III CZP 63/04

Uchwała z dnia 29 października 2004 r., III CZP 63/04 
 
Sędzia SN Józef Frąckowiak (przewodniczący) 
Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski 
Sędzia SN Zbigniew Strus (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku „A.", sp. z o.o. w S. przy uczestnictwie 
Barbary K. o nadanie klauzuli wykonalności, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na 
posiedzeniu jawnym w dniu 29 października 2004 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 27 lipca 
2004 r.: 
„Czy art. 788 § 1 k.p.c. znajduje zastosowanie do umowy przelewu 
wierzytelności egzekwowanej, zawartej w trakcie toczącego się postępowania 
egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na 
rzecz zbywcy tej wierzytelności?" 
podjął uchwałę: 
 
Przepis art. 788 § 1 k.p.c. ma zastosowanie również w razie przeniesienia 
wierzytelności (przelewu) po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. 
 
Uzasadnienie 
 
Zagadnienie prawne zostało przedstawione w związku z poważnymi 
wątpliwościami, które nasunęły się Sądowi Okręgowemu przy rozpoznawaniu 
zażalenia wnioskodawcy w sprawie o nadanie na jego rzecz jako wierzyciela 
klauzuli wykonalności tytułowi wykonawczemu. 
Wnioskodawca nabył wierzytelność w toku postępowania egzekucyjnego 
wszczętego przez zbywcę na podstawie umowy „powierniczego przelewu 
wierzytelności”, w której nabywca oświadczył, że „wierzytelność tę nabywa i 
zobowiązuje się prowadzić jej dalszą windykację”. 
Sąd Rejonowy oddalił wniosek, wyrażając zapatrywanie, że art. 788 § 1 k.p.c. 
stosuje się tylko w razie przejścia uprawnienia lub obowiązku przed wszczęciem 

egzekucji. Powołał się na art. 819 § 1 k.c. oraz uzasadnienie postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 30 stycznia 1975 r., II CZ 5/75 (OSPiKA 1976, nr 2, poz. 37). 
Wnioskodawca w zażaleniu wskazał uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 
sierpnia 1992 r., III CZP 94/92 (OSNCP 1993, nr 3, poz. 32), wyjaśniającą, że 
dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności, 
mimo przejścia prawa po nadaniu klauzuli wykonalności. 
Sąd Okręgowy odniósł się do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 
1975 r., I CZ 98/75 (OSNCP 1976, nr 6, poz. 142), w którym wyrażono 
zapatrywanie, że w razie śmierci dłużnika po wszczęciu egzekucji ustawa nie 
wymaga nadania klauzuli wykonalności przeciwko spadkobiercy dłużnika. W takim 
wypadku, zgodnie z dyspozycją art. 819 § 1 k.p.c., organ egzekucyjny zawiesza 
postępowanie i podejmuje z udziałem spadkobiercy dłużnika, tj. po udowodnieniu 
tego przymiotu prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku. Sąd 
Okręgowy uznał, że zakres unormowania zawartego w art. 819 § 1 k.c. jest 
ograniczony do cesji uniwersalnej, tj. dziedziczenia, i tym samym przedstawionego 
poglądu nie można uogólniać. 
Wykładni art. 788 § 1 k.p.c. dokonano również w uchwale Sądu Najwyższego 
z dnia 22 lutego 1984 r., III CZP 2/84 (OSNCP 1984, nr 9, poz. 153), wyjaśniającej, 
że nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu wydanemu na rzecz 
wierzyciela, który przeniósł wierzytelność na osobę trzecią, wyłącza ponowne jej 
nadanie na rzecz cesjonariusza. Została ona jednak podważona w uchwale Sądu 
Najwyższego z dnia 4 sierpnia w 1992 r., III CZP 94/92, z tym zastrzeżeniem, że nie 
rozstrzygnięto w niej dopuszczalności nadania klauzuli w razie nabycia 
wierzytelności już w toku postępowania egzekucyjnego. 
Sąd Okręgowy, podsumowując dotychczasowe orzecznictwo, nie dostrzegł 
podstaw do ograniczenia zakresu stosowania przepisu art. 788 § 1 k.p.c. w razie 
przelewu wierzytelności w toku egzekucji. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W piśmiennictwie dotyczącym art. 788 k.p.c. przeważało zapatrywanie o 
zbędności nadawania klauzuli wykonalności na rzecz następnego wierzyciela, jeżeli 
zbycie rzeczy lub prawa nastąpiło w toku postępowania egzekucyjnego. Doceniając 
walory praktyczne takiego rozwiązania, nie można jednak pominąć zastrzeżeń, 
wynikających z rozdźwięku między treścią tytułu wykonawczego a obowiązkiem 
dłużnika świadczenia na rzecz innej osoby. Tymczasem przymus spełnienia 

