III CZP 58/11

Uchwała z dnia 26 października 2011 r., III CZP 58/11 
 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Jan Górowski 
Sędzia SN Wojciech Katner 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "B." sp.j. M., B. w W. przeciwko 
Narodowemu Funduszowi Zdrowia w W. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie 
Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 26 października 2011 r. zagadnienia 
prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z 
dnia 20 czerwca 2011 r.: 
"Czy zwrot »ilość leku przeznaczona na trzymiesięczną kurację« użyty w § 19 
ust. 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28 września 2004 r. a następnie w § 
18 ust. 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17 maja 2007 r. w sprawie recept 
lekarskich oznacza: 
a) ilość leku potrzebną pacjentowi do maksymalnie trzymiesięcznego 
stosowania wg dawkowania ustalonego przez lekarza przepisującego receptę i w 
niej podanego, 
b) ilość leku potrzebną pacjentowi do maksymalnie trzymiesięcznego 
stosowania wg dawkowania zawartego w Charakterystyce Produktu Leczniczego, o 
jakiej mowa w art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo 
farmaceutyczne?" 
podjął uchwałę: 
 
Ilość leku wskazana przez lekarza wystawiającego receptę nie jest 
wyłącznym kryterium oceny dla podmiotu realizującego receptę co do ilości 
leku przeznaczonego na trzymiesięczną kurację. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie wyrokiem z dnia 15 
lipca 2010 r. zasądził od pozwanego Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz "B." 

sp.j. M., B. w W. kwotę 26 032,46 zł z należnościami ubocznymi tytułem refundacji 
ceny leków sprzedanych przez stronę powodową, oddalając częściowo powództwo 
w zakresie odsetek ustawowych od należności głównej. Uznał za nieskuteczne 
dokonane przez stronę pozwaną potrącenie wierzytelności, która – w jej ocenie – 
powstała w wyniku wydawania przez powodową spółkę leków w ilości większej niż 
potrzebna na trzymiesięczną kurację, przy uwzględnieniu dawkowania 
przewidzianego w charakterystyce produktów leczniczych. Należności wypłacone 
stronie powodowej tytułem refundacji tych leków nie były – zdaniem Sądu 
Rejonowego – świadczeniem podlegającym zwrotowi, gdyż przepisy nie przewidują 
możliwości cofnięcia refundacji wypłaconej. 
Sąd Okręgowy w Warszawie, rozpoznając apelacje obu stron, przyjął, że 
Narodowy Fundusz Zdrowia może żądać zwrotu, jako nienależnego świadczenia, 
kwot wypłaconych na refundację leków ponad obowiązujące ograniczenia ilościowe. 
Powziął jednak wątpliwość co do znaczenia pojęcia "ilość leku przeznaczonego na 
trzymiesięczną kurację", użytego w § 19 ust. 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 
dnia 28 września 2004 r. w sprawie recept lekarskich (Dz.U. Nr 213, poz. 2164 – 
dalej: "rozporządzenie w sprawie recept z 2004 r.") oraz w § 18 ust. 4 
rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17 września 2007 r. w sprawie recept 
lekarskich (Dz.U. Nr 97, poz. 646 – dalej: "rozporządzenie w sprawie recept z 2007 
r."). W jego ocenie, taka ilość leku powinna wynikać z dawkowania ustalonego 
przez lekarza wystawiającego receptę i w niej podanego lub być określona według 
dawkowania zawartego w charakterystyce produktu leczniczego, o której mowa w 
art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne (jedn. tekst: 
Dz.U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271 ze zm.). Zagadnienie to przedstawił do 
rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Instytucja zagadnień prawnych uregulowana w art. 390 § 1 k.p.c. służy 
zapewnieniu prawidłowego rozstrzygnięcia, zatem przedmiot i zakres zagadnienia 
przedstawianego przez sąd drugiej instancji powinien uwzględniać okoliczności 
faktyczne występujące w rozstrzyganej sprawie i mieć znaczenie dla sposobu jej 
rozstrzygnięcia. 
W rozpoznawanej sprawie zarzuty strony pozwanej, związane z nieprawidłową 
realizacją recept przez stronę powodową, dotyczyły wydawania większej ilości leku 
niż potrzebny na trzymiesięczną kurację w odniesieniu do określonych leków. 

