III CZP 58/12

Sygn. akt III CZP 58/12 
 
 
 
 
 
UCHWAŁA 
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 
 
Dnia 20 listopada 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) 
SSN Jan Górowski 
SSN Jacek Gudowski 
SSN Marian Kocon 
SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) 
SSN Tadeusz Wiśniewski 
SSN Mirosława Wysocka 
 
 
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 20 listopada 2012 r., 
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Jana Szewczyka, 
po rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Rzecznika Praw Obywatelskich 
we wniosku z dnia 22 czerwca 2012 r.,  
 
 
„Czy akt stanu cywilnego sporządzony za granicą, także wówczas, 
gdy nie został wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego (art. 73 ust. 
1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu 
cywilnego  - Dz. U. z 2011 r., Nr 212, poz. 1264) stanowi wyłączny 
dowód zdarzeń w nim stwierdzonych?” 
 
 
podjął uchwałę: 

 
2 
 
Akt stanu cywilnego sporządzony za granicą stanowi 
wyłączny dowód zdarzeń w nim stwierdzonych także wtedy, 
gdy  nie został wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego 
(art.  73 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach 
stanu cywilnego, jedn. tekst: Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264). 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie. 

 
3 
 
 
Rzecznik Praw Obywatelskich, powołując się na art. 60 § 2 ustawy z dnia 
23  listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) 
w  związku z art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw 
Obywatelskich ( jedn. tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147 ze zm.), wystąpił 
z  wnioskiem o rozstrzygnięcie przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 
przytoczonego na wstępie zagadnienia prawnego.  
Twierdził, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wystąpiły rozbieżności 
co  do charakteru prawnego transkrypcji zagranicznych aktów stanu cywilnego, 
w  kwestii tej prezentowane są bowiem dwa różne zapatrywania. Według jednego, 
któremu Sąd Najwyższy dał wyraz w wyrokach z dnia 12 października 1972 r., 
II  CR 386/72 (OSPiKA 1973, nr 4, poz. 82) i z dnia 13 czerwca 2000 r., III CKN 
260/00 ( OSNC 2000, nr 12, poz. 230), transkrypcja stanowi rejestrację na terenie 
Polski zdarzenia w postaci urodzenia, małżeństwa lub zgonu, mającego miejsce 
za  granicą, na podstawie dowodu tego zdarzenia, jakim jest zagraniczny akt stanu 
cywilnego. Według przeciwnego, wyrażonego w postanowieniach z dnia 8 sierpnia 
2003 r., V CK 6/02 (OSNC 2004, nr 7-8, poz. 131), z dnia 16 marca 2007 r., III CSK 
380/06 (nie publ.) i z dnia 15 kwietnia 2011 r., III CZP 12/11 (nie publ.), transkrypcja 
nie ma charakteru rejestracyjnego, a jest jedynie przetransponowaniem pod 
względem 
językowym 
i formalnym 
zagranicznego 
aktu 
stanu 
cywilnego 
na  obowiązujący w Polsce język urzędowy i w obowiązującej w Polsce formie 
rejestracji urodzeń, małżeństw i zgonów. Rozbieżności te mają istotne znaczenie 
dla stwierdzenia, czy potrzebna jest transkrypcja, aby zagraniczny akt stanu 
cywilnego  uzyskał  status  określony  w  art.  4  ustawy z dnia 29 września 1986 r. 
– Prawo o aktach stanu cywilnego (jedn. tekst: Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 
ze zm.). 
Zdaniem 
Rzecznika 
Praw 
Obywatelskich, 
należy 
podzielić 
pogląd, 
że  transkrypcja nie ma charakteru rejestracyjnego, w związku z czym zagraniczny 
akt stanu cywilnego stanowi wyłączny dowód stwierdzonych w nim zdarzeń także 
wtedy, gdy nie został wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

