III CZP 58/07

Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 19 października 2007 r. 
III CZP 58/07 
 
Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) 
Sędzia SN Jacek Gudowski 
Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski 
Sędzia SN Zbigniew Strus (sprawozdawca) 
Sędzia SN Marek Sychowicz 
Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote 
Sędzia SN Tadeusz Wiśniewski 
 
Sąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 19 
października 2007 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jana  
Szewczyka, po rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego przedstawionego przez 
Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego we wniosku z dnia 16 kwietnia 2007 r., 
BSA I-4110-2/07: 
„Czy i w jakim zakresie podniesienie przez pozwanego zarzutu potrącenia 
przerywa bieg terminu przedawnienia wierzytelności przedstawionej do 
potrącenia?” 
podjął uchwałę: 
 
Podniesienie przez pozwanego zarzutu potrącenia przerywa bieg 
przedawnienia jego roszczenia do wysokości wierzytelności dochodzonej 
przez powoda. 
 
Uzasadnienie 
 
Zagadnienie prawne przedstawione przez Pierwszego Prezesa Sądu 
Najwyższego dotyczy skutków zgłoszenia w procesie sądowym przez pozwanego 
zarzutu potrącenia swojej wierzytelności na bieg przedawnienia roszczenia z niej 
wynikającego. We wniosku wskazano przykłady orzeczeń Sądu Najwyższego 

zawierających odmienną interpretację art. 123 § 1 pkt 1 w związku z art. 499 k.c., 
dotyczącą możliwości przerwania taką czynnością przedawnienia roszczenia.  
Podany jako przykład jednego kierunku wykładni wyrok Sądu Najwyższego z 
dnia 26 maja 2006 r., V CSK 105/06 (OSP 2007, nr 5, poz. 61) wyłącza możliwość 
przerwania biegu przedawnienia przez podniesienie (przez pozwanego) zarzutu 
potrącenia. Sąd Najwyższy wyjaśnił zwrot ustawowy o dochodzeniu roszczenia jako 
aktywny (lub jak się nieraz określa – zaczepny) środek prawny i doszedł do 
wniosku, że takich właściwości nie ma zarzut potrącenia, ponieważ nie uprawnia 
sądu do zasądzenia roszczenia wypływającego z wierzytelności potrącanej. W 
rezultacie, nieskuteczny zarzut potrącenia powoduje konieczność poszukiwania 
przez pozwanego swojego roszczenia w zwykły sposób, przez wytoczenie 
powództwa albo dokonanie czynności podobnej, jak złożenie wniosku 
wszczynającego postępowanie nieprocesowe lub postępowanie o ogłoszenie 
upadłości oraz zgłoszenie żądania (roszczenia) w toku tych postępowań. 
Odmienne stanowisko przedstawiono w wyroku z dnia 4 października 2006 r., 
II CSK 202/06 ("Monitor Prawniczy" 2006, nr 21, poz. 1128), potwierdzającym 
zapatrywanie, że w sytuacji, w której wierzyciel będący jednocześnie dłużnikiem 
określonego podmiotu kieruje przeciwko niemu powództwo do sądu, zgłoszenie 
wierzytelności do potrącenia powoduje przerwanie biegu terminu przedawnienia tej 
wierzytelności. Zwrócono uwagę na kompetencje sądu rozpoznającego sprawę, w 
której pozwany dłużnik podniósł zarzut potrącenia, tj. na obowiązek sądu ustalenia 
przesłanek materialnoprawnych potrącenia również w odniesieniu do wierzytelności 
potrącanej. Okoliczność ta oraz skutek zgłoszenia uzasadnionego zarzutu 
potrącenia doprowadziły Sąd Najwyższy do porównania zarzutu i wniesienia 
powództwa, ze wskazaniem na silniejszy nawet (egzekucyjny) skutek podniesienia 
zarzutu. (...) 
Opowiadając się za kierunkiem wykładni reprezentowanym w wyroku z dnia 4 
października 2006 r., II CSK 202/06, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wskazał 
na wątpliwości dotyczące zakresu przedmiotowego skutku wywołanego 
zgłoszeniem zarzutu potrącenia. Dotyczyły one alternatywy, czy bieg przedawnienia 
przerywa się wobec całej wierzytelności (wierzytelności „jako takiej”), czy tylko jej 
części przedstawionej do potrącenia, lecz nieuwzględnionej. 
Zbliżony kierunek wykładni przedstawił Prokurator Prokuratury Krajowej, 
akcentując znaczenie ograniczeń w postaci wymagania, aby zarzut mógł 

