III CZP 58/04

Sąd Najwyższy2004-10-29
SNnieruchomościprawo rzeczoweWysokanajwyższy
KRSrejestr stowarzyszeńprawo lokalowezrzeszenie właścicieli nieruchomościsamorząd zawodowyprzedsiębiorcaosobowość prawna

Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że Zrzeszenie Właścicieli Nieruchomości, powstałe na podstawie uchylonego Prawa lokalowego, podlega wpisowi do rejestru stowarzyszeń w Krajowym Rejestrze Sądowym na podstawie przepisów wprowadzających ustawę o KRS.

Sprawa dotyczyła możliwości wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego Zrzeszenia Właścicieli Nieruchomości, które uzyskało osobowość prawną na podstawie uchylonej ustawy Prawo lokalowe. Sądy niższych instancji miały wątpliwości, czy istnieją podstawy prawne do takiego wpisu, wskazując na brak odpowiednich przepisów. Sąd Najwyższy uznał, że Zrzeszenie, jako organizacja przedsiębiorców w rozumieniu ustawy o samorządzie zawodowym, podlega wpisowi do rejestru stowarzyszeń na podstawie przepisów wprowadzających ustawę o KRS.

Sąd Najwyższy rozpatrywał zagadnienie prawne dotyczące możliwości wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego Zrzeszenia Właścicieli Nieruchomości, które uzyskało osobowość prawną na podstawie uchylonej ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. – Prawo lokalowe. Wnioskodawca domagał się wpisu do rejestru stowarzyszeń, jednak Sąd Rejonowy odrzucił wniosek z powodu braku podstaw prawnych. Sąd Okręgowy, rozpatrując zażalenie, podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, wskazując na uchylenie przepisów regulujących tworzenie i rejestrację takich zrzeszeń oraz brak przepisów nakazujących przekazanie akt do sądów powszechnych. Sąd Okręgowy zasugerował jednak, że możliwe jest zastosowanie art. 54 Prawa o stowarzyszeniach, co mogłoby umożliwić wpis. Sąd Najwyższy, analizując stan prawny, wskazał, że po uchyleniu Prawa lokalowego, materialnoprawna podstawa tworzenia zrzeszeń odpadła, jednak istniejące zrzeszenia zachowały osobowość prawną. Kluczowe znaczenie miało wprowadzenie art. 61a do ustawy o najmie lokali mieszkalnych, który nakazywał stosowanie przepisów o stowarzyszeniach do zrzeszeń właścicieli nieruchomości. Mimo uchylenia tego przepisu, Sąd Najwyższy uznał, że Zrzeszenie Właścicieli Nieruchomości może być wpisane do rejestru stowarzyszeń jako organizacja przedsiębiorców w rozumieniu ustawy o samorządzie zawodowym niektórych przedsiębiorców. Ustawa ta przewiduje obowiązek wpisu takich organizacji do Krajowego Rejestru Sądowego. W związku z tym, Sąd Najwyższy podjął uchwałę, że Zrzeszenie podlega wpisowi do rejestru stowarzyszeń na podstawie art. 10 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, Zrzeszenie właścicieli nieruchomości, powstałe na podstawie ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. – Prawo lokalowe, podlega wpisowi do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej na podstawie art. 10 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że Zrzeszenie, mimo uchylenia przepisów Prawa lokalowego, zachowało osobowość prawną. Kluczowe było wprowadzenie art. 61a do ustawy o najmie lokali, który nakazywał stosowanie przepisów o stowarzyszeniach. Ponadto, Zrzeszenie można uznać za organizację przedsiębiorców w rozumieniu ustawy o samorządzie zawodowym, co zgodnie z rozporządzeniem MS, uprawnia do wpisu do rejestru stowarzyszeń w KRS.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchwała

Strona wygrywająca

Zrzeszenie Właścicieli Nieruchomości

Strony

NazwaTypRola
Zrzeszenie Właścicieli Nieruchomościinstytucjawnioskodawca

Przepisy (16)