 
4 
Dekretem z dnia 25 września 1945 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego 
(Dz.  U. Nr 48, poz. 272 ze zm. – dalej: „dekret z 1945 r.”) wprowadzona została 
w  Polsce z dniem 1 stycznia 1946 r. urzędowa rejestracja urodzeń, małżeństw 
i  zgonów w księgach stanu cywilnego. Problematykę tę normował następnie dekret 
z dnia 8 czerwca 1955 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 25, poz. 151 
ze zm. – dalej: „dekret z 1955 r.), a od dnia 1 marca 1987 r. jest ona uregulowana 
w  ustawie z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (jedn. 
tekst: Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 – dalej: „Pr. a.s.c.”). W art. 4 Pr. a.s.c. 
ustawodawca wyposażył akty stanu cywilnego w szczególną moc dowodową, 
przyznał im bowiem charakter dowodu wyłącznego. Według tego przepisu, 
akty  stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; 
ich  niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu 
sądowym. Wyłączność dowodowa, o której mowa, oznacza, że udowodnienie faktu 
urodzenia, małżeństwa lub zgonu dopuszczalne jest tylko na podstawie aktu stanu 
cywilnego. Wyłączność ta jest rozumiana równocześnie jako zakaz dopuszczania 
innego środka dowodowego w celu wykazania faktu stwierdzonego za pomocą 
dowodu wyłącznego (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 października 
2001  r., III CZP 64/01, OSNC 2002, nr 5, poz. 61 oraz postanowienia z dnia 
24  maja 1999 r., II CKN 356/98, nie publ. i z dnia 11 grudnia 2002 r., I CK 348/02, 
nie publ.). 
Charakter dowodu wyłącznego akty stanu cywilnego uzyskały pod rządem 
dekretu z 1955 r., po jego nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 11 września 1956 r. 
o zmianie prawa o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 41, poz. 189). Od dnia 
2  listopada 1956 r. art. 25 tego dekretu stanowił, że „akta stanu cywilnego stanowią 
wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może 
być udowodniona jedynie w postępowaniu niespornym o unieważnienie 
lub  sprostowanie aktu”. Wcześniej stanowił tylko, że akta stanu cywilnego stanowią 
dowód zdarzeń w nich stwierdzonych oraz że ich niezgodność z prawdą może być 
udowodniona 
jedynie 
w 
postępowaniu 
niespornym 
o 
unieważnienie 
lub  sprostowanie aktu. 
Przymiot dowodu wyłącznego, jak wynika z art. 4 Pr.a.s.c., ma akt stanu 
cywilnego, a nie księga stanu cywilnego, będąca nośnikiem spisanych w niej aktów. 