obiektywnie prowadzić do osiągnięcia zamierzonego skutku, a przedstawiona do 
potrącenia wierzytelność nie była wyższa od dochodzonej pozwem. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...) 
Potrącenie jako instytucja prawa cywilnego (art. 498-505 k.c.) funkcjonuje w 
zasadzie na obszarze regulowanym przez prawo prywatne, obejmując stosunki 
prawne, w których obie strony występują w podwójnej roli wierzyciela i dłużnika. 
Normy wynikające z tych przepisów, regulując stosunki zobowiązaniowe, mają 
charakter względnie obowiązujący, mogą być zatem w całości lub części wyłączone 
albo modyfikowane umownie, w granicach określonych w art. 3531 k.c. (wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 10 listopada 2000 r., IV CKN 163/00, nie publ.). Przykładem 
jest posługiwanie się w praktyce gospodarczej postacią wielostronnych potrąceń 
umownych, pod nazwą "umów kompensacyjnych". 
Wniosek przedstawiony Sądowi Najwyższemu dotyczy jednak potrącenia 
dokonywanego według reguł ustawowych kodeksu cywilnego (potrącenie 
ustawowe) i podlega rozważaniu w tej postaci. Wypada zauważyć, że zgodnie z art. 
498 § 1 k.c. obydwie wierzytelności powinny spełniać wymagania 
jednorodzajowości oraz ograniczenia przedmiotowego (pieniądze lub rzeczy tej 
samej jakości oznaczone tylko co do gatunku), wymagalności i zaskarżalności. 
Każda z tych cech podlega dalszej wykładni, niebudzącej istotnych rozbieżności w 
orzecznictwie i nieobjętej wnioskiem (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 
października 2005 r., III CK 90/05). Podkreślenia wymaga, że wykonanie prawa 
potrącenia polega na złożeniu drugiej stronie oświadczenia o charakterze prawo 
kształtującym (art. 499 zdanie pierwsze k.c.), którego skutkiem, niezależnym od 
woli uprawnionego do wierzytelności objętej potrąceniem, jest umorzenie się 
obydwu wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 k.c.), ze 
skutkiem czasowym określonym w art. 499 zdanie drugie k.c., tj. od chwili, kiedy 
potrącenie stało się możliwe. 
Oświadczenie o potrąceniu może być składane poza postępowaniem 
toczącym się z powództwa wierzyciela wzajemnego i podlega ogólnym przepisom 
co do sposobu i chwili złożenia (art. 60 i 61 k.c.). Jeżeli zostanie złożone 
skutecznie, ze względu na skutek umarzający, tworzy nową treść stosunku 
prawnego między stronami, wykraczającą, ze względu na konsekwencje mocy 
wstecznej, nawet poza treść zobowiązania z chwili złożenia oświadczenia. Jeżeli 
dojdzie do procesu o roszczenie wierzyciela wzajemnego, obrona pozwanego nie 