Główne

u.n.l.i.d.m. art. 61a

Ustawa z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych

u.p.u.k.r.s. art. 10

Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym

u.s.z.n.p. art. 1

Ustawa z dnia 30 maja 1989 r. o samorządzie zawodowym niektórych przedsiębiorców

u.s.z.n.p. art. 9

Ustawa z dnia 30 maja 1989 r. o samorządzie zawodowym niektórych przedsiębiorców

Pomocnicze

Prawo lokalowe art. 73

Ustawa z dnia 30 stycznia 1959 r. – Prawo lokalowe

Prawo lokalowe art. 26 pkt 2

Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. – Prawo lokalowe

Rozporządzenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 23 grudnia 1963 r. w sprawie zrzeszeń prywatnych właścicieli domów

Rozporządzenie w sprawie zasad tworzenia i zakresu działania zrzeszeń właścicieli i zarządców domów oraz Krajowej Komisji Współpracy Zrzeszeń Właścicieli i Zarządców Domów

Ustawa z dnia 23 marca 1990 r. o zmianie ustawy – Prawo lokalowe

p.o.s. art. 54

Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach

k.c. art. 431

Kodeks cywilny

u.s.d.g. art. 4

Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej

u.k.r.s. art. 3

Ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym

u.k.r.s. art. 19

Ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym

k.p.c. art. 199 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 390 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zrzeszenie Właścicieli Nieruchomości jest organizacją przedsiębiorców w rozumieniu ustawy o samorządzie zawodowym. Ustawa o samorządzie zawodowym niektórych przedsiębiorców przewiduje obowiązek wpisu takich organizacji do KRS. Art. 61a ustawy o najmie lokali mieszkalnych nakazywał stosowanie przepisów o stowarzyszeniach do zrzeszeń właścicieli nieruchomości.

Odrzucone argumenty

Brak przepisów regulujących prowadzenie rejestru dla zrzeszeń właścicieli nieruchomości po uchyleniu Prawa lokalowego. Zrzeszenie nie jest podmiotem wymienionym w ustawie o KRS jako podmiot podlegający wpisowi do rejestru stowarzyszeń. Art. 10 ustawy wprowadzającej KRS dotyczy stowarzyszeń wpisanych do rejestru sądowego przed 1 stycznia 2001 r., a Zrzeszenie nie należało do tych podmiotów.

Godne uwagi sformułowania

Zrzeszenie właścicieli nieruchomości, powstałe na podstawie ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. – Prawo lokalowe (...) podlega wpisowi do rejestru stowarzyszeń (...) na podstawie art. 10 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym. Sytuacja prawna zrzeszeń właścicieli nieruchomości jest skomplikowana. Zrzeszenie Właścicieli Nieruchomości jest podmiotem, do którego mają zastosowanie przepisy ustawy o samorządzie zawodowym niektórych przedsiębiorców.

Skład orzekający

Józef Frąckowiak

przewodniczący-sprawozdawca

Zbigniew Kwaśniewski

członek

Zbigniew Strus

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Umożliwienie wpisu do KRS podmiotom o nieuregulowanym statusie prawnym, które uzyskały osobowość prawną na podstawie uchylonych przepisów, poprzez zastosowanie przepisów o stowarzyszeniach lub o samorządzie zawodowym przedsiębiorców."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zrzeszeń powstałych na podstawie Prawa lokalowego i ich statusu po jego uchyleniu. Wymaga analizy statutu zrzeszenia i jego charakteru.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonego problemu prawnego związanego z 'uśpionymi' podmiotami prawnymi, które powstały na podstawie dawno uchylonych przepisów i mają trudności z odnalezieniem się w nowym systemie rejestracji. Pokazuje, jak Sąd Najwyższy potrafi znaleźć rozwiązania dla takich sytuacji.

Czy zrzeszenie z czasów PRL może dziś trafić do Krajowego Rejestru Sądowego? SN daje odpowiedź.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Uchwała z dnia 29 października 2004 r., III CZP 58/04 
 
Sędzia SN Józef Frąckowiak (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski 
Sędzia SN Zbigniew Strus 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zrzeszenia Właścicieli Nieruchomości o 
wpis, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 29 
października 2004 r., zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy 
w Warszawie postanowieniem z dnia 21 maja 2004 r.: 
"Czy przepisy ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym i przepisy 
wprowadzające tę ustawę mogą stanowić podstawę wpisu – przerejestrowania do 
KRS osoby prawnej – Zrzeszenia Właścicieli Nieruchomości, która uzyskała 
osobowość prawną na mocy ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. – Prawo lokalowe i 
która to ustawa następnie została uchylona, a w obecnym stanie prawnym brak 
przepisów regulujących prowadzenie rejestru Zrzeszenia?" 
podjął uchwałę: 
 
