III CZP 57/07

Uchwała z dnia 17 lipca 2007 r., III CZP 57/07 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Gerard Bieniek 
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Małgorzaty M. przeciwko Aleksandrze 
R. o zwolnienie spod egzekucji, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu 
jawnym w dniu 17 lipca 2007 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd 
Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 22 stycznia 2007 r.: 
„Czy termin określony w przepisie art. 841 § 3 k.p.c. stosuje się do 
postępowań egzekucyjnych wszczętych przed wejściem w życie przepisów ustawy 
z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego oraz 
niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 1804), tj. przed dniem 5 lutego 
2005 r.?” 
podjął uchwałę: 
 
Termin określony w art. 841 § 3 k.p.c. ma zastosowanie do powództw 
uregulowanych w art. 841 § 1 k.p.c. także wówczas, gdy zajęcie przedmiotu 
należącego do osoby trzeciej nastąpiło w postępowaniu egzekucyjnym 
wszczętym przed wejściem w życie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie 
ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw 
(Dz.U. Nr 172, poz. 1804). W takiej sytuacji termin biegnie od dnia wejścia w 
życie wymienionej ustawy. 
 
Uzasadnienie 
 
W uzasadnieniu postanowienia o przedstawieniu zagadnienia prawnego 
wskazano, że w sytuacji, w której postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte 
przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – 
Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 
1804 – dalej: "ustawa nowelizująca"), natomiast powództwo o zwolnienie zajętego 

przedmiotu spod egzekucji wniesiono po wejściu tej ustawy w życie, powstaje 
problem, czy znajduje zastosowanie termin określony w art. 841 § 3 k.p.c. Sąd 
wskazał, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r., postępowania 
zabezpieczające i egzekucyjne wszczęte przed dniem wejścia ustawy w życie toczą 
się według przepisów dotychczasowych. Umiejscowienie art. 841 k.p.c. wśród 
przepisów normujących postępowanie egzekucyjne może świadczyć o tym, że 
powództwo przeciwegzekucyjne powinno być rozpoznawane na podstawie stanu 
prawnego obowiązującego w chwili jego wniesienia. W konsekwencji osoba 
występująca z takim powództwem nie byłaby związana terminem określonym w art. 
841 § 3 k.p.c. Przyjęcie takiego poglądu jest uzasadnione, gdyż w przeciwnym razie 
osoba, której prawa zostały naruszone w postępowaniu egzekucyjnym przez 
zajęcie rzeczy, pozbawiona zostałaby możliwości skutecznej ochrony. 
Z drugiej jednak strony powództwo uregulowane w art. 841 k.p.c. nie stanowi 
fragmentu postępowania egzekucyjnego, lecz ma prowadzić do zniweczenia 
toczącej się egzekucji. Wykładnia funkcjonalna wymienionego przepisu przemawia 
więc za przyjęciem, że jego celem jest zablokowanie możliwości kwestionowania 
tytułu wykonawczego bez ograniczeń czasowych. Oznaczałoby to wykluczenie 
możliwości stosowania przepisów obowiązujących przed dniem 5 lutego 2005 r., 
zwłaszcza że art. 7 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. wyraźnie obejmuje swą dyspozycją 
postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające. Za takim stanowiskiem przemawia 
również sześciomiesięczna vacatio legis tej ustawy.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W obrębie przedstawionego zagadnienia prawnego podstawowym problemem 
jest charakter prawny terminu wprowadzonego do art. 841 k.p.c.; zgodnie z 
dodanym do tego artykułu § 3, powództwo osoby trzeciej o zwolnienie zajętego 
przedmiotu od egzekucji ma być wniesione w terminie miesiąca od dnia 
dowiedzenia się o naruszeniu prawa, chyba że inny termin przewidziano w 
przepisach odrębnych. 
Zgodnie z powszechnie przyjętym zapatrywaniem, umiejscowienie danej 
normy prawnej nie przesądza jej charakteru. W kodeksie postępowania cywilnego 
znajdują się normy materialnoprawne, a w kodeksie cywilnym normy o charakterze 
procesowym, samo więc umiejscowienie uregulowania zawartego w  art. 841 § 3 w 
kodeksie postępowania cywilnego nie przesądza procesowego charakteru tego 
przepisu i – co za tym idzie – charakteru terminu w nim przewidzianego. Należy 

