III CZP 63/10

Uchwała z dnia 14 października 2010 r., III CZP 63/10 
 
Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Mirosław Bączyk 
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz 
 
Sąd Najwyższy w sprawie postępowania upadłościowego "B.D.", sp. z o.o. w 
W. w przedmiocie rozstrzygnięcia sprzeciwu "D.", sp. z o.o. w W. do listy 
wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej 
na posiedzeniu jawnym w dniu 14 października 2010 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy w 
Warszawie postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2010 r.: 
"Czy w przypadku reprezentacji łącznej – dwóch członków zarządu 
obowiązującej w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością każdy z członków 
zarządu może wnieść w imieniu upadłego zażalenie na postanowienie sędziego-
komisarza wydane na skutek wniesienia sprzeciwu do listy wierzytelności?" 
podjął uchwałę: 
 
Na postanowienie sędziego-komisarza, wydane w wyniku rozpoznania 
sprzeciwu do listy wierzytelności, zażalenie w imieniu upadłej spółki z 
ograniczoną odpowiedzialnością mogą wnieść członkowie zarządu zgodnie z 
obowiązującymi w tej spółce zasadami reprezentacji. 
 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało przy 
rozpoznaniu zażalenia, które wniosła upadła "B.D.", spółka z o.o. w W. na 
postanowienie częściowe sędziego-komisarza z dnia 1 grudnia 2009 r. w 
przedmiocie uznania wierzytelności "D.", spółki z o.o. w W. na liście wierzytelności. 
Jednoosobowy zarządca spółki "D." był jednocześnie członkiem dwuosobowego 
zarządu upadłej spółki. Pełnomocnictwo dla pełnomocnika upadłego, przy 

obowiązującej w tej spółce łącznej reprezentacji dwóch członków zarządu, zostało 
udzielone tylko przez drugiego członka zarządu. 
Zdaniem Sądu Okręgowego, kwestie reprezentacji spółki z ograniczoną 
odpowiedzialnością reguluje art. 205 § 1 k.s.h. i konieczne współdziałanie dwóch 
członków zarządu nie budziłoby wątpliwości, gdyby nie przewidziana w art. 20 ust. 2 
pkt 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (jedn. 
tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm. – dalej: "Pr.u.n.") modyfikacja 
reprezentacji handlowych spółek kapitałowych. Według niej, wniosek o ogłoszenie 
upadłości może złożyć każdy, kto ma prawo reprezentować osobę prawną sam lub 
łącznie z innymi osobami. Kierując się wykładnią literalną oraz systemową należy 
stwierdzić, że wyjątek ten powinien mieć zastosowanie tylko na etapie 
postępowania w przedmiocie ogłoszenie upadłości i wyłącznie przy jednej 
czynności procesowej, jaką jest złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Jednakże 
w uchwale z dnia 7 maja 2009 r., III CZP 12/09 (OSNC 2010, nr 1, poz. 8) Sąd 
Najwyższy wyraził pogląd, że członek dwuosobowego zarządu spółki z ograniczoną 
odpowiedzialnością, w której obowiązuje zasada reprezentacji łącznej, może sam 
wnieść za upadłego zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości, wydane na 
wniosek złożony za spółkę tylko przez drugiego członka zarządu. Sąd Najwyższy, 
opowiadając się za rozszerzeniem zastosowania wyjątku przewidzianego art. 20 
ust. 2 pkt 2 Pr.u.n., miał przede wszystkim na względzie konieczność ochrony 
wierzycieli i samego podmiotu upadłego, w którym poszczególni członkowie mogą 
mieć odmienny pogląd co do kondycji finansowej upadłego i drogi wyjścia z trudnej 
sytuacji. 
Sąd Okręgowy podkreślił, że w razie konfliktu w dwuosobowym zarządzie 
spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości, przy łącznej reprezentacji, 
upadły nie będzie mógł dokonywać wielu czynności mających na celu ochronę 
wierzycieli i zwiększenie stopnia ich zaspokojenia, w tym także nie będzie mógł 
wnioskować o zmianę sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego albo 
zaskarżać wdrożenia opcji likwidacyjnej w miejsce opcji układowej. Szczególne 
wątpliwości co do możliwości dopuszczenia do działania jednego z członków 
zarządu pojawiają w związku z ewentualnymi nieprawidłowościami w księgowaniu 
w spółce jej zobowiązań. Inny, przytoczony przez sąd argument przemawiający za 
rozszerzeniem modyfikacji reprezentacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w 
postępowaniu upadłościowym, odnosi się do odpowiedzialności osobistej członków 

