III CZP 60/12

Sygn. akt III CZP 60/12 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
Dnia 16 listopada 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) 
SSN Anna Owczarek (sprawozdawca) 
SSN Irena Gromska-Szuster 
 
w sprawie ze skargi dłużnika B. Ł. 
na czynność Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w sprawie o sygn. akt 
[…] w przedmiocie zajęcia wierzytelności z emerytury lub renty z dnia 17 stycznia 
2011 r. i kontynuowania postępowania egzekucyjnego wobec dłużnika 
przy uczestnictwie wierzyciela K. B. oraz dłużników  
C. Ł., Z. S. i J. S. 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 listopada 2012 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 4 maja 2012 r.,  
 
"1. Czy w myśl przepisu art. 33 pkt 8 kodeksu rodzinnego                
i opiekuńczego w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą            
z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny             
i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1691) 
wierzytelność o wypłatę świadczenia emerytalno-rentowego stanowi 
majątek odrębny małżonka dłużnika, przeciwko któremu wierzyciel 
uzyskał tytuł wykonawczy z ograniczeniem jego odpowiedzialności 
do majątku wspólnego? 
 
w przypadku odpowiedzi twierdzącej 
 
  
2. Czy możliwe jest, po przedstawieniu przez wierzyciela tytułu 
wykonawczego wystawionego także przeciwko małżonkowi dłużnika, 
zajęcie świadczenia emerytalno-rentowego małżonka dłużnika, 
którego odpowiedzialność ograniczona jest do majątku wspólnego?" 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
Uzasadnienie 
 

 
2 
Komornik Sądowy na wniosek wierzyciela K. B. (jako następcy prawnego 
wierzyciela C. spółki z o.o. w R.) na podstawie tytułu wykonawczego w postaci 
nakazu zapłaty z dnia 5 sierpnia 1999 r., wydanego przez Sąd Rejonowy w sprawie 
sygn. akt V Ng 1037/99, któremu nadano klauzulę wykonalności także przeciwko B. 
Ł. jako małżonkowi dłużniczki C. Ł. - z ograniczeniem jego odpowiedzialności do 
majątku wspólnego, wszczął egzekucję przeciwko B. Ł. i zajął wierzytelność z 
emerytury (renty) przysługującej mu wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. 
W następstwie skargi dłużnika B. Ł. na powyższe czynności Sąd Rejonowy 
postanowieniem z dnia 24 października 2011 r. w części dotyczącej zajęcia uwzględnił 
skargę i uchylił postanowienie Komornika z dnia 17 stycznia 2011 r. o zajęciu 
wierzytelności z emerytury. Sąd wskazał, że wierzytelność powyższa wchodzi 
w skład majątku odrębnego B. Ł., stąd nie jest możliwe jej zajęcie i dopiero 
pobranie emerytury przez uprawnionego umożliwi prowadzenie egzekucji. 
Sąd Okręgowy, rozpoznając zażalenie wierzyciela K. B. na powyższe 
postanowienie, powziął wątpliwości co do zagadnień prawnych, przedstawionych 
wyżej. 
Sąd Okręgowy wskazał, że zastosowanie w sprawie mają przepisy kodeksu 
rodzinnego i opiekuńczego, w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej ustawą z dnia 
17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz 
niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691). Dla uzasadnienia powyższego 
stanowiska powołał art. 5 ust. 3, stanowiący, że do stosunków majątkowych 
małżonków opartych, w dniu wejścia w życie cytowanej ustawy, na umowie 
majątkowej małżeńskiej stosuje się nadal przepisy obowiązujące w dacie 
zawierania umowy, wskazując na fakt zawarcia między dłużniczką C. Ł. a jej 
małżonkiem B. Ł. w dniu 12 lutego 2001 r. umowy, w formie aktu notarialnego, o 
wyłączeniu wspólności ustawowej. Przytaczając art. 32 § 2 k.r.o. i art. 33 pkt 8 k.r.o. 
w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 stycznia 2005 r. wskazał, że w 
przepisach tych emerytura nie jest zaliczona wprost do składników majątku 
odrębnego ani wspólnego. Odwołał się do rozbieżności występujących, jego 
zdaniem, w literaturze prawniczej co do traktowania świadczeń w postaci 
emerytury, renty inwalidzkiej, stypendium, zasiłków z ubezpieczenia społecznego - 

