylanie się wody na zasadzie ryzyka. Wśród 
istotnych argumentów wymienia się praktyczne ułatwienia w uzyskaniu naprawienia 
szkody w ramach odpowiedzialności na zasadzie ryzyka w porównaniu z zasadą 
winy, a także specyfikę zachowań prowadzących do  powstania szkody, którym nie 
zawsze można przypisać cechę bezprawności. Ponadto prezentowane są 
argumenty powołujące się na konieczność konsekwentnego obejmowania 
zakresem art. 433 k.c. wszystkich sytuacji faktycznych o zbliżonym charakterze. 
Za nieracjonalne uznaje się odróżnianie sytuacji, w których woda „wylewa się” na 
zewnątrz pomieszczenia, a następnie dostaje się do innego pomieszczenia, od 
sytuacji, w których „przelewa się” wewnątrz budynku poprzez ściany wewnętrzne 
czy posadzkę. Wniosek o objęciu wypadków przelania się wody między 
pomieszczeniami wewnątrz budynku zakresem art. 433 k.c. może zatem 
uzasadniać 
wykładnia 
językowa, 
potwierdzona 
wykładnią 
celowościowo-
funkcjonalną. 
W orzecznictwie Sądu Najwyższego problem odpowiedzialności za zalanie 
niżej położonego lokalu pojawił się kilkakrotnie. W orzeczeniu z dnia 15 września 
1959 r., 4 CR 1071/58 (OSPiKA 1961, nr 6, poz. 159), wydanym na gruncie art. 150 
k.z., Sąd Najwyższy uznał, że odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wylaniem 
czegoś z pomieszczenia ponosi osoba, w której faktycznym władaniu znajduje się 

 
6 
to pomieszczenie. Wyrok ten dotyczył odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną 
przez zniszczenie znajdujących się w sklepie towarów zalanych wodą 
przeciekającą 
z 
pomieszczenia 
nad 
sklepem. 
Sąd 
Najwyższy 
wskazał, 
że odpowiedzialność osoby zajmującej pomieszczenie, z którego przeciekła woda, 
może wyłączyć wyłączna wina właściciela instalacji wodociągowej lub siła wyższa, 
bez wątpienia zatem opowiedział się za stosowaniem art. 150 k.z. jako podstawy 
odpowiedzialności za szkodę spowodowaną zalaniem lokalu położonego na niższej 
kondygnacji.  
W kolejnych jednak orzeczeniach Sąd Najwyższy od takiej wykładni odstąpił. 
W uchwale z dnia 12 lutego 1969 r., III CZP 3/69 (OSNC 1969, nr 7-8, poz. 130) 
przyjął, że art. 433 k.c. nie ma zastosowania do odpowiedzialności za szkodę 
spowodowaną przelaniem się wody z lokalu z wyższej kondygnacji do lokalu niżej 
położonego. W uzasadnieniu odwołano się do wykładni językowej art. 433 k.c. Sąd 
Najwyższy uznał, że unormowany w tym przepisie stan faktyczny dotyczy sytuacji, 
w której osoba zajmująca pomieszczenie wyrzuca z niego jakiś przedmiot lub 
wylewa jakiś płyn albo gdy przedmiot z pomieszczenia spada. Wyrzucenie, wylanie 
lub spadnięcie następuje z pomieszczenia na zewnątrz, szkoda jest bezpośrednim 
skutkiem tego działania i następuje również na zewnątrz pomieszczenia. Wylanie 
się wody wewnątrz pomieszczenia nie jest natomiast wylaniem z pomieszczenia 
w rozumieniu art. 433 k.c., takiej więc sytuacji przepis ten nie obejmuje.  
Stanowisko to zostało podtrzymane w wyroku z dnia 11 października 1980 r., 
I CR 295/80 (OSNC 1981, nr 8, poz. 151), w którym wskazano, że odmiennej 
wykładni art. 433 k.c. nie mogą uzasadniać zaszłe w ostatnich dziesiątkach lat 
przemiany dotyczące urządzania pomieszczeń w wielolokalowych domach, 
okoliczność ta była bowiem znana ustawodawcy w chwili wejścia w życie kodeksu 
cywilnego. Jeśli mimo to nadał art. 433 k.c. tradycyjne brzmienie, to fakt ten 
wskazuje na jego wolę, aby actio de effusis et deiectis miała tradycyjną treść. 
Odpowiedzialnością z tytułu ryzyka za szkody wyrządzone niesprawnym działaniem 
urządzeń technicznych, w które wyposażone są lokale, powinny być obciążone 
wyspecjalizowane przedsiębiorstwa, nadzorujące ich eksploatację, a   nie osoby 
zajmujące pomieszczenia, w których te urządzenia się znajdują.  

