III CZP 57/13

Sygn. akt III CZP 57/13 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 18 października 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Marta Romańska 
SSN Bogumiła Ustjanicz 
 
Protokolant Bożena Kowalska 
 
w sprawie z wniosku wierzyciela Banku H. w W. S.A. 
przeciwko dłużnikowi J. K. 
o egzekucję świadczenia pieniężnego, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 18 października 2013 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w L. 
postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2013 r.,  
 
"Od którego z uczestników postępowania egzekucyjnego                
w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z innych 
przyczyn niż wskazane w art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia                
1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tekst jedn. Dz.U.                
z 2011 r. Nr 231, poz. 1376 ze zm.) komornik winien pobrać opłatę,              
o której mowa w art. 53a ust. 2 tej ustawy?" 
 
podjął uchwałę: 
 
Komornik pobiera opłatę przewidzianą w art. 53a ust. 2 
ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych                
i egzekucji (tekst jedn.: Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376 ze zm.) 
od wierzyciela. 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 10 października 2012 r. komornik przy Sądzie 
Rejonowym w L. - umarzając postępowanie z uwagi na bezskuteczność egzekucji - 
ustalił koszty postępowania egzekucyjnego na kwotę 344,28 zł, obejmującą m.in. 
opłatę stałą za odnalezienie majątku dłużnika J. K. w wysokości 140,51 zł  i 
obciążył nimi wierzyciela - Bank H. w W. Spółkę Akcyjną w W.  
Sąd Rejonowy w L. postanowieniem z dnia 9 listopada 2012 r. oddalił skargę 
wierzyciela na  powyższe postanowienie w zakresie rozstrzygającym o opłacie za 
odnalezienie majątku dłużnika, wskazując, iż nie ma podstaw do obciążenia 
dłużnika drugą częścią opłaty za odnalezienie jego majątku, określoną w art. 53a 
ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (jedn. 
tekst: Dz. U. z 2011, Nr 231, poz. 1376; dalej: „u.k.s.e.”), przed zakończeniem 
postępowania egzekucyjnego, gdyż dopiero uiszczenie tej opłaty przez wierzyciela 
powoduje, że staje się ona jego kosztem podlegającym rozliczeniu na podstawie 
art. 770 zdanie trzecie k.p.c.    
  Rozstrzygnięcie to zaskarżył zażaleniem wierzyciel, domagając się jego 
zmiany przez uwzględnienie skargi i obciążenie dłużnika opłatą za odnalezienie 
majątku.  
Sąd Okręgowy w L. przy rozpoznawaniu zażalenia  powziął wątpliwość, 
której dał wyraz w zagadnieniu prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu do 
rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.  
 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 7971 k.p.c., komornik na zlecenie wierzyciela dokonuje - 
za   wynagrodzeniem 
- 
poszukiwania 
majątku 
dłużnika. 
Wynagrodzenie, 
o  którym mowa w powołanym przepisie, jest ustalane i pobierane - stosownie 
do  art. 
53a 
u.k.s.e. 
- 
dwuetapowo: 
najpierw 
od 
wniosku 
o 
podjęcie 
czynności  poszukiwawczych, a  następnie  - gdy poszukiwania te dały pozytywny 
rezultat - za odnalezienie majątku. Opłatę stałą w wysokości 2% przeciętnego 
wynagrodzenia miesięcznego komornik pobiera od wierzyciela zgłaszającego 

 
3 
stosowny wniosek, przy czym, w  razie nieuiszczenia  opłaty w terminie 7 dni 
od otrzymania wezwania, zwraca ten wniosek (ust. 1). W przypadku zaś 
odnalezienia majątku dłużnika  komornik pobiera opłatę stałą w wysokości 5% 
szacunkowej wartości tego majątku, nie więcej jednak niż 100% przeciętnego 
wynagrodzenia miesięcznego. Opłata  ta  ulega zmniejszeniu o kwotę opłaty 
pobranej na podstawie ust. 1. Przepis art. 49 ust. 3 stosuje się odpowiednio (ust. 2).  
Źródłem wątpliwości Sądu Okręgowego  jest brak wskazania w art. 53a ust. 
2 u.k.s.e., od kogo - wierzyciela czy dłużnika - komornik pobiera drugą część opłaty 
należnej za odnalezienie majątku dłużnika. W orzecznictwie Sądu Najwyższego 
kwestia 
ta 
nie 
była 
dotąd 
podejmowana. 
W 
piśmiennictwie 
natomiast  
prezentowane są przeciwstawne stanowiska.   
Według jednego, opłata ta powinna zostać pobrana od wierzyciela, 
a następnie ściągnięta od dłużnika na podstawie art. 770 k.p.c. W uzasadnieniu 
tego zapatrywania wskazuje się, że poszukiwanie majątku dłużnika jest 
przeprowadzane na  zlecenie wierzyciela i w jego następstwie między komornikiem 
a wierzycielem nawiązuje sią stosunek zlecenia. Za poglądem tym, według Sądu 
Okręgowego, przemawia również argument, że wierzyciel  może nie zażądać 
skierowania egzekucji do majątku odnalezionego na jego zlecenie, co miało 
miejsce w sprawie niniejszej; oczywiście w takiej sytuacji nie będzie podstaw do 
obciążenia dłużnika tą opłatą.  
Pogląd przeciwny został oparty na założeniu, że poszukiwanie przez 
komornika majątku dłużnika nie następuje na podstawie umowy zlecenia, gdyż 
wierzyciela łączy z komornikiem stosunek publicznoprawny. Jego zwolennicy 
akcentują, że z odesłania zawartego w art. 53a ust. 2 u.k.s.e. do odpowiedniego 
stosowania art. 49 ust. 3 u.k.s.e. wynika, iż opłata za odnalezienie majątku powinna 
zostać pobrana od dłużnika. Zwracają  ponadto uwagę na niecelowość rozwiązania 
dopuszczającego konieczność ewentualnego prowadzenia dwóch egzekucji tej 
części opłaty: najpierw - od wierzyciela w razie bezskuteczności wezwania do jej 
uiszczenia, a następnie - od dłużnika jako elementu kosztów niezbędnych do 
celowego przeprowadzenia egzekucji.  

