III CZP 62/11

Uchwała z dnia 26 października 2011 r., III CZP 62/11 
 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Jan Górowski (sprawozdawca) 
Sędzia SN Wojciech Katner 
 
Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi dłużnika Leszka W. na postanowienie 
komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w 
Szczecinie Jana W. z dnia 10 stycznia 2011 r., w przedmiocie ustalenia kosztów 
postępowania egzekucyjnego, z udziałem wierzyciela Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych, Oddziału w Szczecinie, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na 
posiedzeniu jawnym w dniu 26 października 2011 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 20 
czerwca 2011 r.: 
„Czy komornik ma obowiązek uiszczenia opłaty sądowej od wniesionego 
przez siebie zażalenia na postanowienie sądu rozstrzygające skargę na czynność 
komornika w postaci postanowienia o kosztach postępowania egzekucyjnego?” 
podjął uchwałę: 
 
 
Zażalenie komornika na postanowienie sądu przewidziane w art. 770 
k.p.c. podlega opłacie sądowej. 
 
Uzasadnienie 
 
Zarządzeniem przewodniczącego w Sądzie Rejonowym Szczecin-Centrum w 
Szczecinie z dnia 13 kwietnia 2011 r. wezwano komornika do uzupełnienia w 
terminie siedmiu dni braków zażalenia na postanowienie o kosztach postępowania 
egzekucyjnego (art. 770 zdanie czwarte k.p.c.). 
Przy rozpoznawaniu zażalenia wyłoniło się zagadnienie prawne, które Sąd 
Okręgowy przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 
390 § 1 k.p.c. Odniósł się do wyrażonego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 11 

października 2001 r., III CZP 49/01 (OSNC 2002, nr 7-8, poz. 86), poglądu, że 
zażalenie komornika na postanowienie sądu przewidziane w art. 770 k.p.c. nie 
podlega opłacie sądowej. Zwrócił jednak uwagę, że uchwała ta wydana została na 
gruncie ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach 
cywilnych (Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm. – dalej: "u.k.s.c. z 1967 r.") i przy 
uwzględnieniu odmiennego statusu komornika sądowego; był on wtedy 
pracownikiem sądu i otrzymywał z tego tytułu wynagrodzenie, natomiast obecnie 
ma odrębną podmiotowość i wykonuje czynności na własny rachunek, choć nie 
prowadzi działalności gospodarczej. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, przedmiotem przedstawionego Sądowi 
Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego może być tylko wątpliwość, 
której wyjaśnienie jest niezbędne dla wyniku postępowania. Innymi słowy, należy 
rozstrzygać jedynie takie problemy prawne, które pozostają w związku 
przyczynowym z rozstrzygnięciem sprawy. Nie ma podstaw do rozstrzygania 
zagadnienia, gdy wniesiony środek odwoławczy nie może być rozpoznany, gdyż 
jako niedopuszczalny podlega odrzuceniu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 
dnia 9 marca 1972 r., III PZP 2/72, "Informacja Prawnicza" 1972, nr 1–2, poz. 7, z 
dnia15 grudnia 2006 r., III CZP 120/06, nie publ. i z dnia 19 stycznia 2007 r., III CZP 
144/06, nie publ. i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1975 r., I PR 31/75, 
OSNCP 1975, nr 12, poz. 176). Gdyby więc na dokonane wezwanie o opłatę 
zażalenie było niedopuszczalne, należałoby odmówić podjęcia uchwały. 
Możliwość zaskarżenia zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia opłaty sądowej 
wynikała wprost z art. 22 u.k.s.c. z 1967 r., który stanowił, że zażalenie 
przysługiwało na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie obowiązku 
uiszczenia kosztów sądowych, zwrotu pisma nieopłaconego należycie oraz zwrotu 
opłaty lub zaliczki na pokrycie wydatków. Uchwalając ustawę z dnia 28 lipca 2005 r. 
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 
594 ze zm. – dalej: "u.k.s.c."), ustawodawca zastosował odmienną technikę 
legislacyjną, umieścił bowiem przepis dotyczący dopuszczalności zażalenia od 
orzeczeń dotyczących kosztów sądowych w kodeksie postępowania cywilnego. 
Według art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c., obowiązującego od dnia 2 marca 2006 r., 
zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje m.in. na zarządzenie 
przewodniczącego, którego przedmiotem jest wymiar opłaty. Pojęcie to oznacza 

