III CZP 57/06

Uchwała z dnia 26 lipca 2006 r., III CZP 57/06 
 
Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Antoni Górski 
Sędzia SN Marek Sychowicz 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Ewy D. o przyznanie kompensaty, po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 26 lipca 2006 r. 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie 
postanowieniem z dnia 8 maja 2006 r.: 
„Czy wniosek o przyznanie kompensaty w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 
lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych 
przestępstw umyślnych (Dz.U. Nr 169, poz. 1415) podlega opłacie – a w przypadku 
odpowiedzi pozytywnej, czy opłatą tą jest opłata stała (art. 23 pkt 1) czy opłata 
podstawowa (art. 14 ust. 1) ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych 
(Dz.U. Nr 167, poz. 1159)?" 
podjął uchwałę: 
 
Wniosek o przyznanie kompensaty na podstawie przepisów ustawy z 
dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom 
niektórych przestępstw umyślnych (Dz.U. Nr 169, poz. 1415) podlega opłacie 
stałej. 
 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało w toku 
postępowania wywołanego wniesieniem zażalenia na zarządzenie 
przewodniczącego w przedmiocie zwrotu wniesionego przez adwokata wniosku o 
przyznanie kompensaty na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej 
kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw umyślnych (Dz.U. Nr 
169, poz. 1415 – dalej: "ustawa o państwowej kompensacie") z powodu 
nieuiszczenia należnej opłaty. (...) 

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Trafny jest pogląd Sądu Okręgowego, że sprawa o przyznanie kompensaty na 
podstawie przepisów ustawy o państwowej kompensacie jest sprawą cywilną. 
Przepis art. 1 k.p.c. zawiera definicję sprawy cywilnej jako przedmiotu sądowego 
postępowania cywilnego. Sprawa o przyznanie kompensaty mieści się w tej 
definicji, gdyż na podstawie art. 8 ustawy rozpoznawana jest w sądowym 
postępowaniu cywilnym. Z punktu widzenia przedstawianego do rozstrzygnięcia 
zagadnienia mniej istotne jest, czy taką sprawę uznać należy za sprawę cywilną w 
znaczeniu materialnym, czy tylko formalnym. Okoliczność, że Skarb Państwa 
uzyskuje, zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy, roszczenie zwrotne do sprawcy 
przestępstwa przemawia za tym, że sprawa ma charakter cywilny w znaczeniu 
materialnym. 
Zakwalifikowanie sprawy o przyznanie kompensaty do kategorii spraw 
cywilnych skutkuje zastosowaniem do niej przepisów ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. 
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1159 – dalej: 
"u.k.s.c."). Z przepisów tych wynika zasada obowiązku uiszczania kosztów 
sądowych, w tym opłaty od wnoszonych pism, przez strony (art. 2 ust. 2). Nie ma 
ustawowego zwolnienia od opłat od wniosku o przyznanie kompensaty. 
Z przepisów ustawy o państwowej kompensacie wynika, że kompensata jest 
świadczeniem pieniężnym, wypłacanym ze środków budżetu ofiarom niektórych 
przestępstw umyślnych lub ich osobom najbliższym na pokrycie utraconych 
zarobków lub innych środków utrzymania, kosztów leczenia i kosztów pogrzebu. 
Nie jest to świadczenie alimentacyjne. Zawarte w art. 111 § 1 pkt 2 k.p.c. zwolnienie 
od obowiązku uiszczania kosztów sądowych strony dochodzącej roszczeń 
alimentacyjnych ustanawia wyjątek od zasady odpłatności. Ze względu na 
wyjątkowy charakter, uregulowanie to nie może być rozciągnięte w drodze analogii 
na stronę dochodzącą przyznania kompensaty. 
Nie jest trafny pogląd, że obowiązek ponoszenia opłat sądowych przez osoby 
uprawnione do kompensaty nie koresponduje z celem ustawy o państwowej 
kompensacie. Przyznanie kompensaty nie jest uzależnione od sytuacji materialnej 
osoby uprawnionej; zapewnienie ofiarom przestępstw pomocy materialnej związane 
jest z niemożnością uzyskania świadczenia od innych podmiotów, w tym od 
sprawcy przestępstwa. Celem ustawy nie jest zapewnianie i udzielanie pomocy 
społecznej, lecz przyznanie świadczenia związanego z pokryciem utraconych 

środków utrzymania lub pokryciem wydatków na leczenie lub pogrzeb ofiary 
przestępstwa umyślnego. Trudna sytuacja finansowa osoby uprawnionej może 
ewentualnie przemawiać za zasadnością wniosku o zwolnienie od kosztów 
sądowych w konkretnej sprawie. 
Przepis art. 17 ustawy o państwowej kompensacie stanowi, że koszty 
czynności, w tym tłumaczeń dokumentów przekazywanych do organów 
orzekających w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej, dokonywanych 
przez organy pomocnicze w Rzeczypospolitej Polskiej, obciążają Skarb Państwa. 
Zakres art. 17 nie obejmuje kosztów związanych z postępowaniem przed sądem z 
wniosku o przyznanie kompensaty. Ratione legis tego unormowania było 
nieobciążanie stron kosztami czynności podejmowanych w ramach współpracy 
międzynarodowej między państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Z art. 17 nie 
tylko nie wynika ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie o 
przyznanie kompensaty, przeciwnie, z przepisu tego można wnioskować 
a contrario, że strona ponosi wszystkie koszty w nim nie wymienione. 
Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy o państwowej kompensacie, do wniosku o 
przyznanie kompensaty mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu 
nieprocesowym. Nie ma szczególnego przepisu określającego wysokość opłaty od 
tego rodzaju wniosku. W tej sytuacji zastosowanie ma art. 23 pkt 1 u.k.s.c., który 
stanowi, że opłatę stałą w kwocie 40 złotych pobiera się od wniosku o wszczęcie 
postępowania nieprocesowego lub samodzielnej jego części. Opłata podstawowa 
nie może wchodzić w grę, gdyż według art. 14 u.k.s.c. pobiera się ją w sprawach, w 
których przepisy nie przewidują opłaty stałej, stosunkowej lub tymczasowej, a także 
od podlegających opłacie pism wnoszonych przez stronę zwolnioną od kosztów 
sądowych przez sąd. 
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c. rozstrzygnął 
przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.