 
4 
Przechodząc do analizy zagadnienia prawnego, trzeba na wstępie odrzucić  
zapatrywanie,  zgodnie z którym uprawnienie komornika do poszukiwania majątku 
dłużnika wynika - według brzmienia art. 9791 k.p.c. - ze stosunku zlecenia 
zawiązanego miedzy wierzycielem a komornikiem.  Komornik sądowy jest organem  
egzekucyjnym (art. 758 § 1 k.p.c.), do którego należy wykonywanie czynności 
egzekucyjnych oraz innych czynności powierzonych mu w drodze ustawy.  
Przy  wykonywaniu tych zadań realizuje on funkcje państwa i nie wchodzi 
z uczestnikami postępowania w stosunki cywilnoprawne; stosunek prawny 
pomiędzy komornikiem, będącym funkcjonariuszem publicznym (art. 1 u.k.s.e.), 
a uczestnikami postępowania egzekucyjnego ma charakter publicznoprawny 
(zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2002 r., 
III CZP 65/02, OSNC 2003, nr 7-8, poz. 100). W art. 7971 chodzi zatem o możliwość 
dokonania przez komornika czynności egzekucyjnej poszukiwania majątku dłużnika 
na wniosek wierzyciela. Wskazuje na to  również ulokowanie tego przepisu wśród 
unormowań regulujących wszczęcie egzekucji i dalsze czynności egzekucyjne oraz 
treść art. 53a ust. 1 zdanie drugie u.k.s.e., nakazującego zwrot wniosku 
zawierającego stosowne żądanie („zlecenie”) w razie nieuiszczenia przez 
wierzyciela obciążającej go opłaty. Wynagrodzenie, o którym mowa w art. 7971 
k.p.c., stanowi zatem opłatę egzekucyjną pobieraną przez komornika na podstawie 
art. 53a u.k.s.e. 
W doktrynie i orzecznictwie zgodnie wskazuje się, że opłaty należne 
komornikowi od uczestników postepowania z tytułu prowadzenia egzekucji 
oraz   podejmowania 
innych 
czynności 
przewidzianych 
w 
ustawie 
są 
należnościami mającymi charakter publicznoprawny (zob. uzasadnienie wyroku 
Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2009 r., II CSK 60/09, nie pub.). 
Stanowią  one jednak tylko część kosztów egzekucji prowadzonej przez komornika. 
Należy zatem odróżnić zasady pobierania opłat od zasad ponoszenia kosztów 
egzekucji określonych w art. 770 k.p.c., a w konsekwencji przyjąć, że reguła 
wyrażona w tym przepisie może być stosowana  wtedy, gdy organ egzekucyjny 
decyduje o obowiązku zwrotu kosztów już poniesionych. Nie dotyczy ona natomiast 
tego, kto ma obowiązek uiścić konkretną opłatę; kwestię te regulują szczegółowo 
przepisy ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Już z tej tylko przyczyny 

 
5 
odwołanie się przy wykładni art. 53a ust. 2 u.k.s.e. do zasady odpowiedzialności 
dłużnika za koszty niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji nie 
usprawiedliwia wniosku, iż obowiązek uiszczenia opłaty przewidzianej w tym 
przepisie obciąża dłużnika.  
Stałą opłatę egzekucyjną uiszcza w zasadzie uczestnik postepowania 
wnioskujący o podjęcie przez komornika czynności podlegającej opłacie, a więc 
z reguły wierzyciel (art. 49 a, art. 50, art. 51, art. 53 u.k.s.e.). Można więc uznać, 
że również opłata za czynność poszukiwania majątku dłużnika powinna być 
uiszczona w obu częściach przez wierzyciela. Podział tej opłaty na dwie części 
nie  musi wiązać się z obowiązkiem ich poniesienia przez różne podmioty; znajduje 
on uzasadnienie 
w 
potrzebie 
zmotywowania 
komornika 
do 
efektywnego 
przeprowadzenia poszukiwania. Gdyby ustawodawca chciał obciążyć opłatą 
przewidzianą w art. 53a ust. 2 u.k.s.e. dłużnika, wolę taką wysłowiłby w sposób 
wyraźny.  
Powstaje jednak pytanie, czy zamiaru takiego nie odzwierciedla art. 53a ust. 
2 zdanie trzecie u.k.s.e., nakazujący komornikowi - przy pobraniu drugiej części 
opłaty - odpowiednie stosowanie art. 49 ust. 3 u.k.s.e. Przepis ten stanowi, 
że  w celu pobrania opłat, o których mowa w art. 49 ust. 2, komornik wydaje 
postanowienie, w którym wzywa dłużnika do uiszczenia należności z tego tytułu 
w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia, przy czym postanowienie 
to  po uprawomocnieniu się podlega wykonaniu w drodze egzekucji bez 
zaopatrywania w klauzulę wykonalności. Dla zwolenników poglądu, że opłata 
przewidziana w art. 53a ust. 2 u.k.s.e. jest pobierana od dłużnika, odesłanie to 
stanowi argument rozstrzygający; skoro bowiem art. 49 ust. 3 u.k.s.e. określa 
pobieranie opłaty od dłużnika, to - stosując go odpowiednio – od niego  komornik 
powinien pobrać opłatę za odnalezienie majątku.  
Zapatrywanie powyższe nasuwa jednak istotne zastrzeżenia, gdyż  
zadaniem art. 49 ust. 3 u.k.s.e. nie jest określenie  podmiotu, od którego ma być 
pobrana opłata; funkcję tę pełni art. 49 ust. 2. Zasadniczym celem art. 49 ust. 3 
u.k.s.e. jest określenie sposobu poboru należnej komornikowi opłaty. Odesłanie do 
tego przepisu nie oznacza więc wskazania podmiotu zobowiązanego do jej 

 
6 
uiszczenia. Należy zauważyć, że konstrukcją odesłania do odpowiedniego 
stosowania art. 49 ust. 3 ustawodawca posłużył się również w art. 42 ust. 2 u.k.s.e., 
statuującego zasadę obciążenia wierzyciela - w razie bezskuteczności egzekucji - 
wydatkami, które nie zostały pokryte z wyegzekwowanej części świadczenia. 
Nie  ulega wątpliwości, że również w tym przypadku odesłanie do art. 49 ust. 3  
podyktowane zostało potrzebą wskazania wyłącznie samego mechanizmu pobrania 
od wierzyciela obciążających go wydatków.  
Odnosząc 
się 
do 
argumentów 
celowościowych, 
wskazujących 
na 
nieracjonalność „podwójnego” egzekwowania opłaty za odnalezienie majątku, 
trzeba zauważyć, że w każdym wypadku, gdy obowiązek uiszczenia opłaty  
spoczywa na wierzycielu, komornik pobiera ją od niego, natomiast o tym, 
kto ostatecznie poniesie koszty obejmujące tę opłatę, rozstrzyga postanowieniem 
przewidzianym w art. 770 k.p.c.  Regułę tę stosuje się również w razie konieczności 
pobrania 
zaliczki 
na 
pokrycie 
wydatków 
gotówkowych, 
np. 
związanych 
z czynnością poszukiwania majątku dłużnika (art. 40 ust. 1 u.k.s.e.). Komornik 
nie może pobrać zaliczki na ten cel od dłużnika, obowiązany zaś będzie ją rozliczyć 
- zgodnie z zasadą określoną w art. 770 k.p.c. - po zakończeniu egzekucji. 
Nie  przekonuje więc pogląd, że względy celowości stanowią przesłankę 
usprawiedliwiającą pobranie opłaty od dłużnika. 
 Przytoczone argumenty nakazują uznać, że komornik pobiera opłatę 
określoną w art. 53a ust. 2 u.k.s.e. od wierzyciela. Regułę tę stosuje przy tym we 
wszystkich przypadkach, a nie tylko w razie umorzenia postępowania na wniosek 
wierzyciela oraz na podstawie art. 823 k.p.c.  Pogląd odmienny prowadzi w istocie 
do pozbawienia komornika możliwości ściągnięcia należnej mu opłaty w  sytuacjach 
nieobjętych hipotezą art. 49 ust. 2 u.k.s.e., gdyż - jak wspomniano - art. 770 k.p.c. 
stanowi podstawę rozliczenia kosztów już poniesionych, a nie opłat, które mają 
zostać dopiero pobrane.  
Przyjęcie wskazanej wykładni art. 53a ust. 2 u.k.s.e. ułatwia realizację 
zasady 
ponoszenia 
przez 
dłużnika 
kosztów 
niezbędnych 
do 
celowego 
przeprowadzenia egzekucji. Umożliwia bowiem obciążenie wierzyciela  kosztami 
poszukiwania majątku dłużnika  wywołanymi  wnioskiem złożonym dla szykany albo 

 
7 
- jak miało to miejsce w sprawie rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy – 
w przypadku 
zaniechania 
zgłoszenia 
żądania 
skierowania 
egzekucji 
do 
odnalezionego majątku.  
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. 
rozstrzygnął zagadnienie prawne, jak w uchwale.