 
3 
z uwagi na pełnienie takiej samej funkcji ekonomicznej w rodzinie - jak 
wynagrodzenia za pracę (podzielając ten pogląd przedstawiony w wymienionych w 
uzasadnieniu Komentarzach do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego różnych 
autorów) oraz do stanowiska odmiennego (pomijającego źródła). To drugie 
stanowisko miało, zdaniem Sądu, z uwagi na zamknięty katalog składników 
wchodzących w skład majątku odrębnego (art. 33 k.r.o.) i pominięcie wśród nich 
świadczeń emerytalno-rentowych, wskazywać na konieczność  uznania, że należą 
one do majątku wspólnego. Przyjęcie jednej z tych koncepcji ma decydujące 
znaczenie dla oceny możliwości zajęcia w toku egzekucji świadczenia emerytalno-
rentowego małżonka dłużnika na podstawie tytułu wykonawczego zaopatrzonego 
w   klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika z ograniczeniem jego 
odpowiedzialności do majątku wspólnego. Skoro ustawa z dnia 17  grudnia 1998 r. 
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2009, Nr 
153, poz. 1227) precyzuje jedynie jakie świadczenia i w jakiej wysokości podlegają 
potrąceniu, to egzekucja świadczeń emerytalno-rentowych musi toczyć się w 
oparciu przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Sąd Okręgowy wskazał, że w 
literaturze prawniczej dominuje stanowisko, iż do egzekucji świadczeń emerytalno-
rentowych stosuje się przepisy o egzekucji z wynagrodzenia za pracę (art. 880 
k.p.c.), a nie przepisy o egzekucji z innych wierzytelności. Egzekucja taka obejmuje 
dwa etapy - zajęcie i jego realizację, która  w odniesieniu do wypłacanych 
periodycznie świadczeń jest rozciągnięta w czasie i trwa do pokrycia długu (art. 881 
§ 2 k.p.c.). Istotne jest jednak czy komornik może przystąpić do zajęcia 
świadczenia emerytalno-rentowego dłużnika w sytuacji, gdy  tytuł wykonawczy 
ogranicza egzekucję do majątku wspólnego. Sąd powołał ponownie dwa rozbieżne 
poglądy, pierwszy wskazujący że nie jest to możliwe z uwagi na treść tytułu 
wykonawczego zawierającego ograniczenie odpowiedzialności małżonka dłużnika, 
twierdząc, że „przyjmowały go dotychczas" zarówno Sąd Rejonowy jak i Sąd 
Okręgowy rozpoznający obecne zażalenie. Nie precyzując, czy i z jakich przyczyn 
zamierza od tego stanowiska odstąpić stwierdził następnie, że są (nieoznaczeni) 
zwolennicy drugiej koncepcji przyjmujący, ze  względów celowości, iż zajęcie 
świadczenia nie jest pierwszym etapem egzekucji a jedynie czynnością techniczną i 

