III CZP 61/13

Sygn. akt III CZP 61/13 
 
 
UCHWAŁA 
Dnia 10 października 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
SSN Irena Gromska-Szuster 
SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) 
 
Protokolant Katarzyna Bartczak 
 
w sprawie z powództwa R. Bank Polska S.A. w Warszawie 
przeciwko W. D. 
o zapłatę, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 10 października 2013 r. 
zagadnienia prawnego  
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w T. 
postanowieniem z dnia 29 maja 2013 r.,  
 
"Czy na podstawie art. 3942 § 1 k.p.c. zażalenie przysługuje na 
postanowienie sądu drugiej instancji, w przedmiocie orzeczenia             
o kosztach postępowania zażaleniowego?" 
 
podjął uchwałę: 
 
Na postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie 
orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego zażalenie 
nie przysługuje. 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne  
wynikło na tle następującego stanu faktycznego: 
Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2013 r. uwzględnił 
zażalenie powoda na postanowienie o zwrocie kosztów procesu, zawarte w pkt  II 
wyroku Sądu Rejonowego z dnia 16 stycznia 2013 r., w ten sposób, że w punkcie  
1) zmienił zaskarżone postanowienie  przez podwyższenie zasądzonej z tego tytułu 
kwoty, a w punkcie 2) zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 90 zł tytułem 
zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.     
Powód wywiódł zażalenie na postanowienie zawarte w pkt 2) postanowienia  
Sądu Okręgowego z dnia 5 kwietnia 2013 r., wnosząc o zasądzenie na jego rzecz  
dodatkowej kwoty 15 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, a także kosztów  
postępowania wszczętego ostatnio wymienionym zażaleniem.  
Sąd Okręgowy, przy rozpoznawaniu tego zażalenia, powziął istotne 
wątpliwości co do jego dopuszczalności na podstawie art. 3942 § 1 k.p.c., które 
zawarł w uzasadnieniu postanowienia z dnia 29 maja 2013 r. przedstawiającego 
Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne.  
Uznał z jednej strony, że w art. 3942 § 1 k.p.c. ustawodawca wyłączył 
dopuszczalność tzw. „zażaleń poziomych” na określone nim postanowienia  
sądu drugiej instancji wydane w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienia 
sądu  pierwszej 
instancji. 
Dopuścił 
możliwość, 
że 
postanowienia 
sądu 
odwoławczego obejmują również rozstrzygnięcia o kosztach postępowania 
zażaleniowego i pozwalają na ich potratowanie jako wydanych w wyniku 
rozpoznania zażalenia m.in. na orzeczenia o zwrocie kosztów procesu.    
Z drugiej jednak strony Sąd Okręgowy dostrzegł, że postanowienie Sądu 
drugiej instancji w przedmiocie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania 
zażaleniowego ma charakter akcesoryjny i nie jest wydane w wyniku rozpoznania  
zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. Zaprezentował jako 
możliwą tezę, że postanowieniem wydanym „w wyniku” rozpoznania zażalenia na 

 
3 
postanowienie  sądu pierwszej instancji w przedmiocie zwrotu kosztów procesu jest 
tylko ta część postanowienia Sądu pierwszej instancji, która odnosi się stricte do 
przedmiotu zażalenia, a więc oddalająca zażalenie lub, jak w niniejszej sprawie,  
zmieniająca zaskarżone postanowienie. W tym ujęciu zaskarżone postanowienie 
o kosztach postępowania zażaleniowego można uznać za wydane nie  „w wyniku”, 
a jedynie „w związku” z rozpoznaniem zażalenia, stwierdził Sąd Okręgowy, 
co  wówczas skutkowałoby dopuszczalnością tzw. „zażalenia poziomego” na mocy 
art. 3942 § 1 k.p.c. 
W rezultacie oceny przedstawionych wątpliwości Sąd Okręgowy skłonił się 
jednak bardziej do pierwszego ze stanowisk, co przesądza wniosek, że zażalenie 
do innego składu tego samego sądu na podstawie art. 3942 § 1 k.p.c. nie 
przysługuje na postanowienie Sądu drugiej instancji w tej jego części, w której 
rozstrzygnięto o kosztach postępowania zażaleniowego.    
Sąd Najwyższy podjął uchwałę, kierując się następującą argumentacją:  
Istota 
przedstawionego 
Sądowi 
Najwyższemu 
do 
rozstrzygnięcia  
zagadnienia prawnego sprowadza się do pytania o przedmiotowe granice 
dopuszczalności tzw.  „zażalenia  poziomego”, przewidzianego w art. 3942 § 1 
k.p.c., które wyznacza klauzula wyłączająca ten środek zaskarżenia w sytuacji  
wskazanej in fine powołanego przepisu.  
Przypomnieć należy, że prawo do wniesienia zażalenia, nie wyłączając 
omawianego 
„zażalenia 
horyzontalnego”, 
nie 
może 
mieć 
charakteru 
bezwzględnego i nie może być utożsamiane z prawem do sądu. W piśmiennictwie   
niekwestionowany jest pogląd, że zaskarżanie zażaleniem postanowień nie 
kończących postępowania w sprawie, a dotyczących zagadnień wpadkowych,  
możliwe jest w enumeratywnie wyliczonych w ustawie sytuacjach, w których  
ustawodawca 
wyraźnie 
przewiduje 
dopuszczalność 
zażalenia. 
Przykładem 
realizacji przez ustawodawcę takiego założenia legislacyjnego jest właśnie art. 3942 
§ 1 k.p.c., w którym wyraźnie zakreślono przedmiot postanowień sądu drugiej 
instancji podlegających zaskarżeniu zażaleniem do innego składu tego sądu, 
wyłączając zarazem dopuszczalność wnoszenia zażalenia na te spośród nich, które 