zatem rozważyć, czy miesięczny termin do wniesienia powództwa o zwolnienie od 
egzekucji jest terminem procesowym, czy też terminem materialnoprawnym. 
W literaturze dominuje pogląd, że termin ten jest terminem prawa 
materialnego, a mówiąc bardziej precyzyjnie – terminem prekluzji sądowej. 
Stanowisko należy podzielić. Wprawdzie w dotychczasowym orzecznictwie problem 
oceny charakteru prawnego terminu określonego w art. 841 § 3 k.p.c. nie był 
analizowany wprost, ale Sąd Najwyższy odnosił się do sytuacji zbliżonych 
konstrukcyjnie. W wyroku z dnia 9 października 1964 r., I CR 313/64 (OSNCP 1965, 
nr 9, poz. 147) uznano, że termin roczny przewidziany w art. 38 § 3 ustawy z dnia 
17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz.U. Nr 12, poz. 61 ze zm.), 
niewystępujący wcześniej, mógł mieć zastosowanie do uchwał walnych 
zgromadzeń zapadłych pod rządem poprzednio obowiązujących przepisów, ale 
musiał być liczony od dnia wejścia w życie nowej ustawy. W postanowieniu z dnia 3 
marca 1965 r., l CZ 30/65 (nie publ.) Sąd Najwyższy rozważał stosowanie terminu 
do wytoczenia powództwa o obalenie domniemania własności rzeczy 
przewidzianego w art. 6 § 3 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony 
mienia społecznego (Dz.U. nr 4, poz. 11). Termin ten został dodany przepisem art. 
XIV pkt 1 ustawy z dnia  17 listopada 1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks 
postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43 poz. 297 – dalej: "p.w.k.p.c."). Sąd Najwyższy 
przesądził na wstępie, że wskazany przepis wyraża normę prawa materialnego, a 
także, jak wynika z dalszych wywodów, przyjął, iż wprowadzony termin dotyczy 
także osób, które dowiedziały się o naruszeniu przez zabezpieczenie lub egzekucję 
ich praw przed wejściem w życie art. XIV pkt 1 p.w.k.p.c. Podkreślono także, że do 
stosunków prawnych powstałych pod rządem poprzednio obowiązujących 
przepisów bieg wprowadzonego terminu należy liczyć od dnia wejścia w życie 
kodeksu postępowania cywilnego. W nowszym orzecznictwie analizowany był 
sposób obliczania rocznego terminu przewidzianego w art. 377 ustawy z dnia 28 
lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm. – 
dalej: "Pr.u.n."). W uchwale z dnia 22 marca 2006 r., III CZP 13/06 (OSNC 2007, nr 
1, poz. 8) Sąd Najwyższy przesądził, że rozważany problem nie może zostać 
rozwiązany z zastosowaniem normy intertemporalnej wywiedzionej z art. 540 
Pr.u.n., gdyż termin określony w art. 377 Pr.u.n. jest materialnym terminem 
prekluzyjnym. 