 
4 
wskazał, że taka interpretacja pozwala na przeprowadzenie skutecznej egzekucji 
ze świadczeń emerytalno-rentowych małżonka dłużnika. 
Sąd Najwyższy zważył: 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne nie spełnia 
wymogów zakreślonych przepisem art. 390 w zw. z art. 397 § 2 i art. 13 § 2 k.p.c. 
Po pierwsze wskazać należy, że dopuszczalne jest przedstawianie 
zagadnień prawnych dotyczących wykładni tylko takich przepisów prawa 
materialnego lub procesowego, które bezspornie mają zastosowanie w ustalonym 
w wystarczającym zakresie stanie faktycznym sprawy (por. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 27 sierpnia 1996 r., III CZP 91/96, OSNC 1997, nr 1, poz. 9). 
Tymczasem Sąd Okręgowy, już omawiając zagadnienie prawa intertemporalnego 
wskazał, że dłużniczka C. Ł. zawarła w dniu 12 lutego 2001 r. z małżonkiem B. Ł., 
będącym dłużnikiem egzekwowanym, umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej. 
Dodatkowo, z powołania art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie 
ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 
162, poz. 1691), jako podstawy stosowania przepisów kodeksu rodzinnego i 
opiekuńczego w brzmieniu obowiązującym przed 20 stycznia 2005 r., pośrednio 
wynika że Sąd odwoławczy uznał, iż stosunki majątkowe małżonków oparte są na 
umowie majątkowej małżeńskiej. Na obowiązywanie powyższej umowy, jako jeden 
z zarzutów uniemożliwiających prowadzenie przeciwko niemu egzekucji co do 
zasady, wskazał w skardze na czynność komornika B. Ł. Zgodnie z art. 47 § 2 k.r.o. 
(art. 471 k.r.o. po  zmianie) małżonek może powoływać się względem innych osób 
na umowę majątkową małżeńską, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom 
wiadome. Małżeńska umowa majątkowa jest skuteczna wobec innej osoby 
wówczas, gdy o jej zawarciu oraz rodzaju powzięła wiadomość przed powstaniem 
między małżonkami, bądź między jednym z nich, a nią stosunku prawnego, z 
którego wynika wierzytelność tej osoby (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 
kwietnia 1980 r., III CZP 13/80, OSNCP 1980, nr 7-8, poz. 140). Jak podkreśla się 
w nauce prawa następstwem braku takiej wiadomości jest, dotycząca danej osoby, 
bezskuteczność względna częściowa umowy majątkowej małżeńskiej, sięgająca 
tak daleko jak wymaga tego ochrona jej interesów. Konsekwentnie zatem, gdyby 

 
5 
małżonkowie  Ł. skutecznie względem wierzyciela wyłączyli umową z dnia 
12  lutego 2001 r. wspólność ustawową (zgodnie z ówczesnym nazewnictwem 
k.r.o.), przestałby istnieć majątek wspólny i wątpliwości sądu stałyby się 
bezprzedmiotowe. W  przeciwnym wypadku, zakładając istniejący nadal - jako 
wynikający ze swego rodzaju fikcji prawnej, wprowadzonej przez art. 47 § 2 k.r.o. - 
stan wspólności ustawowej, należałoby przyjąć, na użytek stosunków prawnych 
między dłużnikiem, małżonkiem dłużnika i wierzycielem, że zagadnienia związane 
ze  zmianą stanu prawnego, dokonanego cytowaną ustawą z dnia 17 czerwca 
2004  r., uregulowane zostały przepisami art. 4, art. 5 ust. 2 i art. 5 ust. 5 pkt 2. 
Oznacza to, że zgodnie z zasadą aktualności należałoby przyjąć trwanie 
wspólności majątkowej (ustawowej) także w trakcie egzekucji, z tą jedynie zmianą, 
że składniki majątkowe, które wcześniej z mocy prawa stanowiłyby majątek 
odrębny małżonków odtąd należałyby do ich majątku osobistego (art. 33 k.r.o.), 
a  pozostałe - do majątku wspólnego. Przytoczony przez Sąd Okręgowy przepis art. 
5 ust. 3 cytowanej ustawy nowelizującej oraz powołany w treści samego pytania 
prawnego art. 33 pkt 8 k.r.o. w brzmieniu sprzed zmiany nie byłyby zatem 
relewantne dla rozstrzygnięcia sprawy. 
 Po drugie - jak wielokrotnie podkreślał Sąd Najwyższy - zapytanie prawne 
musi dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście poważne wątpliwości 
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2009 r., III CZP 38/09, 
nie publ., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2010 r., III CZP 
17/10, nie publ. i in.). Jakkolwiek brak judykatów Sądu Najwyższego wprost 
odnoszących się do przedstawionych kwestii, nie można przyjąć aby istniały 
należycie uargumentowane zastrzeżenia co do wykładni pojęć „wierzytelność" 
w rozumieniu art. 33 pkt 7 k.r.o. w obecnym brzmieniu, „pobrane wynagrodzenia za 
pracę oraz dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków" 
w rozumieniu art. 31 § 2 pkt 1 k.r.o. w obecnym brzmieniu oraz „świadczenia 
pieniężne" użytego w  ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach 
z  Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jedn. tekst: Dz.U. z 2009 r., Nr 153, 
poz.  1227 ze zm.) i  do poczynienia odstępstw od ich interpretacji przyjętej 
w okresie obowiązywania poprzedniego stanu prawnego. Ubocznie jedynie 
wskazać należy, że powołana ustawa nie przewiduje "świadczenia emerytalno - 