świadczenia, potwierdzony autorytetem państwa, wymaga istnienia tytułu 
rozumianego jako akt materialny, potwierdzającego i nakazującego dłużnikowi 
określone zachowanie się w stosunku do osoby wymienionej jako wierzyciel 
egzekwujący. Daje temu wyraz m.in. art. 805 k.p.c., nakazując doręczenie 
dłużnikowi treści tytułu wykonawczego i podanie sposobu egzekucji przy pierwszej 
czynności egzekucyjnej. 
Postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności pozwala połączyć dwa 
zasadnicze etapy konkretyzacji normy prawnej między indywidualnymi podmiotami: 
etapu rozpoznawczego i wykonawczego. W miarę rozwoju stosunków prawnych 
prywatnych wzrasta znaczenie tytułów egzekucyjnych opartych na oświadczeniu 
woli dłużnika (art. 777 pkt 4 i 5 k.p.c.). Ponadto zróżnicowaniu i wzbogaceniu uległ 
obrót prawami majątkowymi, zwłaszcza wierzytelnościami. Okoliczności te mają 
wpływ na rolę postępowania o nadanie klauzuli wykonalności, w którym sąd bada 
nie tylko formalną prawomocność oraz wykonalność orzeczeń i ugód sądowych, 
lecz także ustala treść i ważność oświadczeń woli stwierdzonych w aktach 
notarialnych a także w dokumentach prywatnych stwierdzających przejście długu 
lub wierzytelności; bada również zakres odpowiedzialności oraz ograniczenia 
możliwości zaspokojenia się wierzyciela (por. art. 787 § 2 k.p.c.). 
Znaczenie klauzuli wykonalności dla dopuszczalności skierowania przeciw 
komuś egzekucji było wielokrotnie podkreślane w orzecznictwie Sądu Najwyższego, 
zwłaszcza dotyczącego ustanowienia hipoteki przymusowej jako postaci 
przymusowej ingerencji wobec dłużnika (por. uchwała składu siedmiu sędziów z 
dnia 28 października 2004 r., III CZP 33/04, OSNC 2005, nr 3, poz. 43 i powołane 
tam orzecznictwo). Nakaz praworządnego działania organów publicznych będący 
podstawą tamtych orzeczeń powinien mieć zastosowanie również przy ustalaniu 
podmiotów postępowania egzekucyjnego. O ile prawo żądania ochrony sądowej 
mieści w sobie ryzyko bezpodstawnego pozywania innej osoby, o tyle w fazie 
egzekucyjnej, immanentnie zawierającej element przymusu, reguły zachowania się 
dłużnika powinny być ściśle określone. Dotyczy to również wierzyciela 
egzekwującego. 
Tytuł egzekucyjny wskazuje uczestników postępowania, jednak przepisy 
kodeksu postępowania cywilnego ustanawiają wyjątki, według których dochodzi do 
zmian podmiotowych, dotyczących przede wszystkim dłużników. W pewnych 
wypadkach nie wymaga to zmiany klauzuli wykonalności (art. 819 § 1 k.p.c.). 

Rozwiązanie takie jest usprawiedliwione szczególną przyczyną (śmierć wierzyciela 
lub dłużnika w toku postępowania egzekucyjnego) oraz ogólnym następstwem 
spadkobierców, którzy ponadto legitymują się postanowieniem stwierdzającym 
nabycie przez nich spadku (argument z art. 1027 k.c.). 
W innych wypadkach obejmujących również art. 788 k.p.c. przejście 
uprawnienia lub obowiązku wymaga nadania klauzuli wykonalności na rzecz lub 
przeciw tej osobie. Hipotezą przepisu objęte zostało przejście dokonane po 
powstaniu tytułu egzekucyjnego lub przed jego wydaniem bez ograniczenia 
terminem końcowym, dlatego wykładnia językowa nie sprzeciwia się nadaniu 
klauzuli w razie przejścia uprawnienia podczas postępowania egzekucyjnego. 
Za takim rozwiązaniem, niedopuszczającym w postępowaniu egzekucyjnym 
przekształcania podmiotowego w innych wypadkach niż przewidziane w ustawie 
przemawiają wyżej omówione argumenty systemowe, dotyczące zależności 
postępowania wykonawczego od wyniku postępowania rozpoznawczego (argument 
z art. 804 k.p.c.). Przepisy o postępowaniu egzekucyjnym nie dają podstaw do 
ograniczania stosowania art. 788 k.p.c. tylko do okresu przed wszczęciem 
postępowania egzekucyjnego. Również nie zawierają takiej podstawy stosowane 
odpowiednio (art. 13 § 2 k.p.c.) przepisy o postępowaniu rozpoznawczym. Przepis 
art. 192 pkt 3 k.p.c., najbliższy omawianej sytuacji, wyraża zasadę stabilizacji 
sprawy w granicach możliwych do utrzymania w współczesnym procesie. Założenia 
uzasadniające taką stabilizację nie odpowiadają postępowaniu egzekucyjnemu, 
którego celem jest wykonanie tytułu egzekucyjnego. Stabilizacja podmiotowa 
egzekucji utrudniałaby raczej, a nie sprzyjała tym celom. Poza tym, stosowanie art. 
192 pkt 3 k.p.c. wymagałoby jego zasadniczych modyfikacji, np. w odniesieniu do 
zgody dłużnika egzekwowanego na zmianę wierzyciela . 
Za przyjętą uchwałą przemawia także wykładnia funkcjonalna art. 788 k.p.c. 
Nie można wykluczyć powstania w toku postępowania egzekucyjnego rzeczywistej 
potrzeby ekonomicznej lub organizacyjnej zbycia wierzytelności na podstawie 
umowy sprzedaży lub innej umowy nawet nienazwanej. Rozstrzyganie w takiej 
sytuacji skomplikowanych zagadnień prawnych nie leży w kompetencji organu 
egzekwującego, specjalizującego się w sprawnym i skutecznym wykonaniu tytułu 
wykonawczego. Nieuzasadnione byłoby również wymaganie od stron wnoszenia 
skarg na czynności komornika lub występowania przez dłużnika z powództwem 

przeciwegzekucyjnym, skoro rozstrzyganiu o zdatności tytułu egzekucyjnego do 
przymusowego wykonania służy postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności. 
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak wyżej.