może polegać na podniesieniu zarzutu potrącenia, lecz zarzutu nieistnienia 
roszczenia powoda ze względu na umorzenie wierzytelności przed wszczęciem 
procesu. W tej kwestii nie można podzielić wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 
marca 1998 r., I CKN 522/97 (OSNC 1998, nr 11, poz. 176) w zakresie 
utożsamiającym umorzenie dokonane poza procesem i na skutek zarzutu 
podniesionego w jego toku. 
Wytoczenie powództwa przez wierzyciela wzajemnego nie pozbawia 
pozwanego uprawnienia do dokonywania czynności prawnych prowadzących do 
wygaśnięcia dochodzonej wierzytelności. Jeżeli jest on również wierzycielem 
powoda, może w szczególności złożyć oświadczenie o potrąceniu. Dokonanie tego 
poza procesem, w razie spełnienia się przesłanek materialnoprawnych, prowadzi do 
wygaśnięcia wierzytelności i w zależności od etapu postępowania może wpłynąć na 
treść rozstrzygnięcia o zasadności powództwa. Oświadczenie takie nie jest jednak 
czynnością przedsięwziętą przed sądem, jak wymaga tego art. 123 § 1 pkt 1 k.c., i 
na podstawie tego przepisu nie wpłynie na bieg przedawnienia roszczenia 
pozwanego, chyba że na innej podstawie, tj. w razie uznania odnoszącego się 
również do części niepodlegającej umorzeniu (art. 123 § 1 pkt 2 k.c.). Czynność 
pozwanego może jednak przybrać postać zarzutu procesowego o potrąceniu 
wierzytelności przysługującej mu w stosunku do powoda. Mimo odformalizowania w 
procesie współczesnym merytorycznej obrony pozwanego oraz mimo 
wieloznaczności samego pojęcia, zarzuty merytoryczne stanowią nadal uznany 
sposób obrony, wymagający złożenia wobec sądu twierdzeń o zdarzeniach 
hamujących lub niweczących roszczenie i wykazania ich prawdziwości zgodnie z 
rozkładem ciężaru dowodów. 
Zarzut potrącenia jest oświadczeniem wymaganym w art. 499 k.c., składanym 
powodowi w celu umorzenia się wzajemnych wierzytelności i zarazem żądaniem 
skierowanym do sądu, aby uznając jego skuteczność, uwzględnił to umorzenie 
wierzytelności powoda i w takim zakresie oddalił jego powództwo. Dla osiągnięcia 
skutku pozwany powinien zatem zindywidualizować swoją wierzytelność oraz 
skonkretyzować jej zakres przedstawiony do potrącenia z wierzytelnością powoda, 
wskazując zwłaszcza przesłanki jej powstania, wymagalności i wysokości oraz 
dowody w celu ich wykazania. Procesowy aspekt zarzutu wyraża się najpełniej w 
żądaniu oddalenia powództwa w całości lub w części. 

Prawnomaterialne i procesowe właściwości zarzutu potrącenia podnoszonego 
w procesie, zawierającego żądanie od sądu, aby rozpoznał je merytorycznie, ze 
względu na wymagania prawa materialnego (art. 499 zdanie pierwsze w związku z 
art. 61 § 1 k.c.) i procesowego (art. 128 i 140 k.p.c.) decydują o wymaganiu 
doręczenia odpisu pisma procesowego powodowi, chyba że zarzut jest podnoszony 
na rozprawie w jego obecności. Podniesienie dopuszczalnego zarzutu prowadzi do 
jego rozpoznania, poszerza zatem zakres kognicji sądu, zgodnie z art. 233 § 1 i art. 
316 § 1 k.p.c., o sporne okoliczności faktyczne i ocenę prawną przesłanek 
wymienionych w art. 498-505 k.c., przy zachowaniu podstawowego wymagania 
dotyczącego ciężaru dowodu. 
Jako czynność procesowa, polegająca na powołaniu się na fakty, które 
następują w toku postępowania i wynikające z nich skutki prawne, omawiany zarzut 
podlega normom postępowania regulującym kwestię, do kiedy te fakty mogą być 
przytaczane (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1998 r., I CKN 522/97). W 
obecnym stanie prawnym, ustanawiającym model apelacji pełnej, granicę czasową 
zakreśla chwila zamknięcia rozprawy przed sądem drugiej instancji, z 
zastrzeżeniem wynikającym z art. 381 k.p.c., zezwalającym na pominięcie przez 
sąd nowych faktów i dowodów, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu 
przed sądem pierwszej instancji. 
Przepisy postępowania, przewidując wyjątki od wskazanej reguły, ograniczają 
uprawnienie strony do podnoszenia zarzutów procesowych. Przepis art. 47914 § 2 
k.p.c. po zmianach dokonanych ustawą z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie 
ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 
235, poz. 1699), stosowany wprost do odpowiedzi na pozew, a odpowiednio (art. 
47914 k.p.c.) do sprzeciwu i zarzutów od nakazu zapłaty oraz do wyroku zaocznego 
(art. 47918 § 3 k.p.c.), zakreśla granice czasowe powoływania zarzutów, twierdzeń i 
dowodów. Przewidziana w tych wypadkach sankcja nie jest tożsama ze zwrotem 
lub odrzuceniem pisma, co ma miejsce w razie uchybienia terminowi (art. 47914 
zdanie drugie k.p.c.) lub z innych przyczyn (art. 494 § 1, art. 504 § 1 k.p.c.). 
Wymienione rozstrzygnięcia pozbawiają spóźnione bądź niedopuszczalne pisma i 
środki zaskarżenia znaczenia procesowego; pisma te nie mają doniosłości w 
rozpoznawanej sprawie i nie mogą wywoływać skutku bezpośredniego w zakresie 
rozstrzygnięcia o powództwie ani na przyszłość. 