 
6 
rentowego", którego dotyczy pytanie Sądu Okręgowego, gdyż wskazuje jako 
samodzielne rodzaje świadczeń pieniężnych z FUS emeryturę i renty pobierane 
z różnych tytułów (art.  3). W szczególności brak podstaw do przyjęcia innego 
desygnatu zwrotu wierzytelność w znaczeniu przyjętym w k.r.o. i wierzytelności 
o emeryturę, jako prawa podmiotowego przysługującego osobie mającej ustalone 
prawo 
do  emerytury 
(emerytowi). 
Wierzytelność 
jest 
typowym 
prawem 
podmiotowym 
względnym, 
wynikającym 
ze stosunku 
prawnego 
w 
którym 
uczestniczą dwie strony, tj. wierzyciel i dłużnik. W odniesieniu do emerytury nie ma 
uzasadnionych przyczyn do uznania, że oboje małżonkowie występują w tym 
stosunku po stronie wierzyciela. Emerytura przysługuje ubezpieczonemu na 
warunkach i w wysokości określonej w ustawie, po spełnieniu warunków do nabycia 
prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych 
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, lub osobie, która przed dniem wejścia 
w życie 
ustawy 
podlegała 
ubezpieczeniu 
społecznemu 
lub 
zaopatrzeniu 
emerytalnemu (art. 2, art. 4 pkt 13 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu 
Ubezpieczeń Społecznych). Ustawa powyższa wyraźnie wyodrębnia pojęcia 
„ubezpieczonego" (art. 2 ust. 1 pkt 1) i „członków rodziny pozostałych po 
ubezpieczonym 
albo 
po 
osobie 
uprawnionej 
do 
świadczeń 
pieniężnych 
z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych" (art. 2 ust. 1 pkt 2). Wykładnia językowa 
prowadzi zatem do jednoznacznego wniosku, że emerytura jest świadczeniem 
o charakterze osobistym związanym z osobą uprawnionego, ponadto prawem 
o charakterze niezbywalnym. Oznacza to, że wierzytelność przysługuje wyłącznie 
emerytowi i należy do jego majątku osobistego (poprzednio: odrębnego), a nie 
małżonkom łącznie. Za powyższym stanowiskiem przemawiają również argumenty 
wynikające z wykładni systemowej art. 33 k.r.o. Konsekwentnie dopiero zmiana 
stanu prawnego, wynikająca z realizacji świadczenia przez zobowiązanego na 
rzecz uprawnionego, skutkuje przejściem pobranej należności do majątku 
wspólnego (art. 31 § 1 i 2 k.r.o.). Pojęcie „przedmioty majątkowe", zawarte w art. 31 
§ 1 k.r.o., jak  zgodnie przyjmuje judykatura i nauka prawa, oznacza wszelkie prawa 
majątkowe, w tym bezwzględne i względne, wierzytelności, tzw. sytuacje prawne 
i  tzw. oczekiwania prawne. W obecnym stanie prawnym, z uwagi na przykładowe 
wyliczenie 
(zwrot 
„w szczególności"), 
mimo 
istotnego 
podobieństwa 
obu 

 
7 
konstrukcji, brak zatem podstaw do stosowania wykładni rozszerzającej pojęcia 
„pobrane wynagrodzenie za pracę" zawartego w art. 31 § 2 pkt 1 in princ. k.r.o. 
i wystarczające jest odwołanie się do art. 31 § 1 k.r.o. Dalszą konsekwencją tego 
stanu rzeczy jest to, że wierzytelność o  emeryturę przysługująca małżonkowi 
dłużnika, będącemu jedynie tzw. dłużnikiem egzekwowanym na skutek nadania 
przeciwko niemu klauzuli wykonalności ograniczającej odpowiedzialność do 
majątku wspólnego, nie podlega egzekucji. Tym samym nie może być do niej 
skierowana egzekucja prowadzona wobec dłużnika na zasadach wynikających 
z art. 139-141 ustawy o emeryturach i  rentach z Funduszu Ubezpieczeń 
Społecznych i odpowiednio stosowanych przepisów Kodeksu postępowania 
cywilnego (art. 142 cyt. ustawy). Fakt  oznaczenia w przepisach tej ustawy sposobu 
egzekucji jako „egzekucji ze  świadczeń pieniężnych" (nieznanego przepisom 
kodeksu postępowania cywilnego) nie zmienia jego istoty ani nie oznacza 
pośredniego wprowadzenia odstępstw od zasad ogólnych prawa cywilnego 
w zakresie kwalifikacji prawa podmiotowego, przysługującego osobie mającej 
ustalone prawo do emerytury (emerytowi) do chwili jej pobrania (zapłaty ze 
skutkiem zaspokojenia), jako  wierzytelności. W istocie nazewnictwo to jedynie 
nawiązuje do pojęcia „świadczeń określonych w ustawie" (użytego m.in. w art. 3 
cyt. ustawy) i związane jest z cechą szczególną emerytury jako świadczenia 
o okresowym charakterze. 
Po trzecie - Sąd drugiej instancji, przedstawiając Sądowi Najwyższemu, 
do  rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powinien wskazać dlaczego jego 
rozstrzygnięcie 
jest 
niezbędne 
do 
rozpoznania 
środka 
odwoławczego, 
oraz   czy   rzeczywiście 
występują 
uzasadnione 
wątpliwości 
interpretacyjne 
(por.  postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2006 r., III UZP 6/06, 
z  dnia 25  stycznia 2007 r., III CZP 100/06, z dnia 22 lutego 2007 r., III CZP 163/06 
– nie  publ.). Sąd drugiej instancji uchylił się od przedstawienia motywów 
wskazujących czy i z jakich przyczyn nie podziela dotychczasowej interpretacji 
przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz kodeksu postępowania 
cywilnego, ani nie powołał takich, które przemawiałyby za jej zmianą. 
Sam  argument, skądinąd trafny, że egzekucja z wierzytelności będzie bardziej 
skuteczna od egzekucji z pobranych świadczeń nie może być uznany 

 
8 
za  wystarczający. Względy utylitarne nie uzasadniają bowiem odstępstwa 
od  utrwalonych, nie budzących zastrzeżeń, zasad wykładni pojęć i instytucji 
prawnych. W żadnym razie nie można ponadto przyjąć, że skierowana przeciwko 
dłużnikowi 
egzekwowanemu 
czynność 
egzekucyjna 
zajęcia 
wierzytelności  
obejmujących świadczenia okresowe z tytułu emerytury wymagalne, jeszcze nie 
wypłacone, oraz niewymagalne przyszłe ma charakter techniczny. Zajęcie jest 
bowiem 
kwalifikowaną 
co 
do 
formy 
i 
treści 
czynnością 
postępowania 
egzekucyjnego, podejmowaną przez organ egzekucyjny, o  doniosłym charakterze, 
wywołującą w zależności od danego sposobu egzekucji oznaczone skutki 
procesowe - i materialno-prawne. Okoliczność, czy egzekucja przeciwko dłużnikowi 
„z  emerytury" powinna się toczyć odpowiednio na zasadach przewidzianych dla 
egzekucji z  wynagrodzenia za pracę (art. 880-888 k.p.c.) czy z innych 
wierzytelności (art.  895-908 k.p.c.) ma charakter wtórny i nie jest objęta 
przedstawionymi zagadnieniami. 
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 § 1 ustawy 
z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. 2002, Nr 240, poz. 2052 
ze zm.) odmówił podjęcia uchwały.