III CZP 61/11

Sąd Najwyższy2011-10-26
SNinneprawo autorskieWysokanajwyższy
prawo autorskieurządzenia reprograficzneopłata reprograficznaobowiązek informacyjnyorganizacja zbiorowego zarządzaniadyrektywa UETSUESąd Najwyższy

Sąd Najwyższy orzekł, że producenci i importerzy urządzeń reprograficznych mają obowiązek udzielania informacji o wszystkich transakcjach sprzedaży tych urządzeń właściwym organizacjom zbiorowego zarządzania prawami autorskimi.

Sprawa dotyczyła obowiązku informacyjnego producentów i importerów urządzeń reprograficznych wobec organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne, czy obowiązek ten obejmuje wszystkie transakcje sprzedaży, czy tylko te, w których kupujący uprawniony jest do dozwolonego użytku. Sąd uznał, że obowiązek informacyjny dotyczy wszystkich transakcji sprzedaży urządzeń reprograficznych, niezależnie od tego, komu są one sprzedawane, w celu zapewnienia rekompensaty twórcom za kopiowanie utworów.

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Apelacyjny w Warszawie, dotyczące zakresu obowiązku informacyjnego producentów i importerów urządzeń reprograficznych wobec organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (art. 105 ust. 2 w zw. z art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Powód, Stowarzyszenie Zbiorowego Zarządzania Prawami Autorskimi Twórców Dzieł Naukowych i Technicznych K. w K., domagał się od pozwanego Jarosława S., prowadzącego działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży kserokopiarek i innych urządzeń reprograficznych, udzielenia informacji o wszystkich transakcjach sprzedaży tych urządzeń. Pozwany zaprzestał uiszczania opłat i udzielania informacji, twierdząc, że nie jest zobowiązany, gdyż nie sprzedaje urządzeń bezpośrednio podmiotom uprawnionym do dozwolonego użytku osobistego. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo, uznając obowiązek informacyjny za obejmujący wszystkie transakcje. Sąd Apelacyjny powziął wątpliwości co do wykładni przepisów, zwłaszcza w kontekście dyrektywy nr 2001/29/WE. Sąd Najwyższy, analizując przepisy ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (sprawa Padawan), orzekł, że na producentach i importerach urządzeń reprograficznych ciąży obowiązek udzielenia właściwej organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi informacji oraz udostępnienia dokumentów dotyczących wszystkich umów sprzedaży tych urządzeń. Sąd podkreślił, że opłata reprograficzna ma na celu kompensatę uszczerbku twórców i wydawców wynikającego z dozwolonego kopiowania utworów na użytek osobisty, a obowiązek informacyjny służy ustaleniu wysokości tej opłaty. Sąd uznał, że obecne brzmienie art. 20 ust. 1 pkt 2 Pr.aut. nie jest sprzeczne z dyrektywą UE, mimo że nie obejmuje wszystkich sprzedawców w łańcuchu dystrybucyjnym, a cel ustawy jest osiągany poprzez obciążenie opłatą producentów i importerów, która ostatecznie znajduje odzwierciedlenie w cenie urządzenia dla końcowego nabywcy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, obowiązek udzielenia informacji i udostępnienia dokumentów dotyczy wszystkich transakcji sprzedaży tych urządzeń.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że obowiązek informacyjny producentów i importerów urządzeń reprograficznych obejmuje wszystkie transakcje sprzedaży, niezależnie od tego, komu urządzenia są sprzedawane. Celem opłaty reprograficznej jest kompensata strat twórców i wydawców wynikających z dozwolonego kopiowania na użytek osobisty, a obowiązek informacyjny służy ustaleniu wysokości tej opłaty. Interpretacja ta jest zgodna z dyrektywą UE i orzecznictwem TSUE, choć wymaga pewnego wyjścia poza literalne brzmienie przepisów krajowych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchwała

Strony

NazwaTypRola
Stowarzyszenie Zbiorowego Zarządzania Prawami Autorskimi Twórców Dzieł Naukowych i Technicznych K.instytucjapowód
Jarosław S.osoba_fizycznapozwany

Przepisy (8)

Główne

Pr.aut. art. 105 § ust. 2

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Nakłada na producentów i importerów urządzeń reprograficznych obowiązek udzielania informacji właściwej organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi oraz udostępniania dokumentów dotyczących wszystkich umów sprzedaży tych urządzeń.

