III CZP 56/12

Sygn. akt III CZP 56/12 
 
 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
 
Dnia 16 listopada 2012 r. 
 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Anna Owczarek 
SSN Irena Gromska-Szuster 
 
w sprawie z powództwa G. M. 
przeciwko A. P. 
o zapłatę, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 16 listopada 2012 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Apelacyjny  
postanowieniem z dnia 8 czerwca 2012 r.,  
 
 
"Czy podlegają odrzuceniu zarzuty pozwanego od nakazu 
zapłaty z  powodu nieuiszczania bez wezwania części należnej 
opłaty od  zarzutów po częściowym oddaleniu wniosku pozwanego 
o  zwolnienie od kosztów sądowych, jeśli pismo stanowiące zarzuty 
złożył pełnomocnik będący radcą prawnym, a wniosek o zwolnienie 
od kosztów sądowych zawarty został w zarzutach?" 
 
 
podjął uchwałę: 

 
 
2 
 
Przepis art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.                
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U.     
z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.) ma zastosowanie także w razie 
częściowego oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów 
sądowych 
zawartego 
w 
zarzutach 
od 
nakazu 
zapłaty 
wniesionych przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika 
będącego adwokatem lub radcą prawnym. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
 
3 
Sąd Okręgowy, postanowieniem z dnia 17 listopada 2011 r., odrzucił zarzuty 
pozwanego wniesione od nakazu zapłaty, powołując się na  przepisy zawarte w art. 
112 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach 
cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze  zm.,  dalej: „u.k.s.c.”)  
oraz w art. 494 § 1 k.p.c., z tej przyczyny, że pozwany po  częściowym zwolnieniu 
go od opłaty od zarzutów od nakazu zapłaty, wniesionych przez jego pełnomocnika 
będącego adwokatem, zarzutów tych nie opłacił w terminie tygodniowym od dnia 
doręczenia mu odpisu postanowienia w  przedmiocie wniosku o zwolnienie go od 
kosztów sądowych. 
Rozpoznając zażalenie pozwanego na postanowienie Sądu pierwszej 
instancji, Sąd Apelacyjny powziął poważne wątpliwości, którym dał wyraz w 
przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego zagadnieniu prawnym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 1302 § 1 k.p.c., pismo wniesione przez adwokata, radcę 
prawnego lub rzecznika patentowego, które nie zostało należycie opłacone, 
przewodniczący zwraca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega 
opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę 
wartości przedmiotu sporu. Do 1 lipca 2009 r., tj. dnia wejścia w życie ustawy z dnia 
5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz 
niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 234, poz. 1571) art. 1302 § 3 k.p.c. stanowił 
również, iż sąd odrzuci bez wezwania o uiszczenie opłaty pismo wniesione przez 
adwokata, stanowiące m.in. zarzuty od nakazu zapłaty, jeżeli pismo podlegało 
opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę 
wartości przedmiotu zaskarżenia. W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu 
Najwyższego z dnia 15 czerwca 2010 r., II UZP 4/10 (OSNP 2011, nr 3-4, poz. 38) 
przyjęto, że nieopłacona skarga kasacyjna złożona przez adwokata lub radcę 
prawnego po wejściu w życie ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – 
Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 234, 
poz.  1571) – która uchyliła art. 1302 § 3 k.p.c. - podlega odrzuceniu w razie 
niewykonania zarządzenia wzywającego do opłacenia skargi (art. 3986 § 2 w zw. 
z  art. 130 § 1 k.p.c.). W uzasadnieniu uchwały wyjaśniono, że uchylenie art. 1302 

 
 
