III CZP 59/09

Uchwała z dnia 9 września 2009 r., III CZP 59/09 
 
Sędzia SN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Barbara Myszka 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 
Oddziału w K. przy uczestnictwie Dariusza G. o wpis do rejestru dłużników 
niewypłacalnych, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 
9 września 2009 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w 
Kielcach postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2009 r.: 
„Czy złożenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 56 
ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym wniosku o wpis 
do rejestru dłużników niewypłacalnych osoby fizycznej – płatnika składek na 
ubezpieczenie społeczne w rozumieniu ustawy z dnia 13 października 1998 r. o 
systemie ubezpieczeń społecznych (jedn. tekst: Dz.U. z. 2007 r. Nr 11, poz. 74), 
której zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały stwierdzone 
tytułem wykonawczym wydanym w trybie art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o 
postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 110, 
poz. 18) mieści się w zakresie działalności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 
określonej w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń 
społecznych?" 
podjął uchwałę: 
 
Wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wpis osoby fizycznej, 
będącej płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, do rejestru 
dłużników niewypłacalnych, złożony na podstawie art. 56 ustawy z dnia 20 
sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn. tekst Dz.U. z 2007 r. Nr 
168, poz. 1186 ze zm.), jest wolny od opłaty sądowej. 
 
Uzasadnienie 
 

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. wniósł o wpisanie do rejestru 
dłużników niewypłacalnych dłużnika Dariusza G. – płatnika składek na 
ubezpieczenie społeczne. Wyjaśnił, że dłużnik zalega z zapłatą należności z tytułu 
składek ubezpieczeniowych, co zostało stwierdzone w tytule wykonawczym 
wydanym na podstawie art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu 
administracyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze 
zm. – dalej: "u.p.e.a."). 
Przewodniczący w Sądzie Rejonowym w Kielcach zarządzeniem z dnia 1 
grudnia 2008 r. zwrócił wniosek jako nieopłacony (art. 19 ust. 3 ustawy o Krajowym 
Rejestrze Sądowym, jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 – dalej: 
"u.K.Rej.S."), ponieważ uznał, że wniosek podlegał opłacie stałej określonej w art. 
54 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych 
(Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. – dalej: „u.k.s.c.”). 
Przy rozpoznawaniu zażalenia wnioskodawcy ujawniło się zagadnienie prawne 
budzące poważne wątpliwości, które Sąd Okręgowy w Kielcach przedstawił do 
rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przedstawiona przez Sąd Okręgowy wątpliwość prawna wymaga wyjaśnienia, 
czy wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wpis osoby fizycznej, będącej 
płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, do rejestru dłużników 
niewypłacalnych jest ustawowo wolny od opłaty sądowej. Problem ten, istotny dla 
praktyki, nie był dotychczas rozstrzygany w judykaturze; nie normuje go również ani 
ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, ani ustawa o Krajowym 
Rejestrze Sądowym. Ustawowe zwolnienie od opłat sądowych w sprawach 
rejestrowych – we wskazanych sytuacjach – jest natomiast przewidziane w art. 6948 
§ 3 k.p.c., tj. przy wpisach dokonywanych przez sąd z urzędu oraz przy wpisach 
dokonywanych na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 u.K.Rej.S. Ten przepis dotyczy jednak 
rejestru przedsiębiorstw, a nie rejestru dłużników niewypłacalnych, dlatego Sąd 
Okręgowy trafnie zauważył, że ustawowego zwolnienia od opłaty sądowej wniosku 
o wpis płatnika składek ubezpieczeniowych do rejestru dłużników niewypłacalnych 
można poszukiwać tylko w treści art. 114 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 
r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 
ze zm. – dalej: "u.s.u.s."), która stanowi, że w zakresie prowadzonej działalności 

określonej w ustawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ponosi opłat 
skarbowych i sądowych. 
Zakres działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określony jest w art. 68 i 
69 u.s.u.s., ale tylko w sposób przykładowy, niewyczerpujący. Inicjowanie 
postępowania o wpis płatników składek do rejestru dłużników niewypłacalnych 
można umieścić w umocowaniu zamieszczonym w art. 68 ust. 1 pkt 6 u.s.u.s., 
przewidującym kontrolę wykonywania płatności składek przez płatników. Przede 
wszystkim jednak istotne są zadania i czynności Zakładu jako dysponenta 
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 51 ust. 2 u.s.u.s.); chodzi o racjonalne i 
efektywne zarządzanie Funduszem, gdyż głównymi jego przychodami są składki na 
ubezpieczenie społeczne (art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s.). 
W judykaturze podkreśla się, że rejestr dłużników niewypłacalnych jest 
rozwiązaniem prawnym mającym chronić potencjalnego wierzyciela przed 
niewypłacalnością dłużnika jeszcze przed powstaniem zobowiązania. Rejestr 
ujawnia dłużników niewiarygodnych, niezasługujących na zaufanie w obrocie 
gospodarczym, a tym samym prowadzi do eliminowania ich z obrotu (por. wyrok 
Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2003 r., V CK 7/03, OSNC 2004, nr 4, poz. 67 
oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2009 r., III CZP 33/09, OSNC 
2010, nr 2, poz. 21). Inicjowanie wpisów do tego rejestru należy zaliczyć więc do 
przedsięwzięć profilaktycznych, celowych w działalności Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych, dyscyplinujących płatników składek ubezpieczeniowych, służących 
efektywniejszej ściągalności składek. Takie działania mieszczą się w sferze 
ustawowych zadań i obowiązków Zakładu jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń 
Społecznych. 
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykonuje w zakresie ograniczonym różne 
zadania niemieszczące się w systemie ubezpieczeń społecznych, np. jako 
pracodawca oraz jako właściciel mienia niezbędnego do prowadzenia działalności. 
Czynności związane z zarządzaniem Funduszem Ubezpieczeń Społecznych należą 
natomiast do podstawowych, ustawowych zadań Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych, dlatego jego wniosek o wpis osoby fizycznej, będącej płatnikiem 
składek na ubezpieczenie społeczne, do rejestru dłużników niewypłacalnych jest 
wolny od opłaty sądowej (art. 114 ust. 4 u.s.u.s.). 
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne, jak w 
uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).