Okoliczności faktyczne powołane przez Sąd Okręgowy nie wskazują jednak, aby 
zastrzeżenia strony pozwanej dotyczące wydawania tych leków były związane z 
wątpliwościami w zakresie sposobu ich dawkowania. Ustalenia faktyczne, do 
których odwołał się Sąd Okręgowy, potwierdzają jedynie, że leki te były wydawane 
w ilości, która wystarcza na kurację dłuższą niż trzymiesięczna. Wydanie takiej 
ilości leku nie oznacza, że dawkowanie leku na podstawie recepty było niezgodne 
ze sposobem dawkowania wskazanym w jego charakterystyce. Problem oceny, czy 
recepty były realizowane prawidłowo, dotyczył zatem ilości wydawanego leku w 
sytuacji, w której na jednej recepcie wypisane zostały dwa opakowania leku 
zezwalające na prowadzenie kuracji przez okres przekraczający trzy miesiące. 
Sprowadza się on w praktyce do tego, czy wówczas farmaceuta realizujący receptę 
powinien wydać tylko jedno opakowanie leku, uwzględniając ograniczenia związane 
z ilością leku potrzebną na trzymiesięczną kurację, czy też powinien wydać lek w 
większej ilości, wskazanej przez lekarza wystawiającego receptę. 
Sąd Okręgowy nie wskazał, aby w rozpoznawanej sprawie wystąpił problem 
podstawy i sposobu kontroli oraz ewentualnego weryfikowania przez farmaceutę 
ilości wydawanego leku, ze względu na sposób jego dawkowania wskazany przez 
lekarza, sprzecznie z informacjami zawartymi w charakterystyce produktu 
leczniczego. Wobec wątpliwości podnoszonych w tym zakresie przez Sąd 
Okręgowy należy jedynie zastrzec, że powołane w tym kontekście przepisy art. 45 
ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (jedn. tekst: 
Dz.U. z 2005 r. Nr 226, poz. 1943 ze zm.) oraz art. 10 ust. 1 pkt 11 i art. 11 ust. 1 
pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne nie dają podstaw 
do przyjęcia, że lekarz przy określeniu sposobu dawkowania leku jest związany 
sposobem jego dawkowania zawartym w charakterystyce produktu leczniczego. 
Treść § 19 ust. 4 rozporządzenia w sprawie recept z 2004 r. wskazuje, że przepis 
ten ma zastosowanie w odniesieniu do recept, w których podano sposób 
dawkowania, a ilość leku wydanego na podstawie recepty przekraczałaby ilość leku 
przeznaczoną na trzymiesięczną kurację. Także zatem ta regulacja nie stwarza 
wystarczającej podstawy do kwestionowania przez osobę realizującą receptę 
sposobu dawkowania leku wskazanego przez lekarza. 
Nie powinno też budzić wątpliwości, że określenie sposobu kuracji, w tym 
dawkowania potrzebnych leków, należy do uprawnień lekarza. W razie 
konieczności stosowania leków, lekarz, z uwzględnieniem potrzebnej wiedzy i 