 
5 
Moc dowodową równą mocy aktu mają natomiast odpisy zupełne i skrócone, 
wydawane z ksiąg stanu cywilnego (art. 79 pkt 1 Pr. a.s.c.). Odpis zupełny stanowi 
dosłowne powtórzenie treści aktu stanu cywilnego wraz ze wszystkimi wzmiankami 
dodatkowymi ( art. 80 Pr. a.s.c.), a w odpisie skróconym aktu stanu cywilnego 
podaje się jego treść z uwzględnieniem treści wzmianek dodatkowych oraz 
z  pominięciem wyrazów i zdań skreślonych ( art. 81 Pr. a.s.c.). Zgodnie z § 13 
rozporządzenia 
Ministra 
Spraw 
Wewnętrznych 
i 
Administracji 
z 
dnia 
26  października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów 
stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, 
przechowywania i zabezpieczenia oraz 
wzorów aktów stanu cywilnego, 
ich  odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz. U. Nr 136, poz. 884 ze zm.), odpisy 
aktów stanu cywilnego sporządza się na blankietach według ściśle określonych 
wzorów i opatruje pieczęcią urzędową. Tak sporządzony odpis aktu stanu 
cywilnego stanowi dowód treści aktu, z którego został dokonany, a poza tym jako 
dokument urzędowy w rozumieniu art. 244 k.p.c. korzysta z domniemania 
autentyczności oraz domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nim 
urzędowo zaświadczone. 
W polskich księgach stanu cywilnego dokonuje się rejestracji zdarzeń, które 
nastąpiły w Polsce, w tym na polskim statku morskim lub powietrznym, bez względu 
na to, czy dotyczą obywatela polskiego. Można również zarejestrować w polskich 
księgach stanu cywilnego urodzenie, zawarcie małżeństwa lub zgon osoby, które 
nastąpiły za granicą i nie zostały tam zarejestrowane (art. 70 Pr. a.s.c.), a w razie 
istnienia przeszkód do rejestracji urodzenia lub zgonu obywatela polskiego 
za  granicą, można dokonać rejestracji tych zdarzeń w urzędzie stanu cywilnego 
w  kraju za pośrednictwem konsula lub pełnomocnika (art. 72 Pr. a.s.c.). 
Zgodnie z art. 73 ust. 1 Pr. a.s.c., akt stanu cywilnego sporządzony 
za  granicą może być wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego na wniosek osoby 
zainteresowanej lub z urzędu. Wpisanie takie nazywane jest w doktrynie oraz w 
orzecznictwie transkrypcją (fr. transcription, z łac. transcriptio). Instytucja 
transkrypcji znana była wszystkim kolejnym aktom prawnym z zakresu prawa 
o  aktach stanu cywilnego, poczynając od dnia 1 stycznia 1946 r. W dekrecie 

 
6 
z  1945 r. przewidywał ją art. 28 ust. 1, a w dekrecie z 1955 r. – art. 63 ust. 1. 
Kształt normatywny tej instytucji nie uległ istotnym zmianom. 
Do polskich ksiąg stanu cywilnego można transkrybować akty sporządzone 
za granicą bez względu na datę ich sporządzenia i na datę zdarzenia, którego akt 
dotyczy, ponieważ art. 73 ust. 1 Pr. a.s.c. nie wprowadza w tym względzie żadnych 
ograniczeń. Transkrypcji do polskich ksiąg stanu cywilnego można przy tym 
dokonać bez względu na to, czy osoba, której akt dotyczy, jest obywatelem 
polskim. Można również transkrybować akt dotyczący osoby, która nie ma lub nie 
miała w Polsce miejsca zamieszkania. 
Zagraniczny akt stanu cywilnego z chwilą wpisania go do polskich ksiąg 
stanu cywilnego staje się odtąd polskim aktem stanu cywilnego, oderwanym 
od  aktu, na którym został oparty, podlega więc tym samym przepisom jak akty 
stanu cywilnego sporządzone w Polsce. Jego dalsze losy są w polskim porządku 
prawnym niezależne od losów zagranicznego aktu, który był przedmiotem 
transkrypcji. W konsekwencji unieważnienie, sprostowanie lub uzupełnienie aktu 
transkrybowanego dokonane za granicą nie ma bezpośredniego wpływu na status 
aktu w Polsce, a unieważnienie, sprostowanie lub uzupełnienie aktu w Polsce jest 
niezależne od tego, czy takie same zdarzenia miały miejsce za granicą. Stanowisko 
takie zostało wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1980 r., 
III  CZP 56/80 ( OSNCP 1981, nr 5, poz. 72) i jest ono również przyjmowane 
w  doktrynie. 
Takiej zgodności poglądów nie ma natomiast w odniesieniu do charakteru 
prawnego transkrypcji. W doktrynie wyrażane są w tej kwestii dwa przeciwstawne 
zapatrywania. Według jednego, wpisanie zagranicznego aktu stanu cywilnego 
do  polskich ksiąg stanu cywilnego ma charakter rejestracyjny. Mamy tu 
do  czynienia ze szczególnym wypadkiem rejestracji zdarzenia, podlegającego 
ujawnieniu w polskich księgach stanu cywilnego, gdyż rejestracji dokonuje się 
nie  na podstawie ustnego zgłoszenia, lecz na podstawie odpisu zagranicznego 
aktu stanu cywilnego. Według przeciwnego poglądu, transkrypcja nie ma 
charakteru rejestracyjnego, a jest jedynie przetransponowaniem pod względem 
językowym i formalnym obcego aktu stanu cywilnego na obowiązujący w Polsce 