Pr.aut. art. 20 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Stanowi o obowiązku producentów i importerów urządzeń reprograficznych wnoszenia opłaty.

Pomocnicze

Pr.aut. art. 20 § ust. 5

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Określa podstawę do wydania rozporządzenia wykonawczego w sprawie kategorii urządzeń i opłat.

Pr.aut. art. 104

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Definiuje organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi.

Pr.aut. art. 23

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Dotyczy dozwolonego użytku utworów w celach osobistych.

Pr.aut. art. 79

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Reguluje odpowiedzialność odszkodowawczą za naruszenie praw autorskich.

Pr.aut. art. 201

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Dotyczy wynagrodzenia za kopiowanie utworów przez przedsiębiorców świadczących usługi.

k.p.c. art. 390 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Reguluje rozstrzyganie zagadnień prawnych przez Sąd Najwyższy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Obowiązek informacyjny producentów i importerów urządzeń reprograficznych obejmuje wszystkie transakcje sprzedaży, niezależnie od tego, komu urządzenia są sprzedawane. Opłata reprograficzna ma na celu kompensatę strat twórców i wydawców wynikających z dozwolonego kopiowania na użytek osobisty. Obowiązek informacyjny służy ustaleniu wysokości opłaty reprograficznej. Interpretacja przepisów krajowych powinna uwzględniać cele dyrektywy UE i orzecznictwo TSUE.

Odrzucone argumenty

Obowiązek informacyjny dotyczy tylko transakcji, w których kupujący jest uprawniony do dozwolonego użytku chronionych utworów. Pozwany, jako dystrybutor, nie jest zobowiązany do udzielania informacji, ponieważ nie sprzedaje urządzeń bezpośrednio osobom fizycznym do użytku osobistego. Żądanie informacji o transakcjach z podmiotami nieuprawnionymi do dozwolonego użytku narusza prawo.

Godne uwagi sformułowania

na producentach, importerach kserokopiarek, skanerów i innych podobnych urządzeń reprograficznych, umożliwiających pozyskiwanie kopii całości lub części egzemplarza opublikowanego utworu, ciąży obowiązek udzielenia właściwej organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi informacji oraz udostępniania dokumentów, dotyczących wszystkich umów sprzedaży tych urządzeń. należna opłata stanowi kompensatę uszczerbku doznawanego przez twórców i wydawców na skutek kopiowania utworów w ramach dozwolonego użytku osobistego. właściwa równowaga oznacza zobowiązanie do sfinansowania godziwej rekompensaty przez podmioty, które dysponują urządzeniami do kopiowania i udostępniają je tym użytkownikom.

Skład orzekający

Dariusz Zawistowski

przewodniczący

Jan Górowski

członek

Wojciech Katner

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu obowiązku informacyjnego producentów i importerów urządzeń reprograficznych wobec organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi oraz interpretacja przepisów dotyczących opłaty reprograficznej w świetle prawa UE."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego związanego z prawem autorskim i opłatami reprograficznymi. Może wymagać uwzględnienia zmian legislacyjnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawa autorskiego i opłat związanych z powszechnym kopiowaniem utworów, co ma znaczenie praktyczne dla wielu podmiotów gospodarczych i twórców.

Czy producenci kserokopiarek muszą ujawniać wszystkie dane o sprzedaży? Sąd Najwyższy rozstrzyga.

0

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Uchwała z dnia 26 października 2011 r., III CZP 61/11 
 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Jan Górowski 
Sędzia SN Wojciech Katner (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stowarzyszenia Zbiorowego 
Zarządzania Prawami Autorskimi Twórców Dzieł Naukowych i Technicznych K. w K. 
przeciwko Jarosławowi S. o zobowiązanie do udzielenia informacji, po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 26 października 
2011 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w 
Warszawie postanowieniem z dnia 30 czerwca 2011 r.: 
"1. Czy art. 105 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i 
prawach pokrewnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 90 poz. 631 ze zm.) w związku 
z art. 20 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy nakłada na producentów i importerów 
kserokopiarek, skanerów i innych podobnych urządzeń reprograficznych, 
umożliwiających pozyskiwanie kopii całości lub części egzemplarza 
opublikowanego utworu, obowiązek udzielenia właściwej organizacji zbiorowego 
zarządzania informacji i udostępnienia dokumentów dotyczących wszystkich 
transakcji sprzedaży tych urządzeń, czy też tylko tych transakcji, w których strona 
kupująca należy do kręgu podmiotów mogących zgodnie z art. 23 i następne Prawa 
autorskiego korzystać z dozwolonego użytku chronionych utworów? 
2. Czy – w przypadku uznania, że obowiązek ten obejmuje tylko transakcje z 
podmiotami uprawnionymi w świetle art. 23 i nast. Prawa autorskiego do 
dozwolonego użytku chronionych utworów – obowiązkiem określonym w art. 105 
ust. 2 w związku z art. 20 ust. 1 pkt 2 powinny być objęte także transakcje, w 
których kupującymi są osoby fizyczne w ramach prowadzonej działalności 
gospodarczej?" 
podjął uchwałę: 
 