Należy dodać, że ograniczenia, istotnego dla zarzutu potrącenia, elementu 
materialnoprawnego, mogą wynikać tylko z ustawy, co nakazuje uznać możliwość 
zgłaszania zarzutu potrącenia przez pozwanego również po upływie terminu 
ustanowionego zarządzeniem przewodniczącego (art. 207 § 3 k.p.c.). 
Przeszkody materialnoprawne powodujące niedopuszczalność umorzenia 
przeciwstawnych wierzytelności wynikają również z art. 505 pkt 4 k.c., odsyłającego 
do przepisów szczególnych, np. art. 524 § 1 k.c., z art. 122 § 1 zdanie drugie k.p.c., 
z art. 1087 k.p.c. oraz z art. 93 ust. 2 zdanie drugie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 
r. − Prawo bankowe (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.). W takim 
wypadku, mimo zgłoszenia przez pozwanego zarzutu potrącenia, obie 
wierzytelności nie podlegają umorzeniu, a w konsekwencji nie ma powoływanej 
podstawy oddalenia powództwa. Taki sam skutek należy przypisać podniesieniu 
przez pozwanego zarzutu podlegającego prekluzji procesowej, jeżeli pozwany nie 
wykaże przesłanek dopuszczających wyjątek w postaci pojawienia się potrzeby lub 
możliwości zgłaszania zarzutów. Przepisy postępowania zabraniają merytorycznej 
oceny zarzutu podlegającego prekluzji oraz prowadzenia postępowania 
dowodowego w celu wykazania jego prawdziwości. 
Umorzenie obu wierzytelności wskutek potrącenia oznacza wygaśnięcie 
zobowiązania pozwanego oraz jego roszczenia wynikającego z przedstawionej do 
potrącenia wierzytelności, a tym samym bezprzedmiotowość rozważania biegu 
przedawnienia, związanego z roszczeniem (art. 117 § 1 k.c.). Chwilę umorzenia 
określa prawo materialne (art. 61 k.c.), natomiast wyrok oddalający powództwo ma 
charakter deklaratoryjny i zawiera konkretyzację normy prawnej w indywidualnym 
stosunku prawnym, dokonywaną ex post. 
Wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego dotyczy wypadków 
nieuwzględnienia zarzutu, co następuje z różnych przyczyn, np. niesprostania przez 
potrącającego ciężarowi dowodu, wygaśnięcia wierzytelności przedstawianej do 
potrącenia, jej przedawnienia nieobjętego przywilejem z art. 502 k.c., spóźnionego 
podniesienia zarzutu potrącenia albo wskazania dowodów itd. W takich wypadkach 
aktualizuje się w pełni pytanie o przerwanie albo dalszy bieg terminu 
przedawnienia. 
Punktem wyjścia powinno być sformułowanie przepisu, ponieważ wykładnia 
literalna, odwołująca się do potocznego rozumienia interpretowanego tekstu, 
stanowi podstawową metodę wykładni sądowej. 