Zrzeszenie właścicieli nieruchomości, powstałe na podstawie ustawy z 
dnia 30 stycznia 1959 r. – Prawo lokalowe (jedn. tekst: Dz.U. z 1962 r. Nr 47, 
poz. 227 ze zm.), podlega wpisowi do rejestru stowarzyszeń, innych 
organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów 
opieki zdrowotnej na podstawie art. 10 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – 
Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. Nr 
121, poz. 770 ze zm.). 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Okręgowy w Warszawie, rozpatrując zażalenie wnioskodawcy Zrzeszenia 
Właścicieli Nieruchomości w W. na postanowienie Sądu Rejonowego – Krajowego 
Rejestru Sądowego w Warszawie z dnia 25 lipca 2003 r., odrzucające, na 
podstawie art. 199 § 1 k.p.c., wniosek o wpis, powziął istotne wątpliwości i na 

podstawie art. 390 § 1 k.p.c., przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia 
zagadnienie prawne przytoczone na wstępie. Zagadnienie to powstało na tle 
następującego stanu faktycznego. 
Wnioskodawca w dniu 12 maja 2003 r. złożył wniosek o rejestrację Zrzeszenia 
w Krajowym Rejestrze Sądowym, wskazując, że jest podmiotem mającym 
osobowość prawną, w związku z czym powinien być przerejestrowany przez Sąd 
Rejonowy z urzędu do Krajowego Rejestru Sądowego. Wprawdzie we wniosku nie 
określono jednoznacznie, do którego z rejestrów wymienionych w art. 1 ust. 2 
ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn. tekst: 
Dz.U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209 ze zm.) należało wpisać wnioskodawcę, to jednak 
treści wniosku świadczyła o tym, że wnioskodawca domaga się wpisania go do 
rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz 
publicznych zakładów opieki zdrowotnej. 
Zdaniem Sądu Rejonowego, brak podstaw dla wpisania wnioskodawcy do 
wspomnianego rejestru, gdyż w obecnym stanie prawnym nie istnieją przepisy, na 
podstawie których do zrzeszeń właścicieli nieruchomości mają zastosowanie 
przepisy ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (jedn. tekst: 
Dz.U. z 2002 r. Nr 79, poz. 885 ze zm.). Także ustawa o Krajowym Rejestrze 
Sądowym nie przewiduje możliwości rejestracji zrzeszenia właścicieli 
nieruchomości. Za takim stanowiskiem, w ocenie Sądy Rejonowego, przemawiają 
następujące argumenty. 
Zrzeszenie Właścicieli Nieruchomości z siedzibą w W. uzyskało osobowość 
prawną w 1965 r., z chwilą wpisania go do rejestru prowadzonego przez Wydział 
Gospodarki Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej m.st. W. Zasady tworzenia, 
organizację oraz zakres działania Zrzeszenia regulowało rozporządzenie Ministra 
Gospodarki Komunalnej z dnia 23 grudnia 1963 r. w sprawie zrzeszeń prywatnych 
właścicieli domów (Dz.U. z 1964 r. Nr 1, poz. 2), wydane na podstawie art. 73 
ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. – Prawo lokalowe (jedn. tekst: Dz.U. z 1962 r. Nr 
47, poz. 227 ze zm.). Prawo tworzenia zrzeszeń właścicieli nieruchomości 
przewidywała także ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. – Prawo lokalowe (jedn. 
tekst: Dz.U. z 1987 r. Nr 30 poz. 165 ze zm. ), której art. 26 pkt 2 zawierał 
upoważnienie dla Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony 
Środowiska do wydawania rozporządzenia określającego zasady tworzenia i zakres 
działania zrzeszeń właścicieli i zarządców domów. W dniu 23 lutego 1983 r. 