Na podstawie art. 105 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie 
autorskim i prawach pokrewnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 

ze zm.) w związku z art. 20 ust. 1 pkt 2 i ust. 5 tej ustawy, na producentach, 
importerach kserokopiarek, skanerów i innych podobnych urządzeń 
reprograficznych, umożliwiających pozyskiwanie kopii całości lub części 
egzemplarza opublikowanego utworu, ciąży obowiązek udzielenia właściwej 
organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi informacji oraz 
udostępniania dokumentów, dotyczących wszystkich umów sprzedaży tych 
urządzeń. 
 
Uzasadnienie 
 
Pozwany prowadzi od kwietnia 1997 r. działalność gospodarczą, której 
przedmiotem jest m.in. sprzedaż hurtowa i detaliczna kserokopiarek, faksów, 
urządzeń biurowych i poligraficznych, części zamiennych i materiałów 
eksploatacyjnych w wymienionej branży oraz usługi kserograficzne. Do końca 
września 2006 r. uiszczał na rzecz powoda, będącego organizacją zbiorowego 
zarządzania prawami autorskimi w rozumieniu art. 104 ustawy z dnia 4 lutego 1994 
r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 
631 ze zm. – dalej: "Pr.aut."), opłatę od urządzeń reprograficznych sprowadzanych 
do Polski i następnie sprzedawanych osobom trzecim. Od października 2006 r. 
zaprzestał wnoszenia opłat, utrzymując, że nie jest zobowiązany do uiszczania 
opłaty reprograficznej i doręczania zestawień rozliczeniowych sprowadzanych do 
Polski urządzeń, gdyż nie jest ani ich producentem, ani importerem, wskazanym w 
art. 20 ust. 1 pkt 2 Pr.aut., a udzielenie żądanych informacji naruszyłoby tajemnicę 
przedsiębiorstwa. 
Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 12 października 2010 r. 
uwzględnił powództwo i zobowiązał go do udzielenia powodowi informacji o 
sprowadzanych do Polski i sprzedanych osobom trzecim urządzeniach 
reprograficznych za wskazany w wyroku okres w formie wykazu tych urządzeń, jak 
też zobowiązał pozwanego do przekazania powodowi deklaracji INTRASTAT oraz 
faktur za ten sam okres, potwierdzających odpowiednio fakt sprowadzenia do kraju 
oraz sprzedaży tych urządzeń. Sąd uznał powództwo za uzasadnione na podstawie 
art. 105 ust. 1 i 2 Pr.aut., wskazując, że według art. 20 ust. 1 pkt 2 tego Prawa na 
producentach i importerach kserokopiarek, skanerów i innych podobnych urządzeń 
reprograficznych, umożliwiających pozyskiwanie kopii całości lub części 