 
7 
język urzędowy i w formie obowiązującej dla rejestracji urodzeń, małżeństw 
i  zgonów. Zwolennicy rejestracyjnego charakteru transkrypcji podnoszą, że za 
przyjęciem takiego stanowiska przemawia lokata art. 73 Pr. a.s.c. w rozdziale 8 
zatytułowanym „Szczególne wypadki rejestracji stanu cywilnego”. Poza tym 
w  wyniku transkrypcji dochodzi do powstania nowego – z punktu widzenia polskich 
ksiąg stanu cywilnego – aktu urodzenia, małżeństwa lub zgonu, nieróżniącego się 
co do swej formy oraz mocy dowodowej od aktów sporządzanych w trybie 
zwyczajnym, tj. na podstawie ustnego lub pisemnego zgłoszenia (art. 19 ust. 1 i 2 
Pr. a.s.c.), odebranych bezpośrednio przed jego sporządzeniem oświadczeń 
o  wstąpieniu w związek małżeński (art. 61 ust. 1 Pr. a.s.c.), protokołu 
sporządzonego przez konsula ( art. 60 ust. 2 Pr. a.s.c.) czy wreszcie zaświadczenia 
sporządzanego w trybie art. 8 § 2 k.r.o. Akty te natomiast, o czym przesądza art. 2 
Pr. a.s.c., są formą rejestracji stanu cywilnego. 
Za rejestracyjnym charakterem transkrypcji opowiedział się również Sąd 
Najwyższy w wydanym jeszcze pod rządem dekretu z 1955 r. wyroku z dnia 
12  października 1972 r., II CR 386/72 (OSPiKA 1973, nr 4, poz. 82), a także, na 
gruncie aktualnie obowiązującej ustawy, w wyroku z dnia 13 czerwca 2000 r., 
III  CKN 260/00 ( OSNC 2000, nr 12, poz. 230). W obu orzeczeniach przyjął, 
że  skoro zagraniczny akt małżeństwa nie został wpisany do polskich ksiąg stanu 
cywilnego, to w świetle polskiego prawa nie ma dowodu zawarcia związku 
małżeńskiego. 
Na odmiennym stanowisku stanął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 
8  sierpnia 2003 r., V CK 6/02 (OSNC 2004, nr 7-8, poz. 131), przyjął bowiem, 
że  transkrypcja sprowadza się jedynie do sporządzenia aktu krajowego, 
reprodukującego wypis aktu zagranicznego, wobec czego nie ma charakteru 
rejestracyjnego. Stanowisko to było następnie jednolicie przyjmowane przez Sąd 
Najwyższy w postanowieniach z dnia 16 marca 2007 r., III CSK 380/06 (nie publ.), 
z  dnia 15 kwietnia 2011 r., III CZP 12/11 (nie publ.) oraz z dnia 3 czerwca 2011 r., 
III CSK 259/10 (nie publ.). Odstępując od wcześniejszej wykładni Sąd Najwyższy 
podkreślił, że samo zamieszczenie art. 73 Pr. a.s.c. w rozdziale zatytułowanym 
„Szczególne wypadki rejestracji stanu cywilnego”, co mogłoby wskazywać 
na  rejestracyjny charakter transkrypcji, nie ma decydującego znaczenia, gdyż 