4 
§ 3 k.p.c. spowodowało zmianę normatywną tego rodzaju, że w razie wniesienia 
skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego podlegającej opłacie stałej 
lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu 
zaskarżenia, odpowiednie zastosowanie znajduje art. 130 § 1 k.p.c., nie zaś art. 
1302 § 1 i 2 k.p.c. Bez wyraźnej podstawy ustawowej nie można bowiem pogorszyć 
sytuacji procesowej strony przez odmówienie jej możliwości usunięcia skutków 
uchybienia polegającego nie nieopłaceniu skargi kasacyjnej, poprzez wybiórcze 
zastosowanie art. 1302 § 1 k.p.c. W uchwale tej podkreślono jednak, 
że odpowiednie stosowanie art. 130 § 1  k.p.c. do skargi kasacyjnej należy 
rozumieć 
również 
w 
ten 
sposób, 
że 
nie 
zostaje 
uchylony 
obowiązek  
profesjonalnego pełnomocnika samoobliczenia opłaty w wysokości stałej lub  
stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu 
zaskarżenia.  
Przedstawione 
wyżej 
stanowisko 
Sądu 
Najwyższego 
dotyczące 
odpowiedniego stosowania art. 130 § 1 k.p.c. w razie wniesienia przez 
profesjonalnego 
pełnomocnika 
nienależycie 
opłaconej 
skargi 
kasacyjnej 
podlegającej opłacie stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę 
wartości przedmiotu zaskarżenia ma zastosowanie także w odniesieniu do innych 
nienależycie opłaconych środków odwoławczych lub środków zaskarżenia – w tym 
zarzutów od nakazu zapłaty - wniesionych przez profesjonalnych pełnomocników 
podlegających opłacie stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę 
wartości przedmiotu zaskarżenia. Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy wraz 
ze  środkiem odwoławczym lub środkiem zaskarżenia albo po ich wniesieniu, został 
zgłoszony wniosek strony dokonującej tej czynności procesowej o zwolnienie jej 
od  kosztów sądowych. W takich przypadkach, mają bowiem zastosowanie 
przepisy szczególne zawarte w art. 112 u.k.s.c., w brzmieniu nadanym ustawą 
(art. 3 pkt 5) z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania 
cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 45). 
Zgodnie z art. 112 ust. 1 u.k.s.c., zgłoszenie wniosku o zwolnienie 
od  kosztów sądowych oraz wniesienie środka odwoławczego od postanowienia 
o  odmowie zwolnienia od kosztów sądowych nie wstrzymuje biegu toczącego się 
postępowania, chyba że chodzi o zwolnienie powoda od kosztów sądowych 

 
 
5 
na  skutek wniosku zgłoszonego z pozwie lub przed wytoczeniem powództwa. 
Według art. 112 ust. 2 u.k.s.c., jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych 
zgłoszony przed upływem terminu do opłacenia pisma został prawomocnie 
oddalony, przewodniczący wzywa stronę do opłacenia złożonego pisma, 
na  podstawie art. 130 k.p.c. Przepisu tego - jak stanowi art. 112 ust. 3 u.k.s.c. - nie 
stosuje się jednak, jeżeli pismo podlegające opłacie w wysokości stałej lub 
stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub 
wartości przedmiotu zaskarżenia, zostało wniesione przez adwokata, radcę 
prawnego lub rzecznika patentowego. W takim przypadku, jeżeli wniosek 
o  zwolnienie od kosztów sądowych złożony przed upływem terminu do opłacenia 
pisma został oddalony, tygodniowy termin do opłacenia pisma biegnie od dnia 
doręczenia stronie postanowienia, a gdy postanowienie zostało wydane na 
posiedzeniu jawnym – od dnia jego ogłoszenia. Jeżeli jednak o zwolnieniu od 
kosztów sądowych orzekał sąd pierwszej instancji, a strona wniosła zażalenie 
w  przepisanym terminie, termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia 
stronie postanowienia oddalającego zażalenie, a jeżeli postanowienie sądu drugiej 
instancji zostało wydane na posiedzeniu jawnym – od dnia jego ogłoszenia. 
Przed nowelizacją art. 112 u.k.s.c., mimo treści art. 10 tej ustawy – 
przewidującego, że opłatę należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma 
podlegającego opłacie - jak również wcześniej, pod rządem obowiązywania art. 15 
ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych 
(jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm., dalej: „u.k.s.c. z 1967 r.”) – 
przewidującego obowiązek wniesienia opłaty wraz z pismem podlegającym opłacie, 
w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano, że zgłoszenie wniosku 
o  zwolnienie od kosztów sądowych powoduje odsunięcie w czasie obowiązku 
uiszczenia opłaty (por. uzasadnienia uchwały z dnia 26 lutego 1976 r., III CZP 
11/76, OSNC 1976, nr 7-8, poz. 162 oraz postanowień: z dnia 21 kwietnia 1999 r., 
I  CKN 1461/98, OSNC 1999, nr 11, poz. 196 i z dnia 24 sierpnia 2005 r., II CZ 
75/05, "Biuletyn SN" 2005, nr 10, s. 15, z dnia 26 lipca 2006 r., IV CZ 57/06, Lex nr 
1102558, z dnia 4 października 2006 r., I CZ 81/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 36 
i  uchwały z dnia 13 października 2006 r., III CZP 75/06, OSNC 2007, nr 6, 
poz.  86). Przepisy zawarte w art. 112 ust. 1-3 u.k.s.c. unormowały tę zasadę 

 
 