egzemplarza opublikowanego utworu ciąży obowiązek wnoszenia opłaty określonej 
tym przepisem. Z kolei roszczenie o przekazanie informacji, określone w art. 105 
ust. 2 Pr.aut., służy ustaleniu wysokości opłaty, a legitymowany czynnie jest powód 
jako właściwa organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Zdaniem 
Sądu, obowiązkiem informacyjnym objęte są także transakcje dotyczące urządzeń 
sprowadzanych do Polski z terenu innego państwa Unii Europejskiej. 
W apelacji pozwany zarzucił naruszenie art. 105 ust. 2 w związku z art. 20 ust. 
1 oraz z art. 23 ust. 1 Pr.aut., a także w związku z art. 5 ust. 2 lit. a dyrektywy nr 
2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie 
harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie 
informacyjnym (Dz.Urz. UE L 167 z dnia 22 czerwca 2001 r., s. 10 – dalej: 
"dyrektywa nr 2001/29/WE"), przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że 
roszczenie informacyjne organizacji zbiorowego zarządzania obejmuje również 
prawo do żądania informacji o sprowadzonych do Polski urządzeniach 
reprograficznych, sprzedanych podmiotom, którym nie przysługuje prawo do 
korzystania z nich w zakresie własnego użytku osobistego. Wniósł o zmianę wyroku 
i oddalenie powództwa w całości, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy 
do ponownego rozpoznania. 
Rozpoznając apelację, Sąd drugiej instancji doszedł do wniosku, że w sprawie 
występuje zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, dotyczące zakresu 
obowiązku informacyjnego określonego w art. 105 ust. 2 Pr.aut., a prawidłowe 
rozstrzygnięcie o roszczeniu na podstawie tego przepisu nie jest możliwe bez 
ustalenia właściwej wykładni art. 20 ust. 1 pkt 2 Pr.aut. Wynika to z obciążenia 
pozwanego obowiązkiem informacyjnym tylko w zakresie niezbędnym do określenia 
opłaty, należnej na rzecz organizacji zbiorowego zarządzania, nie ma natomiast 
podstawy do żądania informacji o transakcjach, od których pozwany nie ma 
obowiązku uiszczania opłaty reprograficznej. Dokonując obszernej analizy 
powołanych przepisów, a także odnosząc się do dyrektywy nr 2001/29/WE, Sąd 
Apelacyjny sformułował wskazane na wstępie zagadnienie prawne. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia 
powstało w ramach sporu o udzielenie przez pozwanego informacji, o jakiej mowa 
w art. 105 ust. 2 Pr.aut. Sąd Apelacyjny trafnie zauważył, że rozwiązanie tego 
zagadnienia zależy od wykładni art. 20 ust. 1 Pr.aut., który stanowi, iż na 

producentach i importerach kserokopiarek, skanerów i innych podobnych urządzeń 
reprograficznych, umożliwiających pozyskiwanie kopii całości lub części 
egzemplarza opublikowanego utworu, ciąży obowiązek wnoszenia określonej 
przepisem opłaty. Dokładne wskazanie przedmiotu podlegającego opłacie, ze 
względu na cechy urządzenia oraz wysokość opłat, znajduje się w wydanym na 
podstawie art. 20 ust. 5 Pr.aut. rozporządzeniu Ministra Kultury z dnia 2 czerwca 
2003 r. w sprawie określenia kategorii urządzeń i nośników służących do utrwalania 
utworów oraz opłat od tych urządzeń i nośników z tytułu ich sprzedaży przez 
producentów i importerów (Dz.U. Nr 105, poz. 991 ze zm.). Konkretna wysokość 
opłaty przysługującej od zobowiązanego jest ustalana przez informacje, o których 
mowa w art. 105 ust. 2 Pr.aut., przedkładane organizacji zbiorowego zarządzania 
prawami autorskimi przez producenta i importera, na temat ilości wyprodukowanych 
lub sprowadzonych do Polski i sprzedanych urządzeń reprograficznych. 
W pierwszej kolejności należy zatem rozważyć, na kim – zgodnie z art. 20 ust. 
1 pkt 2 Pr.aut. – ciąży obowiązek uiszczenia opłaty reprograficznej. W orzecznictwie 
nie było to dotychczas wyjaśnione, zostało natomiast trafnie ustalone, co w 
szczególności potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 czerwca 2008 r., V 
CSK 22/08 (OSNC-ZD 2009, nr A, poz. 15), że na gruncie art. 20 ust. 1 pkt 2 Pr.aut. 
opłata reprograficzna przysługuje na rzecz organizacji zbiorowego zarządzania 
prawami autorskimi, mającej taki status w rozumieniu art. 104 Pr.aut. W powołanym 
orzeczeniu zostało też potwierdzone, że należna opłata stanowi kompensatę 
uszczerbku doznawanego przez twórców i wydawców na skutek kopiowania 
utworów w ramach dozwolonego użytku osobistego. Ze względu na okoliczności 
konkretnej sprawy Sąd Najwyższy nie rozpatrywał kwestii, czy obowiązek 
uiszczenia opłaty obciąża tylko producentów i importerów urządzeń ogólnie 
zwanych reprograficznymi, czy także innych sprzedawców, ani czy obowiązek ten 
obciąża tylko te podmioty, które zbywają wyprodukowane lub importowane 
urządzenia bezpośrednio na rzecz osób, uprawnionych do korzystania z odbitek 
dzieł autorskich w celu osobistym. Pozwany w niniejszej sprawie podważył swój 
obowiązek wnoszenia opłaty powodowi z tej właśnie przyczyny, że nie sprzedaje 
urządzeń bezpośrednio podmiotom, które miałyby korzystać z kopiowania dla celów 
osobistych. Jest natomiast dystrybutorem, zbywającym urządzenia dalszym 
sprzedawcom w łańcuchu dystrybucyjnym, i oni dopiero sprzedają je takim 
nabywcom, którzy kupują urządzenia w tym właśnie celu. (...) 