 
8 
w  art. 13 Pr. a.s.c. ustawodawca poczynił wyraźne rozróżnienie między 
„wpisaniem” treści aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą do polskich 
ksiąg stanu cywilnego a „zarejestrowaniem” w nich określonych zdarzeń, które 
wystąpiły za granicą, uregulowanych w art. 70 Pr. a.s.c. Terminologia stosowana 
przez ustawodawcę w art. 13 Pr. a.s.c. sprzeciwia się więc przyznaniu transkrypcji 
charakteru rejestracyjnego. 
Spośród 
zaprezentowanych 
w 
orzecznictwie 
oraz 
w 
doktrynie 
przeciwstawnych poglądów na charakter prawny transkrypcji wspierająca je 
argumentacja przemawia za trafnością stanowiska wyrażonego w postanowieniu 
z  dnia 8 sierpnia 2003 r., V CK 6/02. Argument przeciwny, nawiązujący do lokaty 
art. 73 w rozdziale 8 Prawa o aktach stanu cywilnego, nie przekonuje, ponieważ 
sam tytuł rozdziału nie może mieć przesądzającego znaczenia. W tym samym 
rozdziale został zamieszczony art. 71, dotyczący zaświadczeń o zdolności 
do  zawarcia małżeństwa, a regulacji tej z całą pewnością nie można przypisać 
cech działalności rejestracyjnej. Poza tym otwierający ten rozdział art. 70 Pr. a.s.c. 
uzależnia możliwość rejestracji w polskich księgach stanu cywilnego zdarzeń 
w  postaci urodzenia, małżeństwa lub zgonu, które nastąpiły zagranicą, od braku 
ich zarejestrowania w zagranicznych księgach stanu cywilnego. Innymi słowy, 
sporządzenie zagranicznego aktu stanu cywilnego i jego istnienie w zagranicznych 
księgach stanu cywilnego, zgodnie z art. 70 Pr. a.s.c., wyklucza możliwość 
rejestracji w tym trybie. Oznacza to, że wpisanie aktu stanu cywilnego 
sporządzonego za granicą do polskich ksiąg stanu cywilnego nie jest rejestracją. 
Pośrednim potwierdzeniem reprodukcyjnego charakteru transkrypcji jest też 
jej fakultatywny charakter, transkrypcja nie jest bowiem obowiązkowa, nawet gdy 
dotyczy obywatela polskiego, mającego w Polsce miejsce zamieszkania lub osób 
niebędących obywatelami polskimi, dla których Polska jest miejscem pobytu. 
Wynika to z samego brzmienia art. 73 ust. 1 Pr. a.s.c., zgodnie z którym akt stanu 
cywilnego sporządzony za granicą „może być wpisany” do polskich ksiąg stanu 
cywilnego, a zatem nie musi być wpisany. 
Nie ulega wątpliwości, że wyrażona w art. 4 Pr. a.s.c. zasada wyłączności 
dowodowej dotyczy aktów stanu cywilnego sporządzonych w Polsce oraz aktów 