6 
wynikającą dotychczas z orzecznictwa, a mianowicie, że zgłoszenie wniosku 
o  zwolnienie od kosztów sądowych wraz z pismem podlegającym opłacie albo 
po  wezwaniu do uiszczenia opłaty, powoduje odroczenie terminu do uiszczenia tej 
opłaty do czasu rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku strony o zwolnienie jej 
od  kosztów sądowych. 
Jeszcze pod rządem przepisów u.k.s.c. z 1967 r., w orzecznictwie Sądu 
Najwyższego rozstrzygnięto, iż mimo istnienia obowiązku samoobliczania przez 
profesjonalnych pełnomocników opłat od pism procesowych zawierających środki 
zaskarżenia podlegających opłacie w wysokości stałej pod rygorem ich odrzucenia 
(art. 17 wymienionej ustawy) w razie odmownego załatwienia wniosku o zwolnienie 
strony od kosztów sądowych, sąd był zobowiązany do wezwania o uiszczenie 
należnej opłaty na zasadach ogólnych. Odrzucono tezę, jakoby doręczenie 
prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych 
zastępowało wezwanie do uiszczenia opłaty. Dopiero więc nieopłacenie 
w  wyznaczonym zarządzeniem sądu terminie należnej opłaty uzasadniało 
odrzucenie nieopłaconego środka zaskarżenia (por. uchwała z dnia 26 lutego 
1976  r., III CZP 11/76, OSNC 1976, nr 7-8, poz. 162 oraz postanowienia: z dnia 
15  października 1997 r., III CZ 70/97, OSNC 1998, nr 3, poz. 45 i z dnia 31 maja 
2006 r., IV CZ 40/06, Lex nr 1101719). Rygor przewidziany w art. 17 u.k.s.c. 
z  1967  r. miał więc zastosowanie, gdy adwokat wniósł środek zaskarżenia 
podlegający opłacie w wysokości stałej bez należnej opłaty, nie miał natomiast 
zastosowania, jeżeli adwokat z pismem takim łączył wniosek o zwolnienie strony 
od  opłaty. Stanowisko to było uzasadnione tym, iż przepis o charakterze 
wyjątkowym (art. 17 u.k.s.c. z 1967 r.) nie mógł być traktowany rozszerzająco. 
Taką samą zasadę przyjęto w orzecznictwie Sądu Najwyższego pod rządem 
obowiązywania przepisów u.k.s.c. - przed nowelizacją art. 112 tej ustawy –  oraz 
art. 1302 § 3 k.p.c. przed jego uchyleniem (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 
28 listopada 2006 r., III CZP 98/06, OSNC 2007, nr 9, poz. 131 oraz postanowienia 
Sądu Najwyższego: z dnia  4 października 2006 r., I CZ 81/06, z dnia 
6  października 2006 r., V CZ 66/06, Lex nr 327901 oraz V CZ 69/06, Lex 
nr  1100093 oraz z dnia 20 października 2006 r., IV CZ 69/06, Lex nr 467468). 
Stan, będący następstwem oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych 

 
 
7 
wniesionym 
wraz 
ze 
środkiem 
odwoławczym 
lub 
środkiem 
zaskarżenia 
(ewentualnie później), nie jest bowiem tożsamy z sytuacją uregulowaną w art. 1302 
§ 3 k.p.c. W razie więc oddalenia zawartego w środku odwoławczym lub środku 
zaskarżenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych przewodniczący sądu 
wzywa do uiszczenia należnej opłaty stałej lub stosunkowej obliczonej 
od  wskazanej wartości przedmiotu zaskarżenia także wtedy, gdy wniósł ją 
profesjonalny pełnomocnik. W powołanej uchwale z dnia 28 listopada 2006 r., 
III  CZP 98/06, zwrócono uwagę na brak odrębnego przepisu, który w razie 
oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, wyłączałby zastosowanie 
ogólnych 
zasad 
przewidujących 
obowiązek 
zastosowania 
ogólnego 
trybu 
przewidzianego w art. 130 k.p.c. sanowania braków fiskalnych pism procesowych 
zawierających środki odwoławcze lub środki zaskarżenia - podlegających opłacie 
stałej lub stosunkowej obliczanej od wskazanej wartości przedmiotu zaskarżenia - 
wniesionych przez profesjonalnych pełnomocników.  
Z uzasadnienia projektu ustawy, którą dokonano zmiany art. 112 u.k.s.c. 
(nr  druku 1925/VI kadencja Sejmu), wynika, że wskazana wyżej uchwała Sądu 
Najwyższego była bezpośrednim impulsem zmiany art. 112 u.k.s.c. Istota regulacji 
zawartej w art. 112 ust. 3 u.k.s.c. polegała na tym, że zawierał on szczególną 
regulację, na mocy której po oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 
został wyłączony wynikający z przepisów ogólnych (art. 130 k.p.c. w zw. z art. 112 
ust. 2 u.k.s.c.) tryb wzywania strony do uiszczenia opłaty, od obowiązku uiszczenia 
której strona nie została zwolniona. Czynność przewodniczącego sądu, 
przewidziana w art. 130 k.p.c. w zw. 112 ust. 2 u.k.s.c. została zastąpiona 
czynnością polegającą jedynie na doręczeniu stronie postanowienia oddalającego 
jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie czynnością ogłoszenia 
tego postanowienia. Z chwilą doręczenia, ewentualnie ogłoszenia postanowienia 
oddalającego wniosek strony o zwolnienie jej od kosztów sądowych rozpoczyna 
bieg, wynikający z art. 112 ust. 3 u.k.s.c., autonomiczny – w  stosunku do innych 
terminów, przewidzianych w odrębnych przepisach, do  uzupełnienia braków pism 
procesowych - termin ustawowy do uiszczenia przez stronę należnej opłaty 
o wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej wartości przedmiotu 
sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia. 

 
 
8 
Przepis zawarty w art. 112 ust. 3 u.k.s.c. dotyczy także środków 
odwoławczych i środków zaskarżenia, gdyż także do nich ma zastosowanie art. 130 
k.p.c. w razie ich nienależytego opłacenia. Zagadnienie to był przedmiotem 
wypowiedzi Sądu Najwyższego w uchwale z dnia 9 lutego 2012 r., III CZP 92/11 
(OSNC 2012, nr 7-8, poz. 87), w której, nawiązując do uchwały składu siedmiu 
sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2010 r., II UZP 4/10, wyjaśniono, 
że  art. 130 § 1 k.p.c. znajduje odpowiednie zastosowanie nie tylko do pism 
podlegających opłacie wnoszonych w toku postępowania przed sądem pierwszej 
instancji, ale także stanowi podstawę wezwania do opłacenia środków zaskarżenia 
w sytuacji, kiedy obowiązek uiszczenia opłaty stałej lub stosunkowej obliczonej 
od  wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu 
zaskarżenia aktualizuje się już z chwilą wniesienia środka odwoławczego lub 
środka zaskarżenia, jak również w sytuacji, kiedy obowiązek ten powstaje z chwilą 
doręczenia postanowienia oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów 
sądowych, a gdy postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym – od dnia 
jego ogłoszenia, ewentualnie – w razie wniesienia zażalenia – od dnia doręczenia 
stronie postanowienia oddalającego zażalenie, a jeżeli postanowienie sądu drugiej 
instancji zostało wydane na posiedzeniu jawnym – od dnia jego ogłoszenia. 
Art.  130 k.p.c. znajduje zastosowanie w odniesieniu do środków zaskarżenia 
nienależycie opłaconych z odpowiednią modyfikacją dotyczącą właściwego rygoru, 
albowiem k.p.c. nie zna instytucji „zwrotów środków zaskarżenia”. Z tego względu – 
jak argumentowano – wskazanie w art. 112 ust. 2 u.k.s.c., jako podstawy wezwania 
strony do opłacenia pisma art. 130 k.p.c., nie może być rozumiane jako wyłączenie 
zastosowania art. 112 ust. 3 u.k.s.c. do apelacji podlegającej opłacie stałej lub 
stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu 
zaskarżenia. Potwierdza to również nawiązanie w art. 112 ust. 3 u.k.s.c. 
do  „wartości przedmiotu zaskarżenia” pozostające w bezpośrednim związku 
z  wniesieniem środka zaskarżenia. Także więc w razie wniesienia zarzutów 
od  nakazu zapłaty wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych 
prawomocne oddalenie tego wniosku, powoduje, co do zasady, konieczność 
wezwania strony na podstawie art. 130 k.p.c. w zw. z art. 112 ust. 2 u.k.s.c. 
do  uzupełnienia w terminie tygodniowym braku fiskalnego tego środka zaskarżenia 

 
 