wymierzenie opłaty, tj. przesądzenie, że od danego pisma procesowego trzeba 
uiścić opłatę, jak i oznaczenie jej wysokości. Za dopuszczalnością zażalenia na 
zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie wymiaru opłaty przemawiała 
pierwotna treść art. 95 ust. 2 u.k.s.c., który stanowił, że zażalenie dotyczące 
wyłącznie wysokości opłaty albo wysokości wydatków jest wolne od opłat. 
Wprowadzając ten przepis, odpowiadający art. 23 u.k.s.c. z 1967 r., ustawodawca 
przesądził pośrednio, że w hipotezie normy zawartej w art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c. 
mieści się zarządzenie wzywające do uiszczenia opłaty od zażalenia. Trafnie 
podniesiono w literaturze, że dla oceny omawianej kwestii nie ma znaczenia zmiana 
art. 95 u.k.s.c. dokonana art. 1 pkt 15 lit c ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r o 
zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2007 r. Nr 21, 
poz. 123), gdyż nie został wtedy znowelizowany art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c. Zakładając 
racjonalność ustawodawcy, należy przyjąć, że skoro przewidywał zwolnienie od 
obowiązku uiszczenia opłaty od środka zaskarżenia, to jednocześnie przesądził 
jego dopuszczalność. Taki pogląd wyraził również Sąd Najwyższy w uzasadnieniu 
uchwały z dnia 6 lipca 2007 r., III CZP 71/07 (OSNC 2008, nr 3, poz. 36), 
stwierdzając, że zarządzenie przewodniczącego dotyczące wezwania strony do 
uiszczenia opłaty w określonej wysokości podlega zaskarżeniu w drodze zażalenia 
jako decyzja w przedmiocie wymiaru opłaty. 
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 11 października 2001 r., III CZP 49/01, na 
gruncie obowiązującego wtedy stanu prawnego rzeczywiście wyraził pogląd, że 
zażalenie komornika na postanowienie sądu wymienione w art. 770 k.p.c. nie 
podlega opłacie sądowej. Podniósł, że nie ma podstaw do wniosku, iż określenie 
"strony" przyjęte w ustawie o kosztach w sprawach cywilnych jest szersze niż w 
przepisach kodeksu postępowania cywilnego. Sam udział innego podmiotu 
(komornika) w postępowaniu ubocznym nie nadaje mu przymiotu uczestnika 
postępowania, gdyż nie jest zainteresowany wynikiem sprawy, lecz tylko 
rozstrzygnięciem dotyczącym kwestii wpadkowej. Szczególne uprawnienie 
przyznane komornikowi w art. 770 zdanie czwarte k.p.c. ma charakter incydentalny, 
a jego realizacja nie powoduje, że komornik staje się stroną lub uczestnikiem 
postępowania egzekucyjnego (por. także uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 
1983 r., III CZP 29/83, OSNCP 1984, nr 2-3, poz. 22). 
Po wejściu w życie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych 
i egzekucji (jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191), zmieniającej art. 770 

k.p.c. przez przyznanie także komornikowi, jako organowi egzekucyjnemu, 
uprawnienia do zaskarżenia postanowienia sądu, wydanego po rozpoznaniu skargi 
na czynność komornika, o ustaleniu kosztów egzekucji, wyłonił się problem pozycji 
prawnej komornika realizującego to szczególne uprawnienie. 
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 czerwca 1999 r., III CZP 16/99 (OSNC 
1999, nr 12, poz. 202) wyjaśnił, że w postępowaniu przed sądem pierwszej 
instancji, wszczętym na skutek skargi na postanowienie komornika ustalające 
koszty egzekucji, komornik nie bierze udziału. Podniósł, że przez przyznanie 
komornikowi możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie sądu, o jakim 
mowa w art. 770 k.p.c., nie staje się on stroną. Stanowisko to znalazło aprobatę w 
uchwale Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 1999 r., III CZP 31/99 (OSNC 2000, nr 
5, poz. 84), dotyczącej sposobu obliczania biegu terminu do wniesienia zażalenia. 
Z kolei w postanowieniu z dnia 14 marca 2000 r., II CKN 496/00 (OSNC 2000, nr 9, 
poz. 168), Sąd Najwyższy stwierdził wyraźnie, że komornik nie jest stroną 
postępowania egzekucyjnego, a art. 770 zdanie czwarte k.p.c. nie stanowi 
podstawy wnoszenia przez komornika zażalenia na inne postanowienia sądu 
wydane w postępowaniu egzekucyjnym. Następnie w postanowieniu Sądu 
Najwyższego z dnia 12 czerwca 2002 r., III CZP 33/02 (OSNC 2003, nr 5, poz. 62) 
wyrażono zapatrywanie, że komornikowi przysługuje zażalenie tylko na 
postanowienie sądu w przedmiocie ustalenia kosztów egzekucji. Podobnie w 
postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2007 r., III CZP 2/07 (nie publ.) 
podkreślono, że komornik jest organem egzekucyjnym, a nie uczestnikiem (stroną) 
postępowania egzekucyjnego, nie przysługuje mu zatem prawo zaskarżania 
postanowień sądu wydawanych w postępowaniu egzekucyjnym. Jedynie na 
podstawie art. 770 zdanie czwarte k.p.c. przysługuje mu zażalenie na 
postanowienie sądu w przedmiocie ustalenia kosztów egzekucji; wymieniony 
przepis, jako wyjątkowy, nie stanowi podstawy wnoszenia przez komornika 
zażalenia na inne postanowienia sądu. 
W postępowaniu egzekucyjnym, w tym także obejmującym egzekucję 
skierowaną do nieruchomości, komornik zajmuje stanowisko organu 
egzekucyjnego, z istoty rzeczy nie powinien być więc uprawniony do 
kwestionowania decyzji sądu. Dotyczy to rozstrzygnięć podejmowanych zarówno w 
zakresie nadzoru judykacyjnego, jak i sytuacji, w których sąd – obok komornika – 
pełni funkcję organu egzekucyjnego. Pomimo istnienia wyraźnego nieraz interesu w 

uzyskaniu konkretnego rozstrzygnięcia, komornik nie jest np. stroną postępowania 
wszczętego skargą na jego czynność, a do przyznania mu legitymacji do 
zaskarżenia postanowienia sądu w przedmiocie kosztów egzekucji niezbędny był 
wyraźny przepis ustawy (art. 770 zdanie czwarte k.p.c.), nie oznacza to jednak, że 
nie ponosi on opłaty od tego zażalenia. 
Za obowiązkiem uiszczenia opłaty sądowej przez komornika przemawia 
generalna zasada odpłatności wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych, 
wynikająca z całokształtu przepisów ustawy o kosztach sądowych w sprawach 
cywilnych. Dokonanie czynności procesowej strony uzależnione zostało od 
wniesienia stosownej opłaty, a jedynie wyjątkowo, kierując się różnymi motywami, 
ustawodawca odstępuje od wymagania jej uiszczenia; określa wówczas wyraźnie, 
które pisma procesowe są wolne od opłaty sądowej. Nie pobiera się opłat tylko 
wtedy, gdy przepis przewiduje wyłączenie obowiązku ich ponoszenia w pewnych 
kategoriach spraw (np. art. 95, 99 u.k.s.c.) albo przez określone podmioty (art. 94, 
96 u.k.s.c.). Komornik sądowy, któremu ustawodawca przyznał uprawnienie do 
dokonania czynności procesowej, o której mowa w art. 770 k.p.c., nie został 
wymieniony w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych jako podmiot 
nie mający obowiązku uiszczania kosztów sądowych. 
Według art. 770 k.p.c., koszty egzekucji prowadzonej przez komornika są 
ustalane przez ten organ. Na rozstrzygnięcie w tym przedmiocie przysługuje skarga 
na zasadach ogólnych (art. 767 k.p.c.), a postanowienie sądu rejonowego podlega 
zaskarżeniu zażaleniem do sądu okręgowego także przez komornika. Regulacja ta 
podyktowana jest ochroną jego interesów, gdyż ustalenie wysokości kosztów 
postępowania egzekucyjnego i możliwość obciążenia nimi dłużnika lub wierzyciela 
ma dla tego organu egzekucyjnego istotne znaczenie. Przyznanie komornikowi 
uprawnienia do zaskarżenia orzeczenia sądu stanowi procesową gwarancję 
zabezpieczenia jego interesów finansowych. Korzystając z tego prawa, komornik 
nie działa w interesie i na rzecz Skarbu Państwa, gdyż ma odrębną podmiotowość i 
wykonuje czynności na własny rachunek. Interesy komornika i pozostałych 
podmiotów (wierzyciela, dłużnika) w zaskarżeniu postanowienia wymienionego w 
art. 770 k.p.c. mogą i są zazwyczaj sprzeczne. 
Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.k.s.c. z 1967 r., jeżeli ustawa nie stanowiła inaczej, do 
uiszczenia kosztów sądowych obowiązana była strona, która wnosiła do sądu 
pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Z kolei art. 27 ust. 1 u.k.s.c. z 

1967 r. stanowił, że stroną w rozumieniu ustawy był każdy uczestnik postępowania. 
Kwestia, czy sformułowanie to obejmuje tylko te podmioty, które w postępowaniu 
cywilnym mają status stron względnie uczestników postępowania, czyli są stronami 
w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego, czy także wszystkie 
inne osoby, niezwiązane bezpośrednio z tokiem sprawy, a biorące udział w 
postępowaniu ubocznym, wywoływała wątpliwości. 
De lege lata do uiszczenia kosztów sądowych obowiązana jest strona, która 
wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, chyba że 
ustawa stanowi inaczej (art. 2 ust. 2 u.k.s.c.). Generalny obowiązek uiszczania 
opłaty od zażalenia wynika wprost z art. 3 ust. 2 pkt 2 u.k.s.c. Z kolei art. 7 ust. 1 
u.k.s.c. stanowi, że stroną w rozumieniu ustawy jest każdy uczestnik postępowania 
sądowego, w tym także świadek, biegły i tłumacz, a kosztami procesu są również 
koszty innych rodzajów postępowania. 
W porównaniu do definicji strony określonej w art. 27 u.k.s.c. z 1967 r. zmiana 
polega na dodaniu zwrotu „w tym także świadek, biegły i tłumacz”. Z tego względu 
uzasadniony jest wyrażony w literaturze pogląd, że na gruncie ustawy o kosztach 
sądowych w sprawach cywilnych pojęcie strony jest szersze niż według przepisów 
kodeksu postępowania cywilnego; według art. 7 u.k.s.c., jest to każda osoba, z 
której udziałem w sprawie wiąże się ponoszenie kosztów sądowych. Użyte w 
przepisie sformułowanie „postępowanie” obejmuje zarówno działania zmierzające 
bezpośrednio do wydania orzeczenia końcowego, jak i czynności podjęte w 
postępowaniu wpadkowym (incydentalnym). W związku z tym w literaturze 
podniesiono, że w razie wydania postanowienia o kosztach dotyczących interesu 
takiego podmiotu, przysługuje mu prawo do zaskarżenia tego orzeczenia, nawet 
jeżeli przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie przewidują wyraźnie takiego 
uprawnienia. Choć więc pewne podmioty z założenia nie ponoszą kosztów 
sądowych (np. prokurator, kurator), nie pozbawia to ich charakteru strony w 
rozumieniu art. 7 ust. 1 u.k.s.c., decydujący bowiem z tego punktu widzenia jest ich 
udział w postępowaniu, z czym może się wiązać obowiązek poniesienia z tego 
tytułu kosztów przez innych uczestników postępowania albo przez Skarb Państwa. 
Przeciwko utożsamianiu pojęcia strony w ustawie o kosztach i na gruncie 
kodeksu postępowania cywilnego przemawia więc stworzenie przez ustawodawcę 
w art. 7 u.k.s.c. odrębnej definicji strony przy jednoczesnym odesłaniu w 
pozostałych kwestiach nieuregulowanych w ustawie do kodeksu postępowania 

cywilnego. Obrona odmiennego poglądu musiałaby w świetle art. 8 ust. 1 u.k.s.c. 
oznaczać, że art. 7 ust. 1 jest zbędny, co z kolei podważałoby założenie o 
racjonalnym działaniu ustawodawcy. Z tego względu uzasadniony jest wniosek, że 
zamiarem prawodawcy było objęcie obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych 
większego grona podmiotów, niż tylko stron postępowania rozpoznawczego i 
egzekucyjnego. 
Szerokie rozumienie strony, jak wskazano, odnosi się wyłącznie do ustawy o 
kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Podmioty, których dotyczy art. 7 ust. 1 
u.k.s.c., a które nie są stronami w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania 
cywilnego, są zatem stronami jedynie w takim zakresie, w jakim obejmują ich 
przepisy tej ustawy. Dokonana wykładnia ma oparcie w piśmiennictwie, w którym 
przyjmuje się, że pojęcie strony w rozumieniu ustawy o kosztach sądowych w 
sprawach cywilnych jest szersze niż pojęcie strony (uczestnika) w postępowaniu 
cywilnym, gdyż obejmuje także interwenienta ubocznego, świadków, tłumaczy, 
biegłych oraz komornika składającego zażalenie na podstawie art. 770 k.p.c. 
Pogląd wyrażony w uchwale z dnia 11 października 2001 r., III CZP 49/01, 
spotkał się w literaturze z krytyką, należy jednak podkreślić, iż odstąpienie od tego 
poglądu ma przede wszystkim oparcie w zmianie stanu prawnego. Z tych względów 
zażalenie komornika na postanowienie sądu wymienione w art. 770 k.p.c. podlega 
opłacie sądowej, co uzasadnia podjęcie uchwały, jak na wstępie.