 
9 
stanu cywilnego sporządzonych za granicą i wpisanych do polskich ksiąg stanu 
cywilnego. Nie ma natomiast jednolitości poglądów w sprawie mocy dowodowej 
zagranicznych aktów stanu cywilnego, które nie zostały wpisane do polskich ksiąg 
stanu cywilnego. W wyrokach z dnia 4 czerwca 1971 r., II CR 138/71 (OSNCP 
1972, nr 3, poz. 52) i z dnia 12 października 1972 r., II CR 386/72 Sąd Najwyższy 
przyjął, że art. 25 dekretu z 1955 r., będący odpowiednikiem art. 4 Pr. a.s.c., 
dotyczy wyłącznie aktów stanu cywilnego znajdujących się w polskich księgach 
stanu cywilnego. Uznał tym samym, że określona w tym przepisie moc dowodowa 
nie dotyczy zagranicznych aktów stanu cywilnego. Stanowisku temu dał również 
wyraz w uzasadnieniu uchwały z dnia 5 listopada 1980 r., III CZP 56/80, oraz 
w  wyroku z dnia 13 czerwca 2000 r., III CKN 260/00. 
Natomiast w postanowieniu z dnia 8 sierpnia 2003 r., V CK 6/02, Sąd 
Najwyższy stanął na stanowisku, że zagraniczne akty stanu cywilnego, bez 
potrzeby ich transkrybowania, jako dokumenty urzędowe posiadają moc dowodową 
na równi z polskimi dokumentami urzędowymi. Stwierdził, że przesądza o tym 
art.  1138 
k.p.c., 
wobec 
czego 
zasada 
wyrażona 
w 
tym 
przepisie, 
przy  uwzględnieniu art. 4 Pr.a.s.c., pozwala skonstatować, że sporządzone 
za  granicą akty stanu cywilnego są również wyłącznymi dowodami stwierdzonych 
w nich zdarzeń. Stanowisko to zostało następnie przyjęte przez Sąd Najwyższy 
w  postanowieniach z dnia 16 marca 2007 r., III CSK 380/06 oraz z dnia 15 kwietnia 
2011 r., III CZP 12/11 i uzyskało również aprobatę w doktrynie. 
Samo brzmienie art. 4 Pr. a.s.c. nie przesądza zakresu jego stosowania, 
a  tym samym odpowiedzi na pytanie, czy przepis ten ma zastosowanie także do 
zagranicznych aktów stanu cywilnego, które nie zostały wpisane do polskich ksiąg 
stanu cywilnego. Zachodzi zatem potrzeba rozważenia, jakie znaczenie mają 
w  polskim systemie prawa zagraniczne akty stanu cywilnego oraz ich odpisy. 
Podejmując ten problem trzeba stwierdzić, że pomimo braku ustawowej definicji 
dokumentu, nie powinno budzić wątpliwości, że akt stanu cywilnego sporządzony 
za granicą, a także jego odpis, jest dokumentem urzędowym w rozumieniu 
art.  1138 k.p.c. Według tego przepisu, zagraniczne dokumenty urzędowe mają 
moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi. Dokument 
dotyczący przeniesienia własności nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej 

 
10
Polskiej 
powinien 
być 
uwierzytelniony 
przez 
polskie 
przedstawicielstwo 
dyplomatyczne lub urząd konsularny. To samo dotyczy dokumentu, którego 
autentyczności strona zaprzeczyła. Przytoczony przepis zrównuje zagraniczne 
dokumenty urzędowe z polskimi i to bez wprowadzenia klauzuli wzajemności. Poza 
wskazanymi wyjątkami, które odnoszą się do dokumentów dotyczących 
przeniesienia własności nieruchomości położonej w Polsce oraz dokumentów, 
których autentyczności strona zaprzeczyła – nie wymaga przy tym legalizacji. 
Obowiązek legalizacji może jednak wynikać z odrębnych regulacji.  
Problematyka zniesienia wymagania legalizacji dokumentów urzędowych 
jest objęta również regulacją umów międzynarodowych. Podstawowe znaczenie ma 
w tym zakresie  Konwencja znosząca wymóg legalizacji zagranicznych 
dokumentów urzędowych, sporządzona w Hadze dnia 5 października 1961 r., która 
obowiązuje w stosunku do Polski od dnia 14 sierpnia 2005 r. (Dz. U. z 2005 r. 
Nr  112, poz. 938 i 939).  Polska ratyfikowała też Konwencję Nr 17 w sprawie 
zwolnienia od legalizacji niektórych aktów i dokumentów, sporządzoną w Atenach 
dnia 15 września 1977 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 148, poz. 1446 i 1447), zgodnie 
z  którą międzynarodowe odpisy aktów stanu cywilnego są ważne we wszystkich 
krajach będących stronami tej konwencji, bez potrzeby legalizacji. W stosunku 
do  Polski konwencja ta weszła w życie z dniem 1 czerwca 2003 r.  
Warto również dodać, że Parlament Europejski w rezolucji z dnia 
23  listopada 2010 r. w sprawie aspektów prawa cywilnego, prawa handlowego, 
prawa rodzinnego oraz międzynarodowego prawa prywatnego w ramach planu 
działań służącego realizacji programu sztokholmskiego wskazał na potrzebę 
zapewnienia wzajemnego uznawania dokumentów urzędowych wystawionych 
przez poszczególne administracje krajowe i poparł projekty umożliwiające 
wzajemne uznawanie skutków aktów stanu cywilnego (Dz. U. UE. C. 2012.99E.19). 
Znaczenie art. 1138 k.p.c. polega na tym, że przepis ten zrównuje 
zagraniczne dokumenty urzędowe z polskimi dokumentami urzędowymi w zakresie 
ich mocy dowodowej określonej w art. 244 § 1 k.p.c. Domniemana te mogą być 
obalone 
przez 
zaprzeczenie 
prawdziwości 
dokumentu 
lub 
udowodnienie, 
że  oświadczenie organu  zawarte w dokumencie urzędowym, wystawionym przez 