Na uznanie zasługuje poszukiwanie takiego rozumienia art. 20 ust. 1 Pr.aut., 
według którego ma on kompensować twórcom i wydawcom straty wynikające z 
masowego w obecnych warunkach technicznych kopiowania utworów chronionych 
prawem autorskim, dozwolonego w celach osobistych. Jak się zauważa, cel ten 
realizują nabywcy urządzeń, w których cenie płaconej przez kupującego zawiera się 
także opłata, naliczona z mocy prawa producentowi lub importerowi urządzenia. 
Tylko taką drogą, określoną ryczałtowo, w procentach od ceny samego urządzenia 
można realnie pokryć uszczerbek doznawany przez twórców i wydawców na skutek 
dozwolonego kopiowania utworów w celu prywatnego użytku osobistego (art. 23 
Pr.aut.). 
Należy zwrócić uwagę, że po zmianach dokonanych rozporządzeniem 
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 12 maja 2011 r. zmieniającym 
rozporządzenie w sprawie określenia kategorii urządzeń i nośników służących do 
utrwalania utworów oraz opłat od tych urządzeń i nośników z tytułu ich sprzedaży 
przez producentów i importerów (Dz.U. Nr 105, poz. 616) w treści załącznika nr 3 
do rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 2 czerwca 2003 r. stawka opłat w 
stosunku do urządzeń wielkoformatowych nabywanych z założenia przez podmioty 
profesjonalne została obniżona z 3% do 1% (ale nie więcej niż 100 złotych) ceny 
urządzenia. Należy także podnieść, że w przypadku urządzeń reprograficznych 
zbywanych podmiotom używającym je w sposób dozwolony do celów publicznych 
(instytucje naukowe i oświatowe) oraz nabywanych przez biblioteki, archiwa i szkoły 
zrezygnowano z obowiązku kompensowania strat podmiotom prawa autorskiego i 
opłata nie została w ogóle nałożona (art. 27, 28 i 29 Pr.aut.). Poza tymi nielicznymi 
wypadkami nie występuje dozwolona reprografia i za kopiowanie utworów przez 
przedsiębiorców świadczących takie usługi należy się twórcom i wydawcom 
stosowne wynagrodzenie, przewidziane przez art. 201 Pr.aut. Wszelkie inne 
kopiowanie jest niedozwolone i podlega odpowiedzialności odszkodowawczej na 
podstawie art. 79 i nast. Pr.aut. 
Opłata przewidziana przez art. 20 Pr.aut. wiąże się z prawami autorskimi 
podmiotów do nich uprawnionych, a sposób jej pobierania przez organizacje 
zbiorowego zarządzania prawami autorskimi wynika z rzeczywistych możliwości 
wyegzekwowania należności, ze względu na powszechną dostępność urządzeń 
kopiujących teksty, obrazy i dźwięk. Wprawdzie bez zezwolenia twórcy można 
korzystać z jego utworu w celach osobistych (prywatnych), co może sprawiać 

wrażenie wyjścia poza ochronę podmiotowych praw autorskich, ale takie stawianie 
sprawy jest zbyt dogmatyczne. Rekompensata dla twórcy znajduje się w opłacie 
pobieranej od sprzedawcy urządzenia, ale ma swoje źródło w prawach autorskich, a 
to, że jest należna nie od podmiotu, który w sposób dozwolony ma korzystać z 
urządzenia staje się drugorzędne. 
W doktrynie utrwalone jest stanowisko, że cel osobisty może realizować tylko 
osoba fizyczna. Osoby prawne nabywają urządzenia reprograficzne albo w celu 
kopiowania dokumentów, korespondencji handlowej itp., albo w celu kopiowania 
utworów autorskich, w ramach swojej działalności gospodarczej. Nie są zatem 
podmiotami, o których stanowi art. 20 ust. 1 pkt 2 Pr.aut.; podmiotami takimi są 
osoby fizyczne, które mogą występować albo jako osoby, które kopiują dzieła do 
osobistego użytku – są wtedy w roli konsumentów – albo jako przedsiębiorcy 
indywidualni, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, mającej za 
przedmiot obrót urządzeniami reprograficznymi, albo poza taką działalnością 
gospodarczą (...). 
W apelacji pozwany zarzucił, że Sąd pierwszej instancji, uwzględniając 
powództwo, naruszył art. 5 ust. 2 lit. a dyrektywy nr 2001/29/WE przez błędną 
wykładnię, sprowadzającą się do uznania, że informacja należna powodowi na 
podstawie art. 105 ust. 2 Pr.aut., a więc i opłata, o której mowa w art. 20 ust. 1 pkt 2 
Pr.aut., dotyczy urządzeń reprograficznych, sprzedanych podmiotom, którym nie 
przysługuje prawo do korzystania z nich w zakresie własnego użytku osobistego. 
Takimi podmiotami są odbiorcy urządzeń sprzedawanych przez pozwanego. 
Z preambuły dyrektywy nr 2001/29/WE wynika, że jednym z jej celów jest 
zabezpieczenie właściwej równowagi praw i interesów między różnymi kategoriami 
podmiotów praw autorskich, jak również między nimi i użytkownikami przedmiotów 
praw objętych ochroną. Przewidując ograniczenia i wyjątki ochrony praw autorskich, 
dyrektywa nakazuje wypłacenie twórcom i wydawcom uczciwej (godziwej) 
rekompensaty (fair compensation) jako wynagrodzenia za korzystanie z ich 
utworów. Według art. 2 dyrektywy, państwa członkowskie określają w swoim 
prawie, wobec jakich utworów można zezwolić lub zabronić ich kopiowania, a w art. 
5 ustanowione są wyjątki i ograniczenia kopiowania, które przewidziane przez 
Państwo Członkowskie muszą zostać godziwie zrekompensowane podmiotom praw 
autorskich. Odnosi się to także do kopiowania na dowolnych nośnikach przez osobę 

fizyczną do jej prywatnego użytku i do celów, które nie są ani bezpośrednio, ani 
pośrednio handlowe. 
Pojęcie uczciwego (godziwego) wynagrodzenia, o którym mowa w art. 5 ust. 2 
lit. b dyrektywy zostało wyjaśnione w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii 
Europejskiej z dnia 21 października 2010 r., C-467/08, Padawan S.L. v. Sociedad 
General de Autores y Editores (Dz.Urz. UE C 346 z dnia 18 grudnia 2010 r., P. 
0005-0006 – dalej: „sprawa Padawan”). Chodzi o pojęcie autonomiczne prawa 
unijnego, które należy interpretować jednolicie w krajach członkowskich, w których 
wprowadzono wyjątek kopii na użytek prywatny, z przyznaniem uprawnienia do 
określenia wysokości i warunków pobierania rekompensaty, ale przy ustanowieniu 
właściwej równowagi pomiędzy zainteresowanymi podmiotami. Nakazuje to 
obliczać uczciwą (godziwą) rekompensatę na podstawie kryterium uszczerbku 
wyrządzonego twórcom utworów, chronionych w następstwie wprowadzenia 
ustawowego wyjątku dozwolonej kopii do użytku osobistego. Ze względu na 
możliwość przeniesienia rekompensaty na użytkowników osobistych utworów 
autorskich, właściwa równowaga oznacza zobowiązanie do sfinansowania godziwej 
rekompensaty przez podmioty, które dysponują urządzeniami do kopiowania i 
udostępniają je tym użytkownikom. 
O ile art. 5 ust. 2 pkt b dyrektywy nr 2001/29/WE dotyczy tylko osób 
fizycznych, o tyle pkt a tego przepisu prowadzi do wniosku, że obowiązek zapłaty 
rekompensaty podmiotom prawa autorskiego łączy się z zakresem dozwolonego 
użytku, ale nie zawiera wyraźnego ograniczenia wyjątku tylko do osób fizycznych. 
W ramach jednego aktu prawnego jednakowo należy rozumieć „godziwą 
rekompensatę" zarówno w myśl art. 5 ust. 2 lit. b, jak i art. 5 ust. 2 lit. a. To prowadzi 
do wniosku, że interpretacja art. 20 ust. 1 pkt 2 Pr.aut. zgodna z dyrektywą nr 
2000/29/WE oraz z orzeczeniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w 
sprawie Padawan, nakazuje włączyć do kręgu podmiotów obciążonych opłatą 
reprograficzną – poza producentami i importerami – także dalszych sprzedawców, 
niezależnie od tego, że dopiero na końcu łańcucha dystrybucyjnego znajdzie się 
osoba fizyczna, która nabyła urządzenie kopiujące w celu osobistego użytku. 
Skłaniałoby to do wykładni powołanego przepisu, uwzględniającej jego dzisiejszy 
kontekst prawny i cele nałożenia opłaty reprograficznej, bez przywiązywania 
nadmiernej wagi do jego podstaw aksjologicznych z chwili uchwalania ustawy o 
prawie autorskim i prawach pokrewnych. To jednakże wymagałoby wyjścia poza 