 
4 
wydane zostały w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu  pierwszej 
instancji.  
Cechą specyficzną zażalenia uregulowanego w art. 3942 § 1 k.p.c., 
odróżniającą go od klasycznej formy zażalenia, jest brak dewolutywności, ponieważ  
jego rozpoznanie następuje nie przez sąd wyższego szczebla, a jedynie przez inny 
skład tego samego sądu, który wydał zaskarżone postanowienie. W tej sytuacji 
ewentualne przyjęcie, że orzeczenie o kosztach  postępowania  zażaleniowego, 
wydane przez Sąd drugiej instancji w przedmiocie zwrotu kosztów procesu, nie  
byłoby  postanowieniem  wydanym  w wyniku rozpoznania ostatnio wymienionego  
zażalenia, musiałoby w konsekwencji skutkować trudnym do zaaprobowania  
rezultatem w postaci swoistego zjawiska „niekończącego się zażalenia”. 
Przy równoczesnym braku dewolutywności omawianego zażalenia „poziomego” 
aprobata 
dla 
tej 
tezy 
musiałaby 
skutkować 
irracjonalnym 
wnioskiem, 
że postanowienie sądu drugiej instancji rozstrzygające po raz  pierwszy  o kosztach 
zakończonego właśnie postępowania zażaleniowego, podlega zaskarżeniu 
„poziomym” zażaleniem do kolejnego innego składu tego samego sądu drugiej  
instancji. Taki kierunek wykładni nie zasługuje na akceptację, a jego zanegowanie 
pozwoli na aprobatę dla wyrażanego w piśmiennictwie trafnego stanowiska, że tzw. 
zażaleniem poziomym zaskarżalne są tylko te postanowienia sądu drugiej instancji, 
które mają za przedmiot wyłącznie rozstrzygnięcie o kosztach postępowania 
apelacyjnego.      
Przeciwko 
przyjęciu 
dopuszczalności 
„zażalenia 
poziomego” 
na 
postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie orzeczenia o kosztach  
postępowania zażaleniowego przemawia również rezultat wykładni językowej  
normy zawartej w art. 3942 § 1 fine k.p.c. 
Użyte w nim przez ustawodawcę sformułowanie „… postanowień  wydanych  
w wyniku rozpoznania zażalenia…”, a więc posłużenie się w nim liczbą  mnogą, 
wskazuje, że odnosi się ono do całokształtu, a więc pełnego efektu czy 
całościowego rezultatu rozpoznania przez sąd drugiej instancji zażalenia na  
orzeczenie o zwrocie kosztów procesu. Tak rozumianym wynikiem (rezultatem, 
efektem) rozpoznania przez sąd drugiej instancji zażalenia jest nie tylko orzeczenie  

 
5 
w przedmiocie istoty zaskarżonego nim rozstrzygnięcia, a  więc o zwrocie  kosztów 
procesu, ale również  - adekwatne do tego merytorycznego wyniku postępowania 
zażaleniowego - orzeczenie o kosztach zakończonego właśnie postępowania 
zażaleniowego, wszczętego wniesieniem rozpoznanego zażalenia. 
Orzeczenie o kosztach zakończonego postępowania zażaleniowego jest 
więc bezpośrednim następstwem rozpoznania zażalenia i jego procesowym 
rezultatem, a więc procesową konsekwencją orzeczenia przez sąd drugiej  instancji 
o  żądaniu przedstawionym w zażaleniu kwestionującym zwrot kosztów procesu.     
Przytoczone sformułowanie przepisu art. 3942 § 1 in fine k.p.c.,  posługujące 
się liczbą mnogą w odniesieniu do postanowień  sądu drugiej instancji wydanych 
jako rezultat („w wyniku”) rozpoznania jednego zażalenia, również skłania do 
wykładni, że zaskarżenie zażaleniem postanowienia sądu pierwszej instancji 
rozstrzygającego o zwrocie kosztów procesu kończy się wydaniem dwóch w istocie  
postanowień: merytorycznego rozstrzygającego o samym żądaniu zażalenia, 
oraz  będącego jego odpowiednim adekwatnym wynikiem, tj. rozstrzygnięciem 
o kosztach zakończonego właśnie postępowania zażaleniowego. To orzeczenie 
jest postanowieniem, którego kształt stanowi adekwatny wynik  rozstrzygniętego 
w określony sposób zażalenia, a jego wydanie jest oczywistą konsekwencją 
procesową zakończenia postępowania zażaleniowego przez sąd odwoławczy.  
Skutkuje to uznaniem, że tzw. poziome zażalenie na postanowienie sądu 
drugiej instancji w przedmiocie orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego 
objęte jest przedmiotowym zakresem wyłączającym jego dopuszczalność z mocy 
art. 3942 § 1 in fine k.p.c., wobec wydania tego postanowienia w wyniku 
rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.  
Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł  jak w sentencji uchwały. 
 
 
jw