Kryterium uznania zdatności zarzutu potrącenia do przerwania biegu 
przedawnienia jest jego obiektywna zdolność osiągnięcia jednego ze skutków 
wymienionych w art. 123 § 1 pkt 1 k.c., przy czym przepis ten nie wymaga, aby 
czynność była przedsięwzięta w celu przerwania biegu przedawnienia. Z jego 
brzmienia wynika, że podniesienie zarzutu potrącenia spełnia wymagania 
ustanowione w wymienionym przepisie, ponieważ na skutek potrącenia obydwie 
strony, w tym dłużnik (pozwany w procesie), w jednakowym stopniu zaspokajają 
swoje wierzytelności oraz wygaszają długi. Uzyskany efekt prawny jest z punktu 
widzenia dłużnika równoznaczny z zapłatą pozaegzekucyjną, co odpowiada formule 
ustawowej o celu czynności w postaci zaspokojenia roszczenia. Należy dodać, że 
zaspokojenie dłużnika odbywa się w tym wypadku minimalnym kosztem ze względu 
na brak opłaty od pisma zawierającego zarzut potrącenia i zwolnienia od trudu 
przeprowadzania postępowania egzekucyjnego. 
Nieuzasadniony jest również zarzut uprzywilejowania strony mniej pilnej w 
ochronie swoich interesów, dlatego że stroną przegrywającą staje się wierzyciel 
korzystający z drogi sądowej. Nie można zapominać, że we wzajemnych 
stosunkach zobowiązaniowych powód we wszystkich wypadkach spełniających 
wymagania określone w art. 498 § 1 k.c. mógłby najpierw umorzyć wzajemne 
wierzytelności przez złożenie oświadczenia i wytoczyć powództwo jedynie o 
nadwyżkę nieznajdującą pokrycia w wierzytelności drugiej strony. Ustawodawca 
preferuje natomiast pozasądowe sposoby załatwiania wzajemnych roszczeń, o 
czym przekonuje art. 503 k.c., dopuszczający potrącenie, jeżeli w chwili, gdy stało 
się ono możliwe, przedawnienie jeszcze nie nastąpiło. 
Potrącenie dokonane w postaci zarzutu procesowego – jak wspomniano – 
podlega badaniu przez sąd pod kątem rozstrzygnięcia o zasadności powództwa, a 
dokonane ustalenia pozwalają uświadomić wierzycielowi (powodowi), stanowisko 
pozwanego odnośnie do przysługującej mu wierzytelności i wolę jej realizacji. 
Stopień pewności co do stanu wzajemnych zobowiązań nie jest wówczas mniejszy 
niż w wypadkach przerwy przedawnienia, określonych w art. 123 § 1 pkt 2 i 3 k.c., 
opartych na oświadczeniu woli jednej strony dokonanym poza postępowaniem 
sądowym. 
Nie można też pomijać argumentu, że przepisy regulujące przedawnienie 
zawierają normy bezwzględnie obowiązujące, a zasadą wynikającą z art. 119 k.c. 
jest zakaz skracania lub przedłużania tych terminów przez czynność prawną. 

Dopełnieniem tego ogólnego zakazu, jest – według piśmiennictwa – zawarte w art. 
117 § 2 zdanie drugie k.c. zastrzeżenie dotyczące nieważności zarzutu 
przedawnienia przed upływem terminu. Z tych uwag wynika jednak nakaz ścisłej, a 
nie ścieśniającej wykładni art. 123 § 1 pkt 1 k.c., dokonywanej w kontekście całego 
przepisu, w którym kolejne przyczyny przerwania biegu terminu nie eliminują 
czynnika subiektywnego samej strony zobowiązania (np. pkt 2 – uznanie roszczenia 
oraz pkt 3 – zgoda na mediację, uregulowana w art. 1836 § 2 pkt 2-4 k.p.c.). 
W orzecznictwie dostrzec można również przykłady dopuszczania w 
skonkretyzowanych okolicznościach możliwości przerwania biegu przedawnienia 
przez czynności stron niezwiązane bezpośrednio z elementem przymusu 
państwowego, np. przez wezwanie do próby ugodowej (uchwała Sądu 
Najwyższego z dnia 28 czerwca 2006 r., III CZP 42/06, OSNC 2007, nr 4, poz. 54). 
Bezpośredni związek między przedsięwzięciem czynności a celem w postaci 
m.in. zaspokojenia roszczenia wynika z charakteru postępowania przed sądem 
zmierzającego do merytorycznego rozstrzygnięcia, uwzględniającego również 
zgłoszenie zarzutu potrącenia. Skutek zarzutu określony w art. 498 § 2 k.c. 
pozostaje co najmniej w tak ścisłym związku z działaniem wierzyciela, jak pozostałe 
ustawowo określone wypadki przerwania biegu przedawnienia. W świetle art. 123 § 
1 pkt 1 k.c. nieistotna jest skuteczność przedsięwziętych czynności; przedawnienie 
przerwane w wyniku zainicjowania określonych czynności nie biegnie do chwili 
zakończenia postępowania, bez względu na treść wyroku lub brak ugody i jego 
przyczynę w postępowaniu mediacyjnym. 
Przedstawiona interpretacja może być wsparta wykładnią historyczną. 
Podniesienie zarzutu potrącenia w procesie według art. 279 pkt 2 k.z. było 
wymienione wyraźnie jako jedna z czynności przerywających bieg przedawnienia. 
Redakcja tego przepisu łączyła metodę syntetyczną z kazuistyczną, wskazującą 
powszechne i typowe czynności prowadzące do przerwania przedawnienia, a w art. 
111 ustawy z dnia  18 lipca 1950 r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz.U. Nr 
34, poz. 311 ze zm.) odstąpiono od wskazywania przykładów, poprzestając w 
punkcie 2 na sformułowaniu wskazującym, że chodzi o wszelkie czynności 
przedsięwzięte w celu dochodzenia roszczenia. Przepis ten stał się przedmiotem 
nadmiernie szerokiej interpretacji, prowadzącej np. do wniosku, że czynnością taką 
jest złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (uchwała Sądu 
Najwyższego z dnia 7 stycznia 1961 r., I CO 29/60, OSN 1962, nr 3, poz. 79) lub 

złożenie pozwu podlegającego zwrotowi wskutek nieusunięcia braków formalnych 
(uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 1956 r., I CO 30/56, OSN 1959, nr 
3, poz. 61). Praktyka ta spowodowała powrót do określenia rodzaju czynności i 
skutków oraz wskazania, że chodzi o czynności pozostające w bezpośrednim 
związku z zamierzonym celem. Nie ma jednak podstaw, aby podejmowane próby 
udoskonalania przepisów traktować jako wyraz wyłączania zarzutu potrącenia 
dokonywanego w toku postępowania przed sądem spośród czynności 
przerywających bieg przedawnienia. (...) 
Przechodząc do wątpliwości przedstawionych w uzasadnieniu wniosku w 
postaci alternatywy, czy przerwa biegu przedawnienia obejmuje całą wierzytelność, 
bez względu na to, jaka jej cześć przedstawiona została do potrącenia, czy tylko tę 
jej część, której potrącenie nie zostało uwzględnione, należy zwrócić uwagę na 
treść art. 498 § 1 k.c., ograniczającego dopuszczalność potrącenia do 
wierzytelności, których przedmiotem jest świadczenie pieniędzy lub rzeczy tej samej 
jakości oznaczonych co do gatunku. Pozwala to uznać, że w przypadku potrącenia 
umorzeniu podlegają zobowiązania podzielne (art. 379 k.c.), co umożliwia 
dłużnikowi (pozwanemu) swobodne rozporządzanie swoją wierzytelnością, w tym 
dzielenie jej na części w celu kompensaty, ale tylko w granicach żądania pozwu. 
Zgłoszenie do potrącenia wierzytelności przewyższającej żądanie powoda jest 
czynnością sprzeczną z istotą potrącenia, wyrażoną w ograniczeniu umorzenia do 
niższej wysokości, dlatego należałoby je ocenić jako próbę wydłużenia terminu 
przedawnienia, niedozwoloną w świetle art. 123 § 1 k.c., ponieważ wierzycielowi 
przysługuje tylko uprawnienie do zrzeczenia się korzystania z zarzutu 
przedawnienia (art. 117 § 2 k.c.). Nadwyżka ta nie będzie przedmiotem rozpoznania 
przez sąd, który musi uwzględniać konstrukcyjne zasady stosowanej instytucji, w 
tym regułę potrącania do wysokości wierzytelności niższej, zwalniającą sąd od 
zajmowania się wierzytelnością pozwanego przekraczającą wysokość roszczenia 
określonego w pozwie. Z tego względu w stosunku do tej nadwyżki nie może być 
stosowany art. 123 § 1 pkt 1 k.c. Wykorzystanie tylko części wierzytelności przez 
pozwanego nie zmienia statusu pozostałej; wypływające z niej roszczenie podlega 
nadal działaniu czasu. 
Podnoszone są obawy związane z możliwością ponownego dochodzenia 
roszczenia z wierzytelności przedstawionej do potrącenia, ze względu na jedynie 
rachunkowy wyraz dokonanego rozliczenia. Dotyczą one jednak wierzytelności 

umorzonej, a identyczne ryzyko istnieje w razie umorzenia dokonanego poza 
procesem, w drodze czynności prawnej. Obawy takie nie mogą więc przesądzać 
rozstrzygnięcia opartego na wykładni literalnej i systemowej, zwłaszcza że sposób 
dokumentowania przebiegu procesu i prawo do żądania uzasadnienia stwarzają 
znaczne możliwości odtworzenia po pewnym czasie motywów wydanego 
rozstrzygnięcia. 
Kierując się powyższymi względami, Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak 
wyżej.