zarządów spółek kapitałowych i konieczności zagwarantowania upadłemu 
pełnoprawnego uczestniczenia w postępowaniu dotyczącym ustalenia listy 
wierzytelności. 
Z drugiej strony Sąd Okręgowy podkreślił niewątpliwy mankament 
dopuszczenia do modyfikacji reprezentacji łącznej w spółce z ograniczoną 
odpowiedzialnością w postaci możliwości składania sprzecznych oświadczeń przez 
skonfliktowanych członków zarządu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Ogłoszenie upadłości nie ma wpływu na zdolność prawną oraz zdolność do 
czynności prawnych upadłego (art. 185 ust. 2 Pr.u.n.). Jedynie w określonych 
sytuacjach, poza postępowaniem upadłościowym, upadły traci zdolność procesową. 
Zgodnie z art. 144 Pr.u.n., postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy 
upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka i przeciw 
niemu. Syndyk prowadzi postępowania sądowe na rzecz upadłego, lecz w imieniu 
własnym. Świadczenia dochodzone przez niego lub przeciwko niemu podlegają 
zasądzeniu na rzecz lub od upadłego. Podstawienie procesowe syndyka w miejsce 
upadłego jest podstawieniem bezwzględnym, przy którym legitymację procesową 
ma tylko podmiot podstawiony. W odróżnieniu od postępowań „zewnętrznych”, 
upadły we własny imieniu uczestniczy w postępowaniu w przedmiocie ogłoszenia 
upadłości oraz we właściwym postępowaniu upadłościowym. Jest legitymowany do 
złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 20 ust. 1 Pr.u.n.) i do zaskarżenia 
postanowienia o ogłoszenie upadłości (art. 54 ust. 1 Pr.u.n.). W postępowaniu 
toczącym się w sądzie upadłościowym po ogłoszeniu upadłości upadły może 
składać wyjaśnienia, oświadczenia (np. art. 217, 243 Pr.u.n.), wnioski (np. art. 221 
ust. 3 Pr.u.n.) oraz zażalenia na postanowienia sądu upadłościowego i sędziego-
komisarza w przypadkach wskazanych w ustawie (np. art. 222 ust. 1 i 3 Pr.u.n.). 
Jednym z przykładów, w których upadłemu przysługuje zażalenie na postanowienie 
sędziego komisarza, jest zażalenie na postanowienie sędziego-komisarza w 
przedmiocie sprzeciwu do listy wierzytelności. Legitymacja upadłego do 
zaskarżenia decyzji sędziego-komisarza, dopuszczalnego na podstawie art. 259 
ust. 2 Pr.u.n., wynika z art. 256 ust. 2 Pr.u.n., który przyznaje upadłemu prawo 
wniesienia sprzeciwu do listy wierzytelności, jeżeli projekt listy wierzytelności nie 
jest zgodny z jego wnioskami lub oświadczeniami. Wobec tego oczywiste jest, że w 

razie nieuwzględnienia przez sędziego-komisarza sprzeciwu upadły może wnieść 
zażalenie. 
Przepisy Prawa upadłościowego i naprawczego nie regulują sposobu 
wniesienia tego środka odwoławczego. Oznacza to, że ma zastosowanie ogólna 
zasada przewidziana w art. 67 k.p.c. (art. 229 Pr.u.n.), zgodnie z którą upadły 
dokonuje czynności procesowych przez swoje organy. Sposób reprezentowania 
osoby prawnej reguluje ustawa (art. 38 k.c.). Według art. 205 § 1 k.s.h., który ma 
zastosowanie do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w przypadku zarządu 
wieloosobowego, jeśli umowa spółki nie stanowi inaczej, do składania oświadczeń 
w imieniu spółki wymagane jest współdziałanie dwóch członków zarządu albo 
jednego członka zarządu łącznie z prokurentem. 
Jak długo zarząd spółki z ograniczoną odpowiedzialnością uprawniony do jej 
reprezentacji nie złoży oświadczenia woli lub nie dokona czynności procesowej 
zgodnie z tymi wymaganiami, tak długo nie można przyjąć, że w świetle teorii 
organów czynności te zostały dokonane przez spółkę. W określonych przypadkach 
ustawodawca dostrzegł potrzebę modyfikacji obowiązującej zasady reprezentacji, 
ze względu na szczególny charakter dokonywane jest to jednak w sposób wyraźny i 
jednoznaczny; przepis określa wówczas wprost, w jaki sposób osoba prawna 
powinna być reprezentowana (m.in. art. 210 i 569 k.s.h.). W związku z tym trzeba 
podkreślić, że Prawo upadłościowe i naprawcze nie wprowadza żadnych 
modyfikacji w zakresie reprezentacji spółki w odniesieniu do złożenia za upadłego 
zażalenia na postanowienie sędziego-komisarza wydane na skutek wniesienia 
sprzeciwu do listy wierzytelności. Skoro w odniesieniu do analizowanego zażalenia 
ustawodawca nie odstąpił od zasad reprezentacji właściwych dla danej osoby 
prawnej, w razie obowiązywania w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością 
reprezentacji łącznej, zażalenie w jej imieniu mogą złożyć jedynie dwaj członkowie 
zarządu działając razem albo jeden z członków zarządu łącznie z prokurentem. 
W uzasadnieniu uchwały z dnia 7 maja 2009 r., III CZP 12/09,  Sąd Najwyższy 
przyjął, że art. 20 ust. 2 pkt 2 Pr.u.n. wprowadza modyfikację obowiązujących w 
spółce z ograniczoną odpowiedzialnością zasad reprezentacji. Według Sądu 
Najwyższego, możliwość samodzielnego wnoszenia zażalenia za upadłego przez 
jednego członka zarządu, pomimo obowiązującej w spółce reprezentacji łącznej, 
stanowi konsekwencję (uzupełnienie) szczególnego uregulowania w art. 20 ust. 2 
pkt 2 Pr.u.n. prawa do składania wniosku o ogłoszenie upadłości. Skoro 

ustawodawca trafnie zdecydował, aby każdy członek zarządu mógł sam zgłosić 
wniosek o ogłoszenie upadłości spółki, to podobne względy wymagają, aby każdy z 
nich mógł kwestionować ogłoszenie upadłości. 
Dopuszczona przez Sąd Najwyższy, pomimo nieistnienia wyraźnej 
normatywnej podstawy, liberalizacja reguł reprezentacji upadłego przy wnoszeniu 
zażalenia na postanowienie o ogłoszeniu upadłości nie może jednak obejmować 
wniesienia przez upadłego zażalenia na postanowienie sędziego-komisarza, 
wydane w toku postępowania upadłościowego, w przedmiocie rozpoznania 
sprzeciwu co do listy wierzytelności. W obu przypadkach zażalenia składane są w 
dwóch różnych postępowaniach uregulowanych w ustawie Prawo upadłościowe i 
naprawcze. Postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości uregulowane w 
tytule II, części pierwszej "Przepisy ogólne o postępowaniu upadłościowym i jego 
skutkach" oraz będące konsekwencją uwzględnienia wniosku o ogłoszenie 
upadłości dalsze postępowanie upadłościowe różnią się w takim stopniu, że 
ustalenia dotyczące jednego z nich nie obejmują automatycznie drugiego. W 
przepisach normujących postępowanie upadłościowe prowadzone po ogłoszeniu 
upadłości nie ma odpowiednika art. 20 ust. 2 pkt 2 Pr.u.n., który – pomimo 
dyskusyjnej, w ocenie piśmiennictwa, tezy prowadzącej do przełamania zasady 
reprezentacji łącznej – dawał jednak silniejsze podstawy do zastosowania analogii 
przy wnoszeniu zażalenia na postanowienie w przedmiocie ogłoszenia upadłości. 
Z tego względu rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia w kierunku 
utrzymania zasad reprezentacji spółki w odniesieniu do składania zażalenia na 
postanowienie w przedmiocie sprzeciwu do listy wierzytelności nie stanowi 
zaprzeczenia tezie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2009 r., III CZP 
12/09, lecz jej uzupełnienie. 
Stwierdzenie, że będąca w upadłości spółka z ograniczoną 
odpowiedzialnością może wnieść zażalenie na postanowienie sędziego-komisarza 
w przedmiocie sprzeciwu do listy wierzytelności zgodnie z obowiązującymi w tej 
spółce regułami reprezentacji, jako rezultat wykładni językowej, wzmocniony 
regułami wykładni systemowej, nie pozostaje w sprzeczności z celem postępowania 
upadłościowego, jakim jest ochrona wierzycieli upadłego i samego upadłego. 
Dalsza liberalizacja reguł reprezentacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, 
tym razem już nie w postępowaniu w przedmiocie ogłoszenia upadłości, lecz w 
postępowaniu upadłościowym toczącym się po ogłoszeniu upadłości, mogłaby 

grozić konsekwencjami sprzecznymi z interesami wierzycieli, a zwłaszcza mogłaby 
prowadzić do przedłużania lub wręcz paraliżu postępowania upadłościowego. 
Skutek ten mogłoby wywołać wnoszenie przez każdego z członków zarządu 
różnych, czasem sprzecznych ze sobą środków prawnych, oraz do wzajemnego 
wycofywania tych środków. Nie można też zakładać, że członek zarządu 
występujący samodzielnie w imieniu spółki zawsze działa na jej korzyść. Konflikt 
pomiędzy członkami zarządu grozi wyrządzeniem szkody wierzycielom upadłego. 
Wykładni językowej i systemowej, która jednocześnie uwzględnia zasadniczy 
cel postępowania upadłościowego, nie może podważać wzgląd na interes członków 
zarządu ponoszących na podstawie art. 299 k.s.h. odpowiedzialność deliktową za 
szkodę w wysokości niewyegzekwowanej od spółki wierzytelności, spowodowaną 
bezprawnym, zawinionym niezgłoszeniem przez członków zarządu wniosku o 
ogłoszenie upadłości spółki (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu 
Najwyższego z dnia 7 listopada 2008 r., III CZP 72/08, OSNC 2009, nr 2, poz. 20). 
Wyznacznikiem tej odpowiedzialności w sprawie odszkodowawczej jest wysokość 
niespełnionych zobowiązań spółki uwzględnionych na liście wierzytelności (zob. art. 
264 ust. 1 Pr.u.n., a także wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2003 r., 
I CK 160/02, "Monitor Prawniczy" 2003, nr 23, s. 1059, z dnia 21 września 2005 r., 
V CK 129/05, "Monitor Prawniczy" 2005, nr 20, s. 972,  z dnia 8 marca 2007 r., III 
CSK 352/06, "Prawo Spółek" 2008, nr 4, s. 58 oraz z dnia 19 czerwca 2009 r., V 
CSK 460/08, nie publ.). Członkowie zarządu nie są jednak pozbawieni możliwości 
podważania w oddzielnym postępowaniu istnienia wierzytelności wobec spółki w 
całości lub w odpowiedniej części uwzględnionych na liście wierzytelności. Nie jest 
także wyłączone powództwo odszkodowawcze przeciwko członkowi zarządu 
uniemożliwiającemu działanie za upadłego, gdy takie działanie, ze względu na 
subsydiarną i solidarną odpowiedzialność wszystkich członków zarządu, byłoby 
działaniem na ich szkodę. 
Spółka w postępowaniu sądowym działa jako jeden podmiot, a sytuacje leżące 
po stronie osób wchodzących w skład jej zarządu uniemożliwiające dokonywanie 
skutecznych czynności procesowych nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do 
modyfikacji ogólnie obowiązujących zasad reprezentacji. Celem wprowadzenia 
reprezentacji łącznej jest m.in. przeciwdziałanie zbyt pochopnym i wymierzonym w 
interes spółki decyzjom jednego z członków zarządu. Należy też zważyć, że 
przedstawione zagadnienie odnosi się do spółki kapitałowej, w której wspólnicy 

decydują o zasadach reprezentacji; daje temu wyraz art. 205 § 1 k.s.h., przewidując 
pierwszeństwo umownych regulacji tych zasad. W razie konfliktu pomiędzy 
członkami zarządu paraliżującego działania spółki, mogą być zastosowane wobec 
nich sankcje organizacyjne włącznie z odwołaniem w każdym czasie przez 
zgromadzenie wspólników, nawet jeśli w umowie spółki uregulowano inaczej 
kwestię odwołania członka zarządu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 
listopada 2006 r., V CSK 241/06, OSNC 2007, nr 9, poz. 140). 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.