9 
z modyfikacją skutków nieuzupełnienia tego braku wynikającego z art. 494 § 1 
k.p.c. Dodać należy, iż za takim zakresem stosowania art. 112 ust. 3 u.k.s.c. 
przemawia także przedstawiona wcześniej geneza zmian tego przepisu.  
Przesłanką zastosowania art. 112 ust. 3 u.k.s.c. nie jest wcześniejsze, 
tj.  dokonane przed rozpoznaniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 
wezwanie strony do uiszczenia określonej opłaty – stałej lub stosunkowej obliczonej 
od wskazanej wartości przedmiotu zaskarżenia - od pisma procesowego 
zawierającego środek odwoławczy bądź środek zaskarżenia, które zostało 
wniesione przez profesjonalnego pełnomocnika. Przeciwne stanowisko, za którym 
opowiedział się Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu postanowienia zawierającego 
przedstawione zagadnienie prawne, ograniczające zastosowanie art. 112 ust. 3 
u.k.s.c. jedynie do sytuacji, gdy przed zgłoszeniem wniosku o zwolnienie 
od  kosztów sądowych wezwano stronę w trybie ogólnym do sanacji braku 
fiskalnego pisma procesowego opiera się na błędnym założeniu, że złożenie 
wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych „przed upływem terminu do opłacenia 
pisma”, o którym mowa w art. 112 ust. 3 u.k.s.c., może nastąpić dopiero wówczas, 
gdy rozpocznie się bieg terminu do uzupełnienia braku fiskalnego pisma 
procesowego na podstawie zarządzenia wydanego na podstawie art. 130 k.p.c. 
Tymczasem termin do uiszczenia należnej opłaty, także od środków odwoławczych 
i środków zaskarżenia, wynika z powołanego już wcześniej art. 10 u.k.s.c., według 
którego opłatę należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie. 
W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2010 r., II UZP 4/10 
podkreślono, że uchylenie art. 1302 § 3 k.p.c. nie uchyliło obowiązku 
samoobliczenia opłaty stałej lub stosunkowej w razie wniesienia środków 
odwoławczych i środków zaskarżenia przez profesjonalnych pełnomocników. 
Termin wyznaczany zarządzeniem przewodniczącego sądu na podstawie art. 130 
§ 1 k.p.c. do uiszczenia opłaty jest więc terminem dodatkowym w ciągu, którego 
można uzupełnić brak fiskalny pisma procesowego. Uwzględnienie przepisu 
zawartego w art. 10 u.k.s.c. uzasadnia więc konkluzję, że zgłoszenie wniosku 
o  zwolnienie od kosztów sądowych przed upływem terminu do opłacenia pisma 
procesowego, o czym stanowi art. 112 ust. 3 u.k.s.c., obejmuje także sytuację, 
gdy  wniosek taki został zgłoszony przez stronę przed wydaniem zarządzenia 

 
 
10
przewodniczącego sądu wzywającego ją do opłacenia pisma procesowego, 
w szczególności, jeśli taki wniosek został zgłoszony wraz z pismem procesowym 
podlegającym opłacie lub po  jego wniesieniu, a przed wydaniem zarządzenia 
wzywającego do opłacenia tego pisma. Takie też stanowisko jest przyjmowane 
w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. uchwała z dnia 9 lutego 2012 r., III CZP 
92/11 oraz postanowienia: z dnia 23  marca 2011 r., V CZ 116/10, Lex nr 1108525, 
z dnia 28 września 2011 r., I CZ 86/11, Lex nr 1043972, z dnia 3 lutego 2012 r., 
I CZ 172/11, Lex nr 1133795, z dnia 2 marca 2012 r., II CZ 173/11 SIP Legalis, 
z dnia 22 marca 2012 r., V CZ 159/11, SIP Legalis), w którym, że skutków 
wynikających z art. 112 ust. 3 u.k.s.c. nie uchyla nawet bezpodstawne wezwanie 
strony do uiszczenia opłaty sądowej w razie nieuiszczenia opłaty w terminie 
określonym w tym przepisie (por.  postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 
26 października 2011 r., I CZ 91/11, SIP Legalis, z dnia 23 marca 2011 r., V CZ 
7/11 SIP Legalis, z dnia 22  marca 2012 r., V CZ 154/11, Lex nr 1136002). 
Odmienna, wąska wykładnia art. 112 ust. 3 u.k.s.c., za którą odpowiedział się Sąd 
Apelacyjny, musiałaby prowadzić do wniosku, że jeżeli wniosek o zwolnienie od 
kosztów sądowych został złożony przed wezwaniem przewodniczącego sądu do 
uiszczenia opłaty, to sytuacja powstała w następstwie negatywnego rozpoznania 
wniosku strony o zwolnienie od  kosztów sądowych nie podpadałaby nie tylko pod 
zakres regulacji zawartej w  art. 112 ust. 3 u.k.s.c., ale także pod zakres normy 
zawartej w art. 112 ust. 2 u.k.s.c. Hipotezy obu norm zawartych w art. 112 ust. 2 i 3 
u.k.s.c. – w zakresie dotyczącym zgłoszenia wniosku o zwolnienie jej od kosztów 
sądowych przed upływem terminu do opłacenia pisma - są bowiem tożsame. 
Ponadto art. 112 u.k.s.c. miał kompleksowo normować sytuację powstałą 
w następstwie oddalenia wniosku strony o zwolnienie jej od kosztów sądowych 
zgłoszonego przed upływem terminu do opłacenia pism procesowych.  
Przyjęta wykładnia art. 112 ust. 3 u.k.s.c. nie prowadzi do niespójnego 
zróżnicowania 
sytuacji 
strony 
reprezentowanej 
przez 
profesjonalnego 
pełnomocnika procesowego w razie wniesienia nieopłaconego pisma procesowego 
podlegającego opłacie stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę 
wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia w stosunku do 
strony, która oprócz tego zgłasza wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. 