brzmienie tego przepisu i uznanie, przez posłużenie się wykładnią systemową i 
celowościową, że w systemie prawa europejskiego i krajowego, chroniącego 
podmioty praw autorskich, powinien umożliwiać uczciwą (godziwą) rekompensatę 
autorom i wydawcom dzieł autorskich, które mogą być legalnie kopiowane do 
użytku osobistego osób fizycznych (art. 23 Pr.aut.). 
Należy zgłosić wątpliwości, czy taka argumentacja jest jednak wystarczająca 
do uznania, że treść art. 20 ust. 1 pkt w Pr.aut. umożliwia obciążenie opłatą 
reprograficzną sprzedawcy urządzenia, o którym mowa w tym przepisie, niezależnie 
od tego, czy jest producentem i importerem, czy też jest dalszym sprzedawcą, 
zawierającym bezpośrednio umowę z podmiotem uprawnionym do dozwolonego 
kopiowania utworu autorskiego. Jeżeli obciążany byłby dalszy sprzedawca, 
zawierający umowę z uprawnionym do kopiowania, to obciążanie opłatą nie 
dotyczyłoby producentów i importerów, zbywających urządzenia takim 
sprzedawcom. Rozwiązanie jest zbyt daleko idące w świetle art. 20 ust. 1 Pr.aut., 
co prowadzi do wniosku, że de lege lata znalezienie rozwiązania 
satysfakcjonującego zarówno osoby zbywające urządzenia, jak i osoby chronione 
prawem autorskim jest niemożliwe. Można jedynie poszukiwać rozwiązania 
najbliższego oczekiwaniom, a jednocześnie możliwego do uzasadnienia w zgodzie 
z przepisami obowiązującego prawa polskiego. 
Wykładnia przepisu nie może abstrahować w ogóle od jego brzmienia i przez 
interpretację celowościową oraz częściowo systemową prowadzić do rozumienia 
przepisu sprzecznie z tym brzmieniem. Przepis stanowi wyraźnie o producentach i 
importerach urządzeń reprograficznych, przewidując w zgodzie w postanowieniami 
późniejszej dyrektywy nr 2001/29/WE możliwość nieodpłatnego korzystania z 
urządzeń reprograficznych do użytku osobistego oraz rekompensując straty 
autorów i twórców opłatą należną tylko od producentów i importerów. Wskazanie 
producentów i importerów jest racjonalne, gdyż – jak wykazał powód – tylko w 
stosunku do tych dwóch podmiotów można uchwycić moment, w którym daje się 
określić obowiązek opłaty od zindywidualizowanych urządzeń, np. numerem 
egzemplarza lub fakturą. Z kolei trafnie zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny, że 
zobowiązanie do opłaty tylko producentów i importerów urządzeń pozwala obciążyć 
opłatą transakcje dotyczące wszystkich urządzeń reprograficznych, a jednocześnie 
nie ma ryzyka ponoszenia opłaty kilkakrotnie. Gdyby takie ryzyko musiało być 
wkalkulowane w obciążanie opłatami dystrybutorów urządzeń – innych niż tylko 