Reasumując, wprowadzony w  art. 841 § 3 k.p.c. miesięczny termin do 
wytoczenia powództwa o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji jest 
terminem prawa materialnego, a co za tym idzie, jego niezachowanie nie pociąga 
za sobą odrzucenia pozwu, lecz oddalenie powództwa. Wskazany termin jest 
bowiem jedną z przesłanek skuteczności zgłoszonego przez osobę trzecią, której 
prawa zostały naruszone, żądania zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji. Za 
materialnym charakterem omawianego terminu przemawia także okoliczność, że 
ogranicza on możliwość skorzystania z uprawnienia zmierzającego do ochrony 
naruszonego prawa, przede wszystkim prawa własności. Należy przyjąć, że zajęcie 
w toku postępowania egzekucyjnego przedmiotu, do którego prawo służy innej 
osobie niż dłużnik egzekwowany, jest naruszeniem prawa tej osoby. W rozważanej 
sytuacji właściciel zajętego przedmiotu nie może skorzystać z instrumentów 
ochrony własności przewidzianych w kodeksie cywilnym, gdyż ustawa daje 
komornikowi kompetencję do dokonania zajęcia w toku postępowania 
egzekucyjnego, a ponadto dokonanie zajęcia nie pociąga za sobą utraty władztwa 
nad rzeczą. Środkiem ochrony naruszonych praw jest natomiast powództwo o 
zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji (art. 841 § 1, art. 842 § 1 k.p.c.). 
Skuteczność takiego powództwa uzależniona jest jednak od zachowania 
określonego ustawą terminu do jego wniesienia. 
Skoro termin określony w art. 841 § 3 k.p.c. jest terminem prawa 
materialnego, nie może mieć do niego zastosowania norma prawa 
międzyczasowego wynikająca z art. 7 ustawy nowelizującej, przepis ten dotyczy 
bowiem toku postępowania zabezpieczającego i egzekucyjnego. Termin prawa 
materialnego odnoszący się do powództwa o zwolnienie zajętego przedmiotu od 
egzekucji nie może być uważany za element toku postępowania egzekucyjnego. 
Postępowania wszczętego takim powództwem nie można utożsamiać z 
postępowaniem egzekucyjnym lub kwalifikować jako czynność postępowania 
egzekucyjnego. Dodatkowo należy także zauważyć, że z art. 7 ustawy 
nowelizującej nie można wywieść normy prawa intertemporalnego o charakterze 
uniwersalnym, obejmującej wszystkie przepisy tej ustawy. 
Przesądzenie charakteru omawianego terminu oraz wykluczenie możliwości 
stosowania art. 7 ustawy nowelizującej do sytuacji, w której zajęcie przedmiotu 
należącego do osoby trzeciej nastąpiło w toku postępowania egzekucyjnego 
wszczętego przed dniem 5 lutego 2005 r., a powództwo o zwolnienie zajętego 

przedmiotu od egzekucji wytoczono po tym dniu, pociąga za sobą konieczność 
odnalezienia normy prawa międzyczasowego pozwalającej na rozstrzygnięcie 
analizowanego problemu. Materialnoprawny charakter umożliwia prowadzenie 
takich poszukiwań w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy 
wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm. – dalej: "p.w.k.c."). W 
orzecznictwie, a także w doktrynie, nie jest kwestionowane stanowisko, że wobec 
braku w polskim systemie prawnym ogólnej regulacji prawa międzyczasowego, 
funkcję takich norm o charakterze ogólnym należy przypisać normom wynikającym 
z przepisów wprowadzających kodeks cywilny. Uzasadnione jest zatem odwołanie 
się do regulacji dotyczących terminów zawartych w tym akcie prawnym. 
W przepisach wprowadzających kodeks cywilny zawarte zostały uregulowania 
dotyczące terminów przedawnienia, które znajdują odpowiednie zastosowanie do 
terminów zawitych (art. XXXVI). W odniesieniu do terminów przedawnienia 
generalną zasadą jest, że do roszczeń nieprzedawnionych należy stosować 
przepisy nowego prawa. Jeżeli jednak termin przedawnienia przewidziany w nowej 
ustawie jest krótszy, to jego bieg rozpoczyna się w dniu wejścia w życie ustawy 
nowej (art. XXXV). Zawarta w powołanych przepisach regulacja nie rozstrzyga 
jednak wprost sytuacji, kiedy ustawodawca wprowadza nieistniejący wcześniej 
termin (przedawnienia, prekluzyjny ograniczający realizację jakiegoś prawa); należy 
wówczas przyjąć, że wprowadzony termin znajduje zastosowanie także do 
roszczeń lub innych praw powstałych przed wejściem nowej ustawy w życie, jednak 
bieg tego terminu rozpoczyna się w dniu wejścia w życie ustawy nowej. 
Termin określony w art. 841 § 3 k.p.c. został wprowadzony do systemu 
prawnego w dniu 5 lutego 2005 r. Wcześniej możliwość wytoczenia powództwa o 
zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji nie była ograniczona żadnym 
terminem, konsekwentnie trzeba zatem przyjąć, że dowiedzenie się przez osobę 
trzecią o naruszeniu jej praw na skutek zajęcia przed dniem 5 lutego 2005 r. nie 
eliminuje możliwości objęcia przysługującego jej żądania o zwolnienie zajętego 
przedmiotu od egzekucji terminem zawitym wprowadzonym art. 841 § 3 k.p.c. 
Jednak, aby uniknąć sytuacji, w których termin upłynie wcześniej niż dla innych 
uprawnionych (w skrajnych przypadkach dzień po wejściu w życie nowej ustawy, 
czy wręcz przed jej wejściem w życie), jego bieg rozpoczyna się z dniem wejścia w 
życie ustawy nowelizującej. Oczywiście, art. 841 § 3 k.p.c. znajduje zastosowanie w 
sytuacjach, w których osoba trzecia dowiedziała się o naruszeniu jej praw już po 

wejściu w życie ustawy nowelizującej, a bieg terminu określonego w art. 841 § 3 
k.p.c. rozpoczyna się w dniu powzięcia takiej wiadomości. 
Przyjęte rozwiązanie daje się obronić także z aksjologicznego punktu 
widzenia; (...) nie narusza zasady ochrony praw nabytych, nie podważa zaufania do 
systemu prawnego, a także nie godzi w zasadę równości. Do naruszenia tej zasady 
mogłoby dojść jedynie wówczas, gdyby termin do wytoczenia powództwa o 
zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji był krótszy w odniesieniu do osób, 
które powzięły wiadomość o naruszeniu ich praw pod rządami dawnej ustawy, niż 
dla osób, które taką wiadomość powzięły już pod rządem nowych przepisów. 
Proponowane rozwiązanie może prowokować do postawienia zarzutu, że 
przepisowi art. 841 § 3 k.p.c. nadana zostaje moc wsteczna, co godzi w zasadę 
nieretroakcji (por. art. 3 k.c.), nie oznacza to jednak konieczności jego odrzucenia. 
Po pierwsze, nawet przy przyjęciu wstecznego działania prawa, pozostaje ono w 
ramach wyznaczonych ustawą (art. XXXV pkt 2 p.w.k.c. w związku z art. 3 in fine 
k.c.). Po drugie, w wypowiedziach dotyczących prawa międzyczasowego 
odnoszących się do terminów przedawnienia i zasiedzenia zwraca się uwagę, że w 
niektórych sytuacjach realizacja faktu prawnego wymaga pewnego czasu i może 
rozpocząć się pod rządami jednych przepisów, a dobiec końca w innym stanie 
prawnym. Wiązanie skutków prawnych przewidzianych przez nowe przepisy 
merytoryczne z tego rodzaju faktami zwykle nie jest uważane za wsteczne działanie 
prawa, ponieważ fakt istotny następuje już po wejściu w życie nowej ustawy i tym 
samym nie może być uważany za wsteczny. Po trzecie, pominięcie faktu powzięcia 
wiadomości o naruszeniu prawa z tego powodu, że miał on miejsce przed wejściem 
w życie ustawy nowelizującej, prowadzi do rezultatów, które należy ocenić jako 
sztuczne. Jeśli bowiem osoba trzecia dowiedziała się o naruszeniu jej prawa w tym 
okresie, to wiedzę taką miała również w dniu wejścia ustawy w życie, brak zaś racji, 
dla których do tej wiedzy nie należy przywiązywać znaczenia zgodnie z art. 841 § 3 
k.p.c. Przepis art. 841 § 3 k.p.c. dotyczy zatem także sytuacji, w których 
dowiedzenie się o naruszeniu prawa miało miejsce przed jego wejściem w życie, 
jednak miesięczny termin należy wówczas liczyć od dnia wejścia w życie ustawy 
nowelizującej. 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak wyżej (art. 390 k.p.c.).