III CZP 63/05

Sygn. akt III CZP 63/05 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 12 października 2005 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Zbigniew Strus (przewodniczący) 
SSN Iwona Koper 
SSN Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca) 
 
w sprawie ze skargi wierzyciela M. W. działającej przez matkę K. W. 
przy uczestnictwie dłużnika P. W. w przedmiocie zażalenia wierzyciela na postanowienie 
Sądu Rejonowego w G. z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie VIII Co (...) po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 12 października 2005 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w G. postanowieniem z 
dnia 12 maja 2005 r., sygn. akt V Cz (...),: 
 
"Czy komornik, w przypadku egzekucji alimentów wszczętej przed 1 stycznia 2002 r., 
jest uprawniony do pobierania w toku dalszej egzekucji alimentów opłaty w wysokości 
21% wartości egzekwowanego roszczenia, czy też obowiązany jest uwzględnić zmiany 
w zakresie wysokości opłaty wprowadzone Ustawą z 18 września 2001 r. o zmianie 
ustawy o komornikach sądowych i egzekucji Dz. U. Nr 130, poz. 1452?" 
 
podjął uchwałę: 
 
W toku egzekucji alimentów wszczętej przed 1 stycznia 2002 r. i prowadzonej pod 
rządem ustawy z dnia 18 września 2001 r. o zmianie ustawy o komornikach 
sądowych i egzekucji oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. Nr 130, poz. 1452) 
komornik - od daty wejścia w życie tej ustawy - stosuje jej przepisy w zakresie 
wysokości pobieranej opłaty stosunkowej. 

 
2 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2005 r. Sąd Rejonowy uchylił postanowienie 
komornika tego Sądu z dnia 18 października 2004 r. sygn. akt. II KMP (...) ustalające 
koszty postępowania w sprawie i nakazał komornikowi ponowne ustalenie wysokości 
opłat ze wskazaniem podstawy ich wyliczenia oraz okresów jakich dotyczą. W 
uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Rejonowy wskazał na brak podstawy ustalenia opłat 
obejmujących okres siedmiu lat i liczne – w tym zakresie – zmiany stanu prawnego. 
Nadto Sąd Rejonowy wyraził zapatrywanie stwierdzające, że w wypadku prowadzenia 
egzekucji alimentów, wszczętej przed 1 stycznia 2002 r. komornik jest uprawniony do 
pobierania opłaty w wysokości 21% egzekwowanego roszczenia także po wejściu w 
życie ustawy z dnia 18 września 2001 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i 
egzekucji (Dz. U. Nr 130, poz. 1452). 
W złożonym zażaleniu wierzycielka zarzuciła, że zarówno sposób naliczenia 
kosztów, jak i ich podstawa zostały wadliwie ustalone. Zakwestionowała także 
zasadność wyrażonego poglądu, że obowiązujące przepisy upoważniają komornika do 
pobierania – w toku dalszej egzekucji – opłaty w wysokości 21% egzekwowanego 
roszczenia. 
Rozpoznając zażalenie wierzycielki Sąd Okręgowy przedstawił do rozstrzygnięcia 
przytoczone na wstępie powstałe zagadnienie prawne. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Spośród zmian wprowadzonych od 1 stycznia 2002 r. ustawą z dnia 18 września 
2001 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz zmianie niektórych 
innych ustaw (Dz. U. Nr 130, poz. 1452 ze zm.) wątpliwości Sądu Okręgowego 
koncentrują się wokół możliwości zastosowania nowej ustawy, od wskazanej daty 1 
stycznia 2002 r., co do wysokości pobieranej opłaty stosunkowej przewidzianej w art. 45 
ust 2 powołanej ustawy w toku dalszej egzekucji alimentów. W przytoczonej ustawie 
nowelizacyjnej ustawodawca nie rozstrzygnął w sposób jednoznaczny kwestii reżimu 
prawnego rozliczenia alimentacyjnych spraw egzekucyjnych będących w toku, w których 
egzekucja może być prowadzona przez wiele lat. W pierwszej kolejności wymaga 
wyjaśnienia – jak trafnie wskazał Sąd Okręgowy – relacja między stosowaniem art. 104 i 
8 powołanej ustawy nowelizacyjnej. W myśl art. 104 ust. 1 sprawy egzekucyjne 
wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy rozliczane są do dnia jej zakończenia 

 
3 
według przepisów dotychczasowych, z tym zastrzeżeniem że ryczałty kancelaryjne 
w całości zatrzymują komornicy na koszty działalności egzekucyjne określone 
w ustawie. Jest to zatem przepis o charakterze przejściowym obejmujący zakresem 
stosowania sprawy egzekucyjne wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 
29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 133, poz. 882 ze 
zm). Sprawy te rozliczane są – jak stanowi art. 104 ust. 1 ustawy – do dnia ich 
zakończenia według przepisów dotychczasowych, czyli obowiązującego – przed 
wejściem w życie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji – rozporządzenia 
Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 1991 r. w sprawie taksy za czynności 
komornika (Dz. U. Nr 62, poz. 264). Wyrażonej zasady działania dawnego – już nie 
obowiązującego – prawa do spraw egzekucyjnych będących w toku nie stosuje się do 
egzekucji alimentów i innych świadczeń powtarzających się, w których opłaty i inne 
należności pobiera się według przepisów omawianej ustawy z zaliczeniem opłat 
pobranych przed dniem jej wejścia w życie, z tym że nadwyżka opłat oraz pobrane 
ryczałty nie podlegają zwrotowi (art. 104 ust. 2). Wprowadzenie rozróżnienia podstaw 
prawnych rozliczania spraw egzekucyjnych nastąpiło ze względu na charakter 
świadczenia będącego przedmiotem egzekucji. Poddanie egzekucji alimentów, i innych 
świadczeń powtarzających się, zasadzie bezpośredniego stosowania ustawy nowej 
zapobiega niepożądanej rozbieżności pomiędzy obowiązującym stanem prawnym a 
działaniem dawnego już nie obowiązującego prawa nawet przez wiele lat toczącej się z 
reguły egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Zastosowanie w art. 104 ust. 2 zasady 
aktualizacji oznacza, że czynności podejmowane po wejściu w życie nowej ustawy 
dokonuje się według przepisów tej ustawy, z wyjątkami w tej ustawie zastrzeżonymi. 
W literaturze przedmiotu jednoznacznie się wskazuje, iż w braku wyraźnej normy 
intertemporalnej zasadą jest stosowanie nowego rozwiązania prawnego. Wynika to z 
istoty nowego rozwiązania prawnego. Uregulowanie zawarte w art. 104 ust. 2 ustawy o 
komornikach sądowych i egzekucji określane jest retroaspektywnością prawa, 
występującą wówczas, gdy jego przepisy regulują przedsięwzięcia bądź sytuacje 
prawne o charakterze otwartym tj. takim które nie zostały zakończone i znajdują się w 
toku postępowania. W wypadku bezpośredniego działania nowej ustawy – jak to 
przyjmuje Sąd Okręgowy w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego – od 
chwili wejścia w życie omawianej ustawy, reżim prawny sytuacji w toku od tej daty jest 
determinowany przez nowe uregulowanie zawarte w art. 104 ust. 2 ustawy o 
komornikach sądowych i egzekucji. Można zatem stwierdzić, że art. 104 ust. 2 zawiera 