 
7 
Również w wyroku z dnia 5 marca 2002 r., I CKN 1156/99 (OSP 2003, nr 1, 
poz. 5, OSP 2005, nr 10, poz. 116) Sąd Najwyższy uznał, że przepis art. 433 k.c. 
nie ma zastosowania do odpowiedzialności za szkody spowodowane przelaniem 
się wody w budynku z lokalu położonego wyżej do lokalu usytuowanego niżej. 
Zdaniem Sądu Najwyższego, wykładnia literalna przepisu wyłącza możliwość 
objęcia jego hipotezą przypadków „wylania się” (bez czyjegoś bezpośredniego 
zamiaru) lub wylania, wyrzucenia czy spadnięcia przedmiotu bez skutku w postaci 
przemieszczenia poza obręb zajmowanego pomieszczenia. Powtórzony został 
argument odwołujący się do intencji ustawodawcy w chwili uchwalania kodeksu 
cywilnego. 
Uznano 
również, 
że 
ewentualne 
trudności 
poszkodowanego 
w dochodzeniu wyrównania szkody powstałej w wyniku zalania nie mogą stanowić 
uzasadnienia dla odstąpienia od wykładni językowej przepisu art. 433 k.c. 
na  rzecz  wykładni celowościowej prowadzącej do wniosków odmiennych.  
Także  w najnowszym orzecznictwie, w uchwale z dnia 18 lipca 2012 r., 
III CZP 41/12 (OSNC 2012, nr 3, poz. 28) Sąd Najwyższy uznał, że art. 433 k.c. 
nie stanowi podstawy odpowiedzialności za szkodę spowodowaną wylaniem wody 
w budynku z  lokalu do innego lokalu. W uzasadnieniu uchwały powtórzone zostały 
powyższe 
argumenty, 
ponadto 
wskazano 
na 
nieproporcjonalny 
rygoryzm 
rozwiązania zamieszczonego w art. 433 k.c. z perspektywy osoby zajmującej 
pomieszczenie, w  którym doszło do wylania się wody, a która w wielu przypadkach 
nie może  przeciwdziałać takim zdarzeniom. Za istotny argument, wynikający 
z  wykładni systemowej, przemawiający za wykluczeniem art. 433 k.c. jako 
podstawy odpowiedzialności za szkody spowodowane przelaniem się wody uznano 
jego pozycję w strukturze regulacji odpowiedzialności deliktowej, którą w polskim 
prawie jest zasada winy. Przepis ten stanowi zaś regulację szczególną, co pociąga 
za sobą konieczność interpretowania go w sposób ścisły. 
Przytoczony przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego nie potwierdza 
podnoszonego przez wnioskodawcę twierdzenia o występowaniu rozbieżności 
w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Przeciwnie, pogląd o braku możliwości 
stosowania art. 433 k.c. do szkód wyrządzonych przelaniem się wody pomiędzy 
pomieszczeniami w tym samym budynku należy uznać za konsekwentny 
i ugruntowany. Odosobnione stanowisko, wyrażone bez bliższego uzasadnienia, 

 
8 
w orzeczeniu z dnia 15 września 1959 r., 4 CR 1071/58, nie świadczy 
o zróżnicowaniu poglądów. Najnowsza uchwała z dnia 18 lipca 2012 r., III CZP 
41/12 podjęta pomimo wyrażanej w doktrynie krytyki dotychczasowego stanowiska, 
świadczy o woli kontynuowania ugruntowanej linii orzecznictwa, opartej na 
tradycyjnym rozumieniu art. 433 k.c. Stanowisko to Sąd Najwyższy w dalszym 
ciągu podziela, wbrew bowiem odmiennym poglądom, wykładnia art. 433 k.c. nie 
daje podstaw do uznania, by hipotezą wyrażonej w nim normy objęty był także 
wypadek zalania innego lokalu położonego w tym samym budynku. Należy się 
zgodzić jedynie z twierdzeniem, że wykładnia językowa przepisu nie prowadzi do 
jednoznacznych rezultatów, w doktrynie przedstawiane są bowiem tak liczne 
i rozbieżne wypowiedzi dotyczące znaczenia słowa „wylanie”, że należy uznać ten 
sposób wykładni za zawodny, chociaż, w ocenie Sądu Najwyższego, tradycyjne 
rozumienie pojęcia „wylanie” jako przelanie się wody lub innej cieczy na zewnątrz, 
poza obręb budynku, lepiej oddaje jego sens. Inne  sposoby wykładni prowadzą do 
wyłączenia 
art. 
433 
k.c. 
jako 
podstawy 
odpowiedzialności 
zajmującego 
pomieszczenie 
za 
szkodę 
wyrządzona 
przelaniem 
się 
wody 
pomiędzy 
kondygnacjami wewnątrz budynku. Historyczna wykładnia prowadzi do wniosku, 
że przepis ten, podobnie jak regulacje, na których był wzorowany, miał na celu 
ochronę osób i rzeczy znajdujących się na zewnątrz budynku przed szkodą, jaką 
mogły wyrządzić spadające przedmioty lub wylewające się ciecze. Należy uznać, 
że wolą ustawodawcy, który pozostawił w kodeksie cywilnym art. 433 w niemal 
niezmienionym brzmieniu, pomimo realiów społecznych odmiennych od tych, jakie 
istniały w czasach rzymskich, było zachowanie tradycyjnego pojmowania tej 
instytucji. 
   
Wykładnię historyczną wspiera wykładnia celowościowo-funkcjonalna, nadal 
bowiem, pomimo zmian zachodzących współcześnie, aktualnym celem przepisu 
pozostaje ochrona bezpieczeństwa osób i rzeczy znajdujących się na zewnątrz 
budynku, skoro osoby te mają z reguły większe trudności w ustaleniu sprawcy 
szkody, a tym bardziej w wykazaniu jego winy. Rozwiązanie przeciwne 
prowadziłoby ponadto do nadmiernego rygoryzmu wobec osób zajmujący 
pomieszczenie i obciążenia ich odpowiedzialnością za zdarzenia, które mogą 
pozostawać poza zakresem ich kontroli. 

 
9 
Należy także zwrócić uwagę, że pomimo równorzędnego ukształtowania 
w kodeksie cywilnym odpowiedzialności na zasadzie winy i zasadzie ryzyka, 
zasada winy ma jednak znaczenie podstawowe i znacznie większy zakres 
zastosowania. Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka jest w  przeciwieństwie do 
odpowiedzialności na zasadzie winy, ograniczona do ściśle określonych w ustawie 
wypadków. 
Wybór 
zasady 
ryzyka 
oznacza 
istotne 
uprzywilejowanie 
poszkodowanego i znacząco zwiększa zakres odpowiedzialności osoby objętej tym 
reżimem. Z tego względu rozszerzająca wykładnia przepisu, dokonywana w celu 
rozciągnięcia jego hipotezy na wypadki w nim nieuregulowane, powinna być 
dokonywana wyjątkowo, przy uwzględnieniu proporcji pomiędzy ochroną interesów 
poszkodowanego i osoby odpowiedzialnej za szkodę. Uznanie,  że art. 433 k.c. 
obejmuje także wypadek wyrządzenia szkody przez przelanie się wody czy innej 
cieczy pomiędzy kondygnacjami wewnątrz budynku wymagałoby dokonania 
wykładni rozszerzającej, czego nie uzasadnia potrzeba wzmożonej ochrony osób 
zamieszkałych w tym samym budynku. Skoro zatem art. 433 k.c. nie obejmuje 
takiego wypadku, jego zastosowanie mogłoby nastąpić jedynie poprzez analogię, 
w razie uznania, że istnieje w tym zakresie luka w prawie. Takie założenie nie jest 
jednak uzasadnione, skoro ustawa zawiera w postaci art. 415 k.c. regulację, 
znajdującą do omawianego wypadku zastosowanie. 
Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne, jak 
w uchwale.