okoliczności konkretnego przypadku, powinien dobrać odpowiedni lek i określić 
sposób jego dawkowania oraz ilość leku potrzebną do przeprowadzenia skutecznej 
kuracji. Ponosi on w tym zakresie odpowiedzialność uwzględniającą wymagania 
skuteczności i bezpieczeństwa zastosowanego sposobu leczenia. Nie oznacza to 
jednak, że tylko lekarz jest osobą odpowiedzialną za prawidłowe stosowanie 
środków farmaceutycznych. Artykuł 2a ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 
r. o izbach aptekarskich (jedn. tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 136, poz. 856 ze zm.) 
nakłada także na farmaceutów obowiązek czuwania nad prawidłowym przebiegiem 
farmakoterapii, a w § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 
października 2002 r. w sprawie wydawania z apteki produktów leczniczych i 
wyrobów medycznych (Dz.U. Nr 183, poz. 1531) przewidziano dla farmaceutów 
obowiązek sprawdzenia prawidłowości wystawienia recepty oraz przeliczenia 
przepisanej na recepcie ilości produktu leczniczego i sprawdzenia, czy ilość ta 
odpowiada ilości leku, którą osoba realizująca receptę może wydać zgodnie z 
odrębnymi przepisami. Z kolei w § 8 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie recept z 
2004 r. przewidziano, że lekarz wystawiający receptę może przepisać jednemu 
pacjentowi ilość leku niezbędną do maksymalnie trzymiesięcznego stosowania. 
Podobny przepis zawiera § 8 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w tej sprawie z 2007 r. 
Przepisy te wskazują, że istnieją ograniczenia dotyczące ilości leków, które może 
wydać osoba realizująca receptę wystawioną przez lekarza i w tym zakresie nie jest 
ona całkowicie związana treścią wystawionej recepty. Przepisy § 19 ust. 4 
rozporządzenia z 2004 r. i § 18 ust. 4 rozporządzenia z 2007 r., w odniesieniu do 
leków refundowanych precyzują maksymalną ilość leku możliwego do wydania w 
ten sposób, że gdyby miała ona przekraczać ilość leku przeznaczoną na 
trzymiesięczną kurację, wydaje się ilość maksymalnie zbliżoną, jednak mniejszą niż 
określona na recepcie. 
W świetle tych przepisów nie powinno budzić wątpliwości, że farmaceuta 
realizujący receptę ma obowiązek sprawdzenia, czy ilość leku zapisanego na 
recepcie, związana z formą opakowań, w których lek jest wprowadzany do obrotu, 
nie spowoduje wydania leku w ilości przekraczającej potrzeby trzymiesięcznej 
kuracji. W takim przypadku powinien wydać tylko taką liczbę opakowań danego 
leku, możliwych do wydzielenia, która nie przekracza ilości leku przeznaczonego do 
trzymiesięcznej kuracji. 

Ocena ta jest istotna nie tylko ze względu na treść przepisów 
wprowadzających ograniczenia w maksymalnej ilości leków wydawanych na 
recepty. Należy założyć, że wprowadzenie w tych przepisach ograniczenia 
związanego z trzymiesięczną kuracją nie jest przypadkowe, proces leczenia 
bowiem nie powinien przebiegać bez kontroli jego efektów. Dobro i bezpieczeństwo 
pacjenta wymaga, aby odpowiednio często były sprawdzane skutki stosowanej 
terapii. W wypadkach typowych pacjent nie powinien mieć trudności w 
kontaktowaniu się z lekarzem w terminach około trzech miesięcy w celu 
ewentualnego przedłużenia okresu stosowania leków. Ograniczenia w ilości 
wydawanych leków są także istotne z punktu widzenia prawidłowego 
gospodarowania środkami publicznymi wydatkowanymi na refundację leków. 
Analiza § 19 ust. 4 rozporządzenia w sprawie recept z 2004 r. i § 18 ust. 4 
rozporządzenia w sprawie recept z 2007 r. nie wskazuje, aby osoba realizująca 
receptę była zobowiązana do dokonywania oceny ilości leku potrzebnej do 
przeprowadzenia trzymiesięcznej kuracji według ściśle oznaczonego kryterium, nie 
można zatem uznać, że są dla niej wiążące dane o leku zawarte w charakterystyce 
produktu leczniczego. Przyjęte rozwiązanie potwierdza stanowisko, że ocena 
dokonywana w tym zakresie przez farmaceutę została pozostawiona jego wiedzy 
fachowej. Nie oznacza to podważania istotnej roli, którą w praktyce może pełnić 
charakterystyka określonego produktu leczniczego, gdyż zawarte w niej informacje 
– oparte na badaniach leku – uwzględniają jego właściwości z punktu widzenia 
skuteczności, bezpieczeństwa stosowania, możliwych działań niepożądanych, 
ograniczeń w jego stosowaniu w odniesieniu do pewnych kategorii pacjentów itp. 
Konieczność odwoływania się do wiedzy fachowej farmaceuty, a nie wyłącznie do 
charakterystyki leku wskazanego w recepcie, w niektórych przypadkach może 
okazać się wręcz oczywista. Może to dotyczyć np. sytuacji, w której zachodzi 
konieczność zastąpienia leku wskazanego przez lekarza innym produktem 
leczniczym. 
Z tych względów przedstawione zagadnienie prawne rozstrzygnięto, jak w 
uchwale.