 
4 
samodzielne i szczegółowe unormowanie stwarzające możliwość – w odniesieniu do 
egzekucji alimentów i innych świadczeń powtarzających się – realizacji w praktyce 
każdorazowo ustalonej w ustawie wysokości należności, poczynając od daty wejścia w 
życie tej ustawy. Stosowanie ustawy w jej aktualnym brzmieniu, czyli z uwzględnieniem 
zmian do niej wprowadzanych odznacza się praktyczną doniosłością zarówno dla stron 
jak i organów egzekucyjnych. W tak ustalony mechanizm działania na przyszłość nie 
ingeruje art. 8 omawianej ustawy stanowiący, że do czynności egzekucyjnych oraz 
wykonywania orzeczeń sądowych o zabezpieczenie roszczenia, rozpoczętych przed 
wejściem w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Mający charakter także 
przepisu przejściowego art. 8 jako kryterium stosowania przepisów dotychczasowych, 
czyli ustawy o komornikach sądowych i egzekucji w brzmieniu sprzed zmian 
wprowadzonych ustawą nowelizacyjną z dnia 18 września 2001 r., przyjmuje kryterium 
„rozpoczęte czynności egzekucyjne”. Wyklucza on zatem zmianę reguł postępowania na 
przestrzeni od rozpoczęcia – jak to określa ustawa – danej czynności egzekucyjnej aż 
do jej zakończenia. Artykuł 8 nie wprowadza kryterium przedmiotowego ani co do 
charakteru dokonywanej czynności ani też charakteru przedmiotu egzekucji o której 
stanowi art. 104 ust. 2 ustawy obejmujący wszystkie koszty wywołane toczącym się 
postępowanie egzekucyjnym. Artykuł 104 ust 2 nie uległ zmianie w ustawie z dnia 18 
września 2001 r. Zawarty w nim zatem nakaz co do stosowania przepisów ustawy o 
komornikach sądowych i egzekucji w ich aktualnym brzmieniu cechuje stabilność. Od 
dnia 1 stycznia 2002 r. art. 49 tej ustawy przewiduje nową 15 procentową stawkę opłaty 
stosunkowej. Stawka ta obowiązuje od 1 stycznia 2002 r. dla wszystkich wszczętych od 
tej daty postępowań egzekucyjnych oraz dla wszczętej przed tą datą egzekucji 
alimentów i innych świadczeń powtarzających się. Artykuł 8 ust. 1 stanowi podstawę do 
stwierdzenia, że w toku trwającego postępowania egzekucyjnego o egzekucję 
alimentów tylko czynności rozpoczęte i niezakończone oceniane są według przepisów 
dotychczasowych. Natomiast po zakończeniu czynności podjętej przed 1 stycznia 2002 
r. kolejne czynności w toku trwającego postępowania są dokonywane i oceniane z 
uwzględnieniem stanu prawnego obowiązującego od dnia 1 stycznia 2002 r. W toku 
trwającego w rozpoznawanej sprawie od 1995 r. postępowania egzekucyjnego i 
stosowaniu – do egzekucji alimentów – przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o 
komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm.) od daty wejścia jej w 
życie, dla podjętych od dnia 1 stycznia 2002 r. czynności egzekucyjnych znajdują 
zastosowanie przepisy tej ustawy w znowelizowanym brzmieniu obejmującym obniżoną 

 
5 
stawkę opłaty stosunkowej. Odmienne zapatrywanie Sądu Rejonowego wynika ze 
znaczenia jakie Sąd ten przywiązał do faktu dokonania dnia 28 grudnia 2001 r. zajęcia 
wynagrodzenia dłużnika wynagrodzenia za pracę. Przez czynność egzekucyjną sądu 
lub komornika rozumie się każde formalne, oparte na przepisach procesowych, 
działanie uprawnionego organu egzekucyjnego, wywołujące skutek prawny dla 
prowadzonej egzekucji. Po zajęciu wynagrodzenia za pracę, kolejne czynności 
komornika stanowią odrębne czynności egzekucyjne, które jako dokonane w 2002 r. 
powinny być oceniane w świetle aktualnego brzmienia ustawy o komornikach sądowych 
i egzekucji. Dał temu wyraz także Komornik korygując wysokość pobranej od dnia 1 
stycznia 2002 r. opłaty, rozliczając ją według nowej 15% stawki. Z przedstawionych 
względów Sąd Najwyższy orzekł, że w wypadku egzekucji alimentów wszczętej przed 
dniem 1 stycznia 2002 r. komornik, w toku dalszej egzekucji alimentów, obowiązany jest 
w czynnościach egzekucyjnych, dokonywanych od dnia 1 stycznia 2002 r. uwzględnić 
zmiany w zakresie wysokości opłaty wprowadzone ustawą z dnia 18 września 2001 r. o 
zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 130, poz. 1452) i 
pobierać opłaty w wysokości 15% wartości egzekwowanego roszczenia.