 
 
11
W obu przypadkach zastosowanie mają przepisy - w pierwszym, art. 130 k.p.c. 
w zw. z art. 112 ust. 2 u.k.s.c. w drugim, art. 113 ust. 3 u.k.s.c. – które umożliwiają 
stronie uiszczenie należnej opłaty w terminie tygodniowym od  doręczenia jej, 
odpowiednio wezwania do uzupełnienia braku fiskalnego albo postanowienia 
oddalającego wniosek strony o zwolnienie jej od  kosztów sądowych, ewentualnie 
postanowienia oddalającego zażalenie na to postanowienie albo od dnia ogłoszenia 
postanowienia oddalającego wniosek strony o zwolnienie od kosztów sądowych lub 
zażalenia w tym przedmiocie. Uiszczenie przez stronę należnej opłaty po 
doręczeniu (ogłoszeniu) wymienionych wyżej orzeczeń wymaga jedynie jej 
obliczenia przez pełnomocnika procesowego strony. Należy mieć przy tym na 
uwadze, że nałożenie przez ustawodawcę obowiązku samoobliczania przez 
profesjonalnych pełnomocników opłat w wysokości stałej lub stosunkowej 
od  środków odwoławczych lub środków zaskarżenia sankcjonowany nawet, 
w  razie uchybienia temu obowiązkowi, ich odrzuceniem (uchylony art. 1302 § 3 
k.p.c.), było przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który uznał 
rozwiązanie to za zgodne z Konstytucją (por. wyroki: z dnia 17 listopada 2008 r., 
SK 33/07, OTK-A 2008, nr 9, poz. 154, z dnia 28 maja 2009 r., P 87/08, OTK-A 
2009, nr 5, poz. 72, z dnia 14 września 2009 r., SK 47/07, OTK-A 2009, nr 8, poz. 
122). Również w uzasadnieniach wyroków Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 
20 grudnia 2007 r., P 39/06 (OTK-A 2007, nr 11, poz. 161) oraz z dnia 26 czerwca 
2008 r., SK 20/07 (OTK-A 2008, nr 5, poz. 86) - w których uznano za sprzeczny 
z Konstytucją art. 1302 § 4 zd. pierwsze k.p.c. w zw. z art. 494 § 1 k.p.c. oraz w zw. 
z art. 1302 § 3 k.p.c. w zakresie, w jakim w postępowaniu w sprawach 
gospodarczych przewidywał, że sąd odrzuca nieopłacone środki odwoławcze lub 
środki zaskarżenia, w tym zarzuty od nakazu zapłaty, wniesione przez 
przedsiębiorcę niereprezentowanego przez adwokata lub radcę prawnego, bez 
uprzedniego wezwania do uiszczenia należnej opłaty - wyraźnie stwierdzono, 
że  nie 
budzi 
wątpliwości 
rygoryzm 
uchybienia 
obowiązkom 
wynikającym 
z konieczności opłacenia pisma w sytuacji, gdy strona procesowa korzysta 
w postępowaniu z  pomocy profesjonalnego pełnomocnika.  Nie ma więc 
ograniczeń wynikających z Konstytucji dla możliwości przyjęcia przez ustawodawcę 
rozwiązania 
nakładającego 
na 
profesjonalnych 
pełnomocników 
obowiązek 

 
 
12
samoobliczenia opłat w wysokości stałej lub stosunkowych należnych od pism 
procesowych, zawierających także środki odwoławcze lub środki zaskarżenia, 
z wyłączeniem ogólnego trybu sanacji braku fiskalnego tych pism przewidzianego 
w art. 130 k.p.c. Należy przy tym podkreślić, że art. 112 ust. 3 u.k.s.c. nie zmienia, 
przewidzianego w razie zastosowania trybu ogólnego na podstawie art. 130 § 1 
k.p.c. w zw. z art. 112 ust. 2 u.k.s.c., tygodniowego terminu do opłacenia pisma 
procesowego po oddaleniu wniosku strony o zwolnienie jej od kosztów sądowych, 
lecz jedynie nadaje czynności doręczenia stronie (ewentualnie ogłoszenia) 
postanowienia oddalającego jej wniosek lub postanowienia rozstrzygającego 
o zażaleniu wniesionym na takie postanowienie  takie same skutki, jakie wiążą się 
z doręczeniem stronie zarządzenia wydanego w trybie art. 130 § 1 k.p.c. w zw. 
z art. 112 ust. 2 u.k.s.c. 
Odmiennej wykładni art. 112 ust. 3 u.k.s.c. nie uzasadnia także, podniesiona 
przez Sąd Apelacyjny, okoliczność uchylenia art. 1302 § 3 k.p.c. Jak podkreślono w 
uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2006 r., III CZP 
98/06, sytuacja spowodowana oddaleniem wniosku o zwolnienie od kosztów 
sądowych 
towarzyszącemu 
pismu 
procesowemu 
zawierającemu 
środek 
odwoławczy lub środek zaskarżenia nie jest tożsama z tą, która była przedmiotem 
regulacji zawartej w art. 1302 § 3 k.p.c. Z tej przyczyny uchylenie tego ostatniego 
przepisu nie wpływa na wykładnię art. 112 ust. 3 u.k.s.c. Tym bardziej, jeżeli 
uwzględni się, że art. 1302 § 3 k.p.c. został uchylony z dniem 1 lipca 2009 r. mocą 
ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U. Nr 234, poz. 1571), natomiast art. 112 
u.k.s.c., w brzmieniu obecnie obowiązującym, wszedł w życie z dniem 19 kwietnia 
2010 r. na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks 
postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010 r. Nr 7, 
poz.  45). W chwili uchwalania nowelizacji art. 112 u.k.s.c., art. 1302 § 3 k.p.c. już 
więc nie obowiązywał.  
Należy także uwzględnić, iż samo złożenie przez profesjonalnego 
pełnomocnika wraz z pismem procesowym wniosku o zwolnienie strony od kosztów 
sądowych potwierdza świadomość pełnomocnika istnienia obowiązku opłacenia 
tego pisma procesowego. Doręczenie pełnomocnikowi strony postanowienia 
oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stanowi, jak przyjęto 

 
 
13
w  orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienie z dnia 23 marca 2011 r., 
V  CZ 116/10, Lex nr 11085250), kompetentną informację dla profesjonalnego 
pełnomocnika, jaką opłatę sądową obowiązany jest uiścić w  terminie 7 dni od daty 
otrzymania postanowienia. Ponadto, co należy zakładać, zgłoszenie wniosku 
o zwolnienie od kosztów sądowych powinna poprzedzać, ocena pełnomocnika 
podstaw przewidzianych we właściwych przepisach do żądania przez stronę 
zwolnienia jej od kosztów sądowych z uwzględnieniem konkretnej opłaty należnej 
od wniesionego pisma procesowego. W przeważającej części przypadków - 
w sytuacji, gdy wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych są zgłaszane przed 
sądem pierwszej instancji – odmowa zwolnienia od kosztów sądowych podlega 
zaskarżeniu zażaleniem. Z tej przyczyny, ocena wniosków o  zwolnienie od 
kosztów sądowych – odzwierciedlana w uzasadnieniach orzeczeń sądów w tym 
przedmiocie - jest dokonywana w odniesieniu do konkretnej opłaty, jaką strona jest 
zobowiązana uiścić. 
Przedstawione zagadnienie prawne dotyczy również tego, czy art. 112 ust. 3 
u.k.s.c. ma zastosowanie także wówczas, gdy wniosek zwolnienie od kosztów 
sądowych został częściowo oddalony. Odnośnie do tego zagadnienia, nie ma 
zgodności poglądów w piśmiennictwie prawniczym. Natomiast w orzecznictwie 
Sądu Najwyższego zajmowane jest jednolite stanowisko, według którego art. 112 
ust. 3 u.k.s.c. ma zastosowanie także przy częściowej odmowie zwolnienia od 
kosztów sądowych (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 stycznia 
2011 r., III CZ 70/10 nie publ., z dnia 23 marca 2011 r., V CZ 116/10, Lex nr 
1108525, z dnia 2 czerwca 2011 r., I CZ 51/11, nie publ., z dnia 6 lipca 2011 r., 
I  CZ 72/11, nie publ., z dnia 28 września 2011 r., I CZ 86/11, Lex nr 1043972, 
z  dnia 3 lutego 2012 r., I CZ 172/11, Lex nr 1133795, z dnia 2 marca 2012 r., II CZ 
173/11, SIP Legalis). Przepis zawarty w art. 112 ust. 3 u.k.s.c. posługuje się 
pojęciem oddalenia wniosku zwolnienie od kosztów sądowych, nie różnicując czy 
chodzi o przypadek całkowitego, czy częściowego zwolnienia od kosztów 
sądowych. Zastosowanie reguł wykładni językowej nie pozwala więc na dokonanie 
jednoznacznej wykładni tego przepisu, a jedynie na wniosek, że zastosowanie tej 
wykładni nie wyłącza możliwości objęcia zakresem tego przepisu także 
postanowienia oddalającego częściowo wniosek strony o zwolnienie jej od kosztów 

 
 
14
sądowych. Z tej przyczyny, że reguły wykładni językowej nie prowadzą do 
jednoznacznych wniosków należy uwzględnić przede wszystkim cel regulacji 
zawartej w art. 112 ust. 3 u.k.s.c., która zmierzała do przyspieszenia i usprawnienia 
postępowania, 
nakładając 
na 
profesjonalnych 
pełnomocników 
obowiązek 
samoobliczenia i uiszczenia odpowiedniej prostej (w wysokości stałej bądź 
stosunkowej) opłaty i ograniczenia czynności sądu podejmowanych w razie 
oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Sens wprowadzenia tej 
regulacji byłby wątpliwy, gdyby zakres jej stosowania ograniczyć tylko do oddalenia 
wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. 
Uwzględniając przewidziane w art. 101 ust. 2 u.k.s.c. formy częściowego 
zwolnienia strony od kosztów sądowych, kiedy dochodzi do częściowego oddalenia 
wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, w takich przypadkach postanowienie 
sądu może wprost określać wysokość opłaty, jaką zobowiązana jest uiścić strona, 
jeżeli zostaje zwolniona od kosztów ponad kwotę wskazaną w orzeczeniu. Tak było 
też w sprawie, w której przedstawiono zagadnienie prawne, w której Sąd Okręgowy 
zwolnił pozwanego od ponoszenia kosztów sądowych w części, tj. od opłaty od 
zarzutów ponad kwotę 2.000 zł. W takich przypadkach, nie występuje jakakolwiek 
trudność w ustaleniu wysokości należnej opłaty od pisma procesowego, gdyż 
wysokość opłaty wynika wprost z orzeczenia sądu oddalającego częściowo 
wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Częściowe zwolnienie od kosztów 
sądowych może polegać także na zwolnieniu strony od pewnej części (określonej 
za pomocą ułamka lub w procentach) opłaty bądź kosztów, co powoduje 
konieczność 
obliczenia 
opłaty 
przez 
pełnomocnika 
przy 
zastosowaniu 
elementarnych i prostych działań matematycznych. Trudność w obliczeniu należnej 
opłaty nie jest wówczas wyższa niż w przypadku konieczności obliczenia opłaty 
stosunkowej. Interpretacja zmierzająca do ograniczenia zastosowania art. 112 ust. 
3 u.k.s.c. tylko do przypadków oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów 
sądowych w całości w istocie, jak zauważano w orzecznictwie, opiera się na 
podważaniu kompetencji profesjonalnych pełnomocników do przeprowadzenia 
prostych operacji matematycznych. Konieczność ich dokonania nie zmienia przy 
tym charakteru – według przepisów u.k.s.c. – opłaty należnej od pisma 
procesowego. Także w przepisach tej ustawy ustawodawca przewiduje pobieranie 

 
 
15
opłaty, która jest obliczana jako ułamek innej opłaty (por. art. 19 u.k.s.c.). 
Tak  obliczona opłata jest dalej opłatą stosunkową (por. również uzasadnienie 
uchwały Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2000 r., III CZP 34/00, OSNC 2001, 
nr 1, poz. 4 na tle przepisów u.k.s.c. z 1967 r.). Należy mieć także na względzie 
umiejscowienie art. 112 u.k.s.c. w przepisach tej ustawy w grupie przepisów 
regulujących 
całościowo 
problematykę 
zwolnienia 
od 
kosztów 
sądowych 
odnoszących się więc do każdego zakresu zwolnienia od kosztów sądowych 
(por.  postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2011 r., I CZ 72/11, 
nie  publ.). 
Z tych względów na podstawie art. 390 k.p.c. podjęto uchwałę, jak na 
wstępie.