producenci i importerzy – prowadziłoby do podwyższenia ceny urządzeń 
nabywanych do celów osobistych. 
Można zatem przyjąć, że ustawodawca celowo ograniczył w art. 20 Pr.aut. 
obowiązek ponoszenia opłat, uwzględniając trudności z ich egzekwowaniem (...), 
oraz uznać, że właściwe jest rozwiązanie proste i pewne w realizacji, nawet jeśli 
obowiązek opłaty jakiegoś podmiotu nie obejmuje albo spoczywa na podmiocie 
(producencie lub importerze), który bezpośrednio nie zbywa urządzeń osobie 
wykorzystującej je do celów osobistych. Łatwo spostrzec, że opłaty nie poniesie 
wtedy dalszy sprzedawca, a opłata poniesiona przez producenta lub importera i tak 
znajdzie się w cenie płaconej przez osobę nabywającą urządzenie do użytku 
osobistego. Nie ma zatem obawy uiszczenia opłaty podwójnej, a cel ustawy w 
postaci zrekompensowania wynagrodzenia autorskiego zostaje osiągnięty. 
Przekonuje o tym dodatkowo art. 20 ust. 5 Pr.aut., z którego wynika, że w 
rozporządzeniu wykonawczym do ustawy wydanym przez ministra właściwego do 
spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego określa się kategorie urządzeń i 
nośników oraz wysokość opłat, kierując się zdolnością urządzenia i nośnika do 
zwielokrotniania utworów, jak również ich przeznaczeniem do wykonywania innych 
funkcji niż zwielokrotnianie utworów. Wykładni art. 20 ust. 1 pkt 2 Pr.aut. w związku 
z obciążeniem opłatami należy więc dokonywać, mając na względzie zakres 
delegacji ustawowej i treść wydanego rozporządzenia, odwołującego się do ust. 1 
powołanego przepisu. 
Interpretacja art. 20 ust. 1 pkt 2 Pr.aut. uwzględniająca wszystkie motywy 
wyrażone w dyrektywie nr 2001/29/WE i w wyroku w sprawie Padawan (...) 
nakazywałaby wyjście poza obecne brzmienie art. 20 ust. 1 pkt 2 Pr.aut. i 
uregulowanie obowiązków sprzedawców w łańcuchu dystrybucyjnym, a nie tylko 
producenta i importera, a ponadto określenie kupujących, używających urządzeń 
reprograficznych do celów osobistych przez wskazanie bliższych ich cech. Trafne 
uwagi pozwanego w tym względzie mieszczą się jednak w ramach postulatów de 
lege ferenda. Wprawdzie obowiązujące prawo krajowe powinno się interpretować 
zgodnie z systemem przepisów Unii Europejskiej, co odnosi się również do 
stanowiska orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jednak 
dyrektywa w systemie prawa unijnego nie wywołuje bezpośrednio skutków w 
systemie prawa państwa członkowskiego. Ponadto art. 20 ust. 1 pkt 2 Pr.aut. w 
obecnym brzmieniu nie pozostaje w sprzeczności z treścią dyrektywy nr 

2001/29/WE, a jedynie nie odpowiada dokładnie wszystkim jej przepisom. To samo 
można odpowiednio odnieść do porównania treści i celu art. 20 ust. 1 pkt 2 Pr.aut. 
ze stanowiskiem Trybunału w sprawie Padawan. (...) 
Po określeniu kręgu podmiotów, których dotyczy art. 20 ust. 1 pkt 2 Pr.aut., 
można odpowiedzieć na pytanie o obowiązek informacyjny zawarty w art. 105 
ust. 2. Jest oczywiste, że jeżeli zobowiązany do opłaty na podstawie art. 20 ust. 1 
pkt 2 Pr.aut. jest producent lub importer urządzeń reprograficznych bez względu na 
to, komu urządzenia te następnie sprzedaje, to na nim w stosunku do wszystkich 
umów sprzedaży urządzeń, o których mowa w tym przepisie w związku z art. 20 
ust. 5 Pr.aut. ciąży obowiązek udzielenia informacji właściwej organizacji 
zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Obowiązek ten dotyczy również 
udostępnienia dokumentów o tych umowach, po to aby można było określić, czy i w 
jakiej wysokości należą się opłaty reprograficzne. 
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. rozstrzygnął 
zagadnienie prawne, jak w uchwale.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI