III CZP 6/03
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa Alicji K.-W. o odszkodowanie od Gminy W.C. (obecnie Miasto Stołeczne Warszawa) za wydanie przez Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy w 1953 r. decyzji odmawiającej przyznania prawa własności czasowej gruntu objętego dekretem z 1945 r. Powódka dochodziła zasądzenia 125 000 zł tytułem odszkodowania za szkodę rzeczywistą, rozumianą jako utratę udziału w użytkowaniu wieczystym gruntu oraz własności budynków. Sąd Okręgowy uznał powództwo za uzasadnione co do zasady, uznając szkodę za rzeczywistą i pozostającą w normalnym związku przyczynowym z wadliwą decyzją. Sąd Apelacyjny przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne, czy szkoda rzeczywista w rozumieniu art. 160 § 1 k.p.a. może polegać na nieuzyskaniu prawa własności czasowej gruntu, oraz czy istnieje związek przyczynowy między tą szkodą, a utratą własności budynków, a wydaniem decyzji. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 21 marca 2003 r. rozstrzygnął, że uszczerbek majątkowy wynikły z niezaspokojenia uprawnienia do przyznania prawa do gruntu na podstawie dekretu warszawskiego, wskutek rażąco naruszającej prawo decyzji administracyjnej, stanowi stratę w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. i szkodę rzeczywistą w znaczeniu art. 160 § 1 k.p.a. Sąd podkreślił, że o tym, w jakim zakresie szkoda jest normalnym następstwem niezaspokojenia wspomnianego uprawnienia, rozstrzyga ocena całokształtu okoliczności sprawy w świetle art. 361 § 1 k.c. Uzasadnienie szczegółowo analizuje charakter prawny uprawnień wynikających z dekretu warszawskiego, porównując je do wierzytelności cywilnoprawnych i rozważając kwestię związku przyczynowego w kontekście wadliwych decyzji administracyjnych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że szkoda majątkowa wynikająca z wadliwej decyzji administracyjnej odmawiającej przyznania prawa do gruntu na podstawie dekretu warszawskiego, stanowi szkodę rzeczywistą podlegającą naprawieniu. Określenie zasad oceny związku przyczynowego w takich sprawach.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z dekretami warszawskimi i wadliwymi decyzjami administracyjnymi wydanymi w przeszłości. Ocena związku przyczynowego jest zawsze indywidualna.
Zagadnienia prawne (2)
Czy szkoda rzeczywista w rozumieniu art. 160 § 1 k.p.a. może polegać na nieuzyskaniu prawa własności czasowej gruntu objętego działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, wskutek wydania z naruszeniem prawa decyzji administracyjnej odmawiającej przyznania tego prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, uszczerbek majątkowy wynikły z niezaspokojenia uprawnienia do przyznania prawa wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy (własności czasowej, użytkowania wieczystego) gruntu objętego działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r., na skutek rażąco naruszającej prawo odmowy uwzględnienia wniosku, stanowi stratę w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. i zarazem szkodę rzeczywistą w znaczeniu art. 160 § 1 k.p.a.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że uprawnienie do gruntu na podstawie dekretu warszawskiego, mimo cywilnoprawnego charakteru, mogło być realizowane w drodze wyjątku przez decyzję administracyjną. Niewykonanie lub nienależyte wykonanie przez gminę lub Państwo tego obowiązku, godzące w uprawnienie byłego właściciela i pozbawiające je wartości, musi być uznane za powodujące straty w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. i tym samym – rzeczywistą szkodę w znaczeniu art. 160 § 1 k.p.a.
Czy między szkodą w postaci nieuzyskania prawa własności czasowej gruntu, a szkodą w postaci utraty prawa własności budynków, a wydaniem decyzji o odmowie przyznania prawa własności czasowej i stwierdzającej przejście na własność Skarbu Państwa budynków istnieje związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
O tym, w jakim zakresie szkoda jest normalnym następstwem niezaspokojenia wspomnianego uprawnienia, rozstrzyga ocena całokształtu okoliczności sprawy, mających znaczenie w świetle uregulowania zawartego art. 361 § 1 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że stwierdzenie niezgodności decyzji z prawem ze względu na wywołanie przez nią nieodwracalnych skutków prawnych otwiera drogę do dochodzenia odszkodowania, ale nie przesądza o istnieniu normalnego związku przyczynowego. Ocena tego związku wymaga zbadania, czy szkoda nastąpiłaby także wtedy, gdyby zapadła decyzja zgodna z prawem, oraz czy przebieg zdarzeń był normalny, biorąc pod uwagę wiedzę dostępną w chwili orzekania, doświadczenie życiowe i naukę.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Alicja K.-W. | osoba_fizyczna | powódka |
| Gmina W.C. – obecnie Miasto Stołeczne W. | instytucja | pozwana |
Przepisy (13)
Główne
k.p.a. art. 160 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Naprawieniu podlega tylko 'szkoda rzeczywista' spowodowana wydaniem decyzji z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. Termin 'rzeczywista szkoda' oznacza straty w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., czyli zmniejszenie aktywów lub zwiększenie pasywów poszkodowanego.
k.c. art. 361 § § 1
Kodeks cywilny
Naprawienie szkody powinno nastąpić w granicach normalnych następstw wywołującego ją działania lub zaniechania.
k.c. art. 361 § § 2
Kodeks cywilny
Naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy art. 7
Dotyczył możliwości uzyskania przez byłego właściciela prawa wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy (własności czasowej, użytkowania wieczystego) gruntu.
Pomocnicze
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy art. 8
Dotyczył przejścia własności budynków na własność Skarbu Państwa.
k.p.a. art. 156 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.
k.p.a. art. 156 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, gdy stwierdzenie nieważności nie jest możliwe ze względu na nieodwracalne skutki prawne.
k.p.a. art. 158 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, gdy stwierdzenie nieważności nie jest możliwe ze względu na nieodwracalne skutki prawne.
k.c. art. 64
Kodeks cywilny
Dotyczy orzeczenia sądu zastępującego oświadczenie woli.
Ustawa z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy art. 26
Określa następcę prawnego Gminy W.C. jako Miasto Stołeczne Warszawa.
Ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach art. 40 § ust. 1
Przez własność czasową gruntu należy rozumieć oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste.
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 51 § ust. 1
Rozszerzył podstawy odmowy uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa do gruntu.
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 51 § ust. 2
Sanował wcześniejsze przypadki odmowy uwzględnienia wniosku, jeżeli były zgodne z celami określonymi w art. 3 tej ustawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Uszczerbek majątkowy wynikający z niezaspokojenia uprawnienia do gruntu na podstawie dekretu warszawskiego, spowodowany wadliwą decyzją administracyjną, stanowi stratę i szkodę rzeczywistą. • Uprawnienie do gruntu na podstawie dekretu warszawskiego miało charakter cywilnoprawny i stanowiło składnik majątku byłego właściciela. • Niewykonanie lub nienależyte wykonanie przez gminę lub Państwo obowiązku ustanowienia prawa do gruntu godzi w majątek byłego właściciela i powoduje straty.
Odrzucone argumenty
Szkoda rzeczywista w rozumieniu art. 160 § 1 k.p.a. nie może polegać na nieuzyskaniu prawa własności czasowej gruntu. • Stwierdzenie przez organ administracyjny wydania decyzji z naruszeniem prawa ze względu na wywołanie nieodwracalnych skutków prawnych przesądza o istnieniu normalnego związku przyczynowego między decyzją a szkodą.
Godne uwagi sformułowania
Uszczerbek majątkowy wynikły z niezaspokojenia uprawnienia do przyznania prawa wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy (własności czasowej, użytkowania wieczystego) gruntu [...] stanowi stratę w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. i zarazem szkodę rzeczywistą w znaczeniu art. 160 § 1 k.p.a. • O tym, w jakim zakresie szkoda jest normalnym następstwem [...] rozstrzyga ocena całokształtu okoliczności sprawy, mających znaczenie w świetle uregulowania zawartego art. 361 § 1 k.c. • Pozycja osoby, której uprawnienie to przysługiwało była porównywalna z pozycją wierzyciela w stosunku zobowiązaniowym. • Nie przesądza natomiast w sposób wiążący dla sądu w jakimkolwiek zakresie [...] o istnieniu normalnego związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją a dochodzoną szkodą.
Skład orzekający
Antoni Górski
przewodniczący
Mirosław Bączyk
członek
Kazimierz Zawada
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że szkoda majątkowa wynikająca z wadliwej decyzji administracyjnej odmawiającej przyznania prawa do gruntu na podstawie dekretu warszawskiego, stanowi szkodę rzeczywistą podlegającą naprawieniu. Określenie zasad oceny związku przyczynowego w takich sprawach."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z dekretami warszawskimi i wadliwymi decyzjami administracyjnymi wydanymi w przeszłości. Ocena związku przyczynowego jest zawsze indywidualna.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie dotyczy historycznych problemów prawnych związanych z dekretami warszawskimi i wadliwymi decyzjami administracyjnymi, co jest nadal aktualne dla osób poszkodowanych w podobnych sytuacjach. Wyjaśnia złożone zagadnienia odpowiedzialności odszkodowawczej państwa.
“Czy wadliwa decyzja sprzed lat może oznaczać odszkodowanie? Sąd Najwyższy wyjaśnia zasady naprawienia szkody majątkowej.”
Dane finansowe
WPS: 125 000 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.