 
11
ten organ, jest niezgodne z prawdą (art. 252 k.p.c.). Znaczenie art. 1138 k.p.c. 
polega także na tym, że jest on jedynym przepisem rangi ustawowej, który wyraża 
generalną zasadę, że zagraniczne  dokumenty urzędowe mają moc dowodową 
na  równi z polskimi dokumentami urzędowymi.  
Stanowisko odmawiające zagranicznym aktom stanu cywilnego, a tym 
samym ich odpisom, samodzielnej mocy dowodowej prowadzi do przekreślenia 
znaczenia przyznanego zagranicznym dokumentom urzędowym w art. 1138 k.p.c. 
Uzależnienie przyznania  samodzielności dowodowej aktom sporządzonym 
za  granicą od transkrypcji nie przekonuje także z tego względu, że po jej 
dokonaniu pełnię praw uzyskuje polski akt stanu cywilnego, oderwany od aktu, 
na  którym został oparty, w związku z czym posługiwanie się odpisem 
zagranicznym staje się bezprzedmiotowe. 
Trzeba też pamiętać, że liczne umowy międzynarodowe, których stroną jest 
Polska, zawierają postanowienia zrównujące moc dowodową zagranicznych 
dokumentów urzędowych. Jako przykład mogą tu posłużyć regulacje zawarte w art. 
15 umowy między Rzecząpospolitą Polską a Federacją Rosyjską o pomocy 
prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych, sporządzonej 
w  Warszawie dnia 16 września 1996 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 83, poz. 750), w art. 13 
umowy między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Republiką Turecką o pomocy 
prawnej w sprawach cywilnych i handlowych, podpisanej w Warszawie dnia 
12  kwietnia 1988 r. (Dz. U. z 1992 r. Nr 3, poz. 13), w art. 15 umowy między 
Polską Rzecząpospolitą Ludową a Republiką Grecką o pomocy prawnej 
w  sprawach cywilnych i karnych, podpisanej w Atenach dnia 24 października 
1979  r. (Dz. U. z 1982 r. Nr 4, poz. 24 ze zm.) oraz w art. 16 umowy między Polską 
Rzecząpospolitą Ludową a Węgierską Republiką Ludową o obrocie prawnym 
w  sprawach cywilnych, rodzinnych i karnych, podpisanej w Budapeszcie dnia 
25  lutego 1960 r. (Dz. U. Nr 8, poz. 54 ze zm.).  
W praktyce zasada wyrażona w art. 1138 k.p.c. stosowana jest nie tylko 
w  postępowaniu sądowym, lecz także przez notariuszy, konsulów, kierowników 
urzędów stanu cywilnego oraz w postępowaniu administracyjnym. 

 
12
Skoro zagraniczne dokumenty urzędowe mają moc dowodową na równi 
z  polskimi dokumentami urzędowymi, a akty stanu cywilnego oraz ich odpisy są 
ponad wszelką wątpliwość dokumentami urzędowymi, zachodzą podstawy, 
by  przyjąć, że art. 4 Pr. a.s.c. obejmuje swoją dyspozycją także zagraniczne akty 
stanu cywilnego oraz ich odpisy. 
Odmienne stanowisko, uzależniające taki status aktów stanu cywilnego 
sporządzonych za granicą od ich wpisania do polskich ksiąg stanu cywilnego, 
nie  jest też uzasadnione w kontekście charakteru transkrypcji i związanej z nią 
procedury. Transkrypcja, jako instytucja prawa publicznego, jest przeprowadzana 
w  postępowaniu administracyjnym, toczącym się na podstawie ustawy z dnia 
14  czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (jedn. tekst: Dz. U. 
z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), i polega na wiernym przepisaniu treści 
zagranicznego dokumentu, bez możliwości dokonywania jakichkolwiek zmian 
lub  poprawek. Przyjmuje się przy tym, że akt przedstawiony do transkrypcji 
w  zasadzie podlega jedynie kontroli w zakresie spełnienia warunków formalnych. 
Chodzi w szczególności o ustalenie czy dokument przedstawiony do transkrypcji 
jest odpisem aktu stanu cywilnego, czy jest to dokument oryginalny i czy został 
sporządzony w państwie, w którym dokonano pierwotnej rejestracji, nie mogą być 
bowiem transkrybowane akty, które powstały na skutek transkrypcji. W toku 
transkrypcji zasadniczo nie dokonuje się merytorycznej kontroli aktu stanu 
cywilnego 
sporządzonego 
za 
granicą 
z 
punktu 
widzenia 
prawdziwości 
stwierdzonego w nim zdarzenia, zgodności tego zdarzenia z prawem oraz 
motywacji podmiotu przedstawiającego akt do transkrypcji. Tylko wyjątkowo może 
dojść 
do 
odmowy 
transkrypcji 
z 
powołaniem 
się 
na 
jej 
sprzeczność 
z  podstawowymi 
zasadami 
porządku 
prawnego 
Rzeczypospolitej 
Polskiej. 
Ze  względu na ograniczony zakres kontroli instytucja transkrypcji w nieznacznym 
tylko stopniu chroni interes publiczny wyrażający się w realizacji zasad aktualności, 
zupełności i prawdziwości aktów stanu cywilnego. Nieuzasadnione byłoby w tej 
sytuacji przydawanie jej decydującego znaczenia w zakresie statuowania mocy 
dowodowej zagranicznego dokumentu urzędowego. 
Konieczność zapewnienia jednoznaczności, stabilności i pewności prawa 
w  odniesieniu do zdarzeń przesądzających o stanie cywilnym przemawia 

 
13
za  przypisaniem wszystkim, a więc także zagranicznym aktom stanu cywilnego 
szczególnej mocy dowodowej, o której mowa w art. 4 Pr. a.s.c. 
Na koniec warto jeszcze dodać, że Polska ratyfikowała Konwencję Nr 3 
dotyczącą międzynarodowej wymiany informacji z zakresu stanu cywilnego, 
sporządzoną w Stambule dnia 4 września 1958 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 172, poz. 
1667 i 1668), a także Konwencję Nr 16 dotyczącą wydawania wielojęzycznych 
odpisów skróconych aktów stanu cywilnego, sporządzoną w Wiedniu dnia 
8  września 1976 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 166, poz. 1735 i 1736), która powinna być 
ułatwieniem przy posługiwaniu się odpisem aktu sporządzonego w kraju będącym 
stroną konwencji. W przeciwnym wypadku zachodzi potrzeba przetłumaczenia 
zagranicznego aktu na język polski przez tłumacza przysięgłego. 
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia 
23  listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym podjął uchwałę rozstrzygającą 
przedstawione zagadnienie prawne, jak na wstępie.