upoważniony Minister wydał rozporządzenie w sprawie zasad tworzenia i zakresu 
działania zrzeszeń właścicieli i zarządców domów oraz Krajowej Komisji 
Współpracy Zrzeszeń Właścicieli i Zarządców Domów (Dz.U. Nr 11, poz. 57). Na 
podstawie § 21 tego rozporządzenia wnioskodawca stał się zrzeszeniem w 
rozumieniu tego rozporządzenia. Zgodnie z § 6 ust. 3 rozporządzenia, organem 
rejestrującym dla zrzeszeń był terenowy organ administracji państwowej stopnia 
podstawowego. Jak wynikało jednoznacznie z art. 25 ust. 5 Prawa lokalowego z 
1974 r., wnioskodawca miał osobowość prawną. 
Ustawą z dnia 23 marca 1990 r. o zmianie ustawy – Prawo lokalowe (Dz.U. Nr 
32, poz. 190) z dniem 4 czerwca 1990 r. został uchylony art. 26 pkt 2 ustawy z dnia 
10 kwietnia 1974 r. – Prawo lokalowe, zawierający delegację dla Ministra 
Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska do wydawania 
rozporządzeń regulujących zasady tworzenia zrzeszeń właścicieli i zarządców 
nieruchomości. Przestały funkcjonować rejestry prowadzone dla zrzeszeń przez 
terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego. Z kolei ustawa z 
dnia 10 kwietnia 1974 r. – Prawo lokalowe została uchylona ustawą z dnia 2 lipca 
1994 r. o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 105 poz. 509 ze zm.). 
W konsekwencji zlikwidowana została materialnoprawna podstawa tworzenia 
zrzeszeń właścicieli i zarządców domów, utrzymane zostały natomiast zrzeszenia 
dotychczas istniejące. 
W zażaleniu na postanowienie Sądu Rejonowego, odrzucające wniosek o 
wpis, wnioskodawca twierdził, że należy do podmiotów, które sąd powinien 
przerejestrować do Krajowego Rejestru Sądowego z urzędu zgodnie z przepisami 
ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym 
Rejestrze Sądowym (Dz.U. Nr 121 poz. 770 ze zm.), nie wskazał jednak 
konkretnego przepisu, który miałby stanowić podstawę wpisu. 
W ocenie Sądu Okręgowego, przedstawione przez Sąd Rejonowy motywy 
rozstrzygnięcia są przekonywające. Dodatkowo Sąd Okręgowy wskazał, że art. 10 
ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o 
Krajowym Rejestrze Sądowym, który prawdopodobnie chciał przywołać 
wnioskodawca w zażaleniu, dotyczy tych stowarzyszeń i innych organizacji 
społecznych i zawodowych, które były wpisane do odpowiedniego rejestru 
sądowego przed dniem 1 stycznia 2001 r. Zrzeszenie Właścicieli Nieruchomości nie 
należało do tych podmiotów.  

Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy trafnie ustalił, że od dnia 4 
czerwca 1990 r. przestały funkcjonować rejestry prowadzone dla zrzeszeń 
właścicieli nieruchomości przez terenowe organy administracji państwowej stopnia 
podstawowego, i nie zostały uchwalone żadne przepisy nakazujące organom 
administracji państwowej przekazanie akt rejestrowych zrzeszeń sądom 
powszechnym (sądom rejestrowym) ani przepisy regulujące zasady prowadzenie 
rejestrów sądowych dla zrzeszeń, jak to ma miejsce w przypadków innych 
podmiotów, np. spółek prawa handlowego, spółdzielni, stowarzyszeń i innych 
jednostek. Sąd Okręgowy podkreślił również, że w załączniku nr 3 do 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2000 r. w sprawie 
szczegółowego sposobu prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego 
Rejestru Sądowego oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (Dz.U. Nr 
117 poz. 1237 ze zm.), zawierającym wykaz podmiotów wpisywanych do rejestru, 
nie ma podmiotu o takim charakterze jak zrzeszenie właścicieli nieruchomości. 
Ponadto Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że przy ocenie możliwości wpisu do rejestru 
wnioskodawcy nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż Krajowy Rejestr Sądowy 
prowadzony jest w sformalizowanym systemie elektronicznym (art. 2 ust. 1 ustawy 
o Krajowym Rejestrze Sądowym), co wyłącza możliwość wpisywania do niego 
podmiotów, których nie ujęto w programie stanowiącym podstawę funkcjonowania 
rejestru. 
Zdaniem Sądu Okręgowego, nie należy zapominać, że przy takiej interpretacji 
przepisów dotyczących wniosku o wpis wnioskodawca znalazł się w trudnej 
sytuacji. Z jednej strony ma osobowość prawną, organy i określony majątek, z 
drugiej jednak nie jest ujawniony w powszechnie funkcjonujących rejestrach i nie są 
ujawniane zmiany, np. jego organów czy statutu. Wprawdzie wnioskodawca może 
podjąć działania, aby przekształcić się w stowarzyszenie, na zasadach określonych 
w ustawie z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach, a następnie 
uzyskać wpis do rejestru stowarzyszeń Krajowego Rejestru Sądowego, to 
rozwiązanie takie jest jednak wątpliwe. W takiej sytuacji musiałaby nastąpić 
likwidacja majątku zrzeszenia zgromadzonego w ciągu czterdziestu lat działalności i 
konieczność wykreślenia z nieistniejącego rejestru. 
W konsekwencji Sąd Okręgowy podzielił pogląd Sądu pierwszej instancji, że 
nie istnieje podstawa prawna do przerejestrowania wnioskodawcy do Krajowego 
Rejestru Sądowego na podstawie art. 10 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o 

Krajowym Rejestrze Sądowym. Nie ma także podstawy prawnej do wpisania 
Zrzeszenia do konkretnego rejestru na podstawie art. 19 ustawy o Krajowym 
Rejestrze Sądowym, gdyż ustawodawca takiego rejestru nie przewidział, a 
zrzeszenie nie jest podmiotem wymienionym pośród podmiotów, które mogą zostać 
wpisane do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, 
fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej. 
Dostrzegając wyraźny interes wnioskodawcy, aby został on jednak wpisany do 
takiego rejestru, Sąd Okręgowy wskazał, że pewnym rozwiązaniem prawnym dla 
Zrzeszenia Właścicieli Nieruchomości byłoby uznanie, iż art. 54 ustawy z dnia 7 
kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach ma także zastosowanie do zrzeszeń, 
które wprawdzie nie były stowarzyszeniami zarejestrowanymi przez organy 
administracji państwowej na podstawie przepisów rozporządzenia Prezydenta 
Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. 
Nr 94, poz. 808 ze zm.), ale ich struktura prawnoorganizacyjna była do 
stowarzyszeń zbliżona. Przyjęcie, że rejestr prowadzony dla wnioskodawcy na 
podstawie rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki i Ochrony 
Środowiska, był w istocie rejestrem organizacji o charakterze stowarzyszenia, 
umożliwiłoby zastosowanie domniemania, iż również ten rejestr powinien być 
przekazany sądowi na podstawie art. 54 Prawa o stowarzyszeniach. Zdaniem Sądu 
Okręgowego, ze względu na upływ czasu, inicjatywę uzyskania akt rejestrowych 
Zrzeszenia od organu administracji musiałby mieć wnioskodawca. Na podstawie 
tego rejestru i prawidłowo wypełnionego wniosku Zrzeszenie mogłoby wystąpić do 
Krajowego Rejestru Sądowego o wpisanie do rejestru stowarzyszeń, innych 
organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki 
zdrowotnej. Taka interpretacja art. 54 Prawa o stowarzyszeniach, w odniesieniu do 
wnioskodawcy, ze względu na wyjątkowość sytuacji, jest dopuszczalna. 
Konsekwencją jej przyjęcia byłoby stworzenie możliwości wpisania go do rejestru 
stowarzyszeń innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz 
publicznych zakładów opieki zdrowotne, w trybie art. 19 w związku z art. 3 ustawy o 
Krajowym Rejestrze Sądowym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Jak podkreślił Sąd Okręgowy, sytuacja prawna zrzeszeń właścicieli 
nieruchomości jest skomplikowana. Z jednej strony uzyskały one w zgodzie z 
obowiązującymi przepisami osobowość prawną, z drugiej, po dniu 4 czerwca 

1990 r., tj. po utracie mocy przepisów, które stanowiły podstawę rejestracji 
zrzeszeń, a następnie po uchyleniu ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. – Prawo 
lokalowe, odpadła materialnoprawna podstawa tworzenia zrzeszeń oraz podstawy 
dla jakiejkolwiek kontroli ich działalności, funkcjonowania organów takich zrzeszeń, 
czy ich likwidacji. Takie stanowisko ustawodawcy sugeruje, że jego wolą było, aby 
nowe zrzeszania właścicieli nieruchomości nie mogły już powstawać. Nie było 
natomiast jasne, jaka jest sytuacja istniejących zrzeszeń, w każdym razie nie było 
podstaw do uznania, że zrzeszenia takiej straciły osobowość prawną i przestały 
istnieć, gdyż nie przewidywał tego żaden przepis. Podkreślił to Sąd Najwyższy w 
uchwale z dnia 27 czerwca 1995 r., III CZP 78/95 (OSNC 1995, nr 11, poz. 157), 
stwierdzając, że lokalne zrzeszenia właścicieli i zarządców nieruchomości 
utworzone na podstawie art. 25 ust. 5 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. – Prawo 
lokalowe, zachowały osobowość prawną, a co za tym idzie zdolność sądową, także 
po uchyleniu tej ustawy. 
Dla rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego przedstawionego Sądowi 
Najwyższemu, dotyczącego wpisu takiego zrzeszenia do rejestru stowarzyszeń 
innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów 
opieki zdrowotne, ważne znaczenie ma fakt wprowadzenia do ustawy z dnia 2 lipca 
1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 105, 
poz. 509 ze zm.) przepisu art. 61a. Przepis ten, dodany ustawą z dnia 21 sierpnia 
1997 r. o zmianie ustawy o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych oraz o 
zmianie ustawy – prawo spółdzielcze (Dz.U. Nr 111, poz. 723), przewidywał, że do 
zrzeszeń właścicieli i zarządców nieruchomości utworzonych na podstawie art. 25 
ust. 5 Prawa lokalowego z 1974 r. stosować należy przepisy o stowarzyszeniach, 
jeżeli statut zrzeszenia nie stanowił inaczej. Stworzył on podstawy, aby istniejące w 
dniu jego wejścia w życie zrzeszenia właścicieli i zarządców nieruchomości, 
traktować tak jak stowarzyszenia. Statut zrzeszenia będącego wnioskodawcą w 
rozpoznawanej sprawie nie zawiera postanowień, które stałyby na przeszkodzie, 
aby do tego zrzeszenia stosować przepisy o stowarzyszeniach, w tym przepisy 
dotyczące wpisu stowarzyszeń do Krajowego Rejestru Sądowego, a ponieważ art. 
61a ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych obowiązywał 
w dniu 1 stycznia 2001 r., tj. w chwili wejścia w życie ustawy o Krajowym Rejestrze 
Sądowym i ustawy przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze 
Sądowym, to można uznać, że istnieją podstawy prawne do wpisywania zrzeszeń 

właścicieli nieruchomości do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych 
i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej, w trybie 
przewidzianym w art. 10 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym 
Rejestrze Sądowym. 
Przepis art. 61a obowiązywał jednak tylko do dnia 10 lipca 2001 r., w którym 
został uchylony wraz z ustawą o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach 
mieszkaniowych przez ustawę z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie lokatorów, 
mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 71, poz. 
733 ze zm.). Rodzą się więc istotne wątpliwości, czy może on być podstawą dla 
wpisywania do Krajowego Rejestru Sądowego zrzeszeń właścicieli nieruchomości, 
które nie wystąpiły z takim wnioskiem do dnia 10 lipca 2001 r. Jedynym 
rozwiązaniem, które pozwalałoby na wpisywanie zrzeszeń właścicieli nieruchomości 
do Krajowego Rejestru Sądowego, także po dniu 10 lipca 2001 r., byłoby uznanie, 
że skoro takie zrzeszenia nabyły status podobny do stowarzyszeń, to uchylenie 
przepisu, który stwarzał taką podstawę, nie pozbawiło ich tego statusu. 
Przyjmowanie takiej sztucznej konstrukcji nie jest jednak potrzebne, gdyż istnieją 
inne wyraźne podstawy dla wpisywania zrzeszeń właścicieli nieruchomości do 
rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz 
publicznych zakładów opieki zdrowotnej w Krajowym Rejestrze Sądowym. Takie 
podstawy stwarza ustawa z dnia 30 maja 1989 r. o samorządzie zawodowym 
niektórych przedsiębiorców (Dz.U. Nr 35, poz. 194 ze zm.) 
Zgodnie z art. 1, ustawa ta określa zasady tworzenia i działania samorządu 
zawodowego przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w zakresie 
handlu, gastronomii i usług, transportu oraz innych rodzajów działalności. 
Zrzeszenia właścicieli i zarządców nieruchomości są niewątpliwie organizacją 
samorządu zawodowego osób prowadzących inny rodzaj działalności w rozumieniu 
ustawy z dnia 30 maja 1989 r. Wprawdzie, historycznie rzecz ujmując, były to 
zrzeszenia przymusowe, które zrzeszały właścicieli nieruchomości nie tyle w celu 
prowadzenia działalności gospodarczej, co dla realizacji innych celów, to po 1990 r. 
nie ma przeszkód, aby właściciela nieruchomości, który wynajmuje lokale w 
należącym do niego budynku, nie można było traktować jako przedsiębiorcę. Jego 
działalność ma charakter ciągły, odpłatny oraz wykazuje pewien stopień 
zorganizowania, co w świetle przepisów art. 431 k.c. oraz art. 4 i 2 ustawy z dnia 2 
lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz. 1807) 

pozwala zaliczyć go do przedsiębiorców. W konsekwencji zrzeszenie, będące 
wnioskodawcą w rozpoznawanej sprawie, jest podmiotem, do którego mają 
zastosowanie przepisy ustawy o samorządzie zawodowym niektórych 
przedsiębiorców. 
Z załącznika nr 3 do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 
grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowego sposobu prowadzenia rejestrów 
wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowej treści 
wpisów w tych rejestrach (Dz.U. Nr 117 poz. 1237 ze zm.) wynika, że do rejestru 
stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz 
publicznych zakładów opieki zdrowotnej wpisywać należy także organizacje 
przedsiębiorców, o których mowa w ustawie z dnia 30 maja 1989 r. o samorządzie 
zawodowym niektórych przedsiębiorców. Przyjmując, że zrzeszenie właścicieli 
nieruchomości będące wnioskodawcą w rozpoznawanej sprawie, jest taką 
organizacją przedsiębiorców, nie ma przeszkód dla uwzględnienia jego wniosku o 
wpis do Krajowego Rejestru Sądowego. 
Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 30 maja 1989 r., organizacje, do których stosuje 
się przepisy tej ustawy, podlegają obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru 
Sądowego, wnioskodawca powinien więc zostać wpisany do rejestru stowarzyszeń 
innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów 
opieki zdrowotnej (art. 3 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym). Podstawą wpisu 
wnioskodawcy stanowi art. 10 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o 
Krajowym Rejestrze Sądowym, z którego jednoznacznie wynika, że wpis następuje 
z urzędu. Nie wyklucza to jednak, aby postępowanie w sprawie wpisu zostało 
wszczęte także z inicjatywy wnioskodawcy. Wprawdzie dla dokonania wpisu nie 
było wymagane, aby wniosek o wpis Zrzeszenie złożyło z własnej inicjatywy, ale 
jeżeli już tak się stało nie przeszkadza to w dokonaniu wpisu. Skoro wpis nastąpi na 
podstawie art. 10 wymienionej ustawy, sąd może wezwać Zrzeszenie tylko do 
uzupełnienia wniosku, a nie dostarczenia dotychczasowych akt rejestrowych 
zrzeszenia. Trudności z uzyskaniem akt rejestrowych nie mogą też stanowić 
powodu odmowy wpisu, gdyż z art. 9 ustawy z dnia 30 maja 1989 r. o samorządzie 
zawodowym niektórych przedsiębiorców wynika obowiązek wpisania wnioskodawcy 
do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji 
oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej. 

Biorąc pod uwagę powyższe względy Sąd Najwyższy orzekł, jak w uchwale 
(art. 390 § 1 k.p.c.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI