III CZP 55/07

Postanowienie z dnia 17 lipca 2007 r. III CZP 55/07 
 
W postępowaniu o stwierdzenie wykonalności wyroku zagranicznego 
sądu arbitrażowego legitymację procesową bierną ma podmiot, przeciwko 
któremu – zgodnie z prawem państwa pochodzenia wyroku – wnioskodawca 
może się powołać na ten wyrok w celu jego wykonania. 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Gerard Bieniek 
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "E.P.S.", spółki prawa duńskiego z 
siedzibą w N. w Danii przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Urzędu 
Morskiego w S. o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu polubownego, na 
posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 lipca 2007 r., na skutek zagadnienia 
prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie postanowieniem z 
dnia 27 marca 2007 r.: 
"Czy dopuszczalne jest stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego 
wydanego za granicą przez nadanie temu wyrokowi klauzuli wykonalności w trybie 
art. 1214 § 2 k.p.c. w sytuacji, gdy w wyroku tym jako dłużnik wskazana została 
wyłącznie państwowa jednostka budżetowa, z której działalnością wiąże się 
stwierdzone w tym wyroku roszczenie, a nie został wskazany Skarb Państwa i jego 
właściwa jednostka organizacyjna?" 
odmówił podjęcia uchwały. 
 
Uzasadnienie 
 
Rozpoznając zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z 
dnia 10 listopada 2006 r. o nadaniu klauzuli wykonalności wyrokowi Sądu 
Arbitrażowego w Kopenhadze z dnia 8 marca 2006 r., Sąd Apelacyjny w Szczecinie 
powziął poważną wątpliwość odzwierciedloną w treści przytoczonego na wstępie 
zagadnienia prawnego, przedstawionego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. 

Wątpliwość powstała dlatego, że w postępowaniu arbitrażowym naprzeciwko 
duńskiej spółki "E.P.S." A.S. stanął – jako pozwany – Urząd Morski w S., który w 
ciągu tego postępowania nie kwestionował swej legitymacji, natomiast wniosek o 
stwierdzenie wykonalności przez nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi sądu 
arbitrażowego został skierowany przeciwko Skarbowi Państwa, Dyrektorowi Urzędu 
Morskiego w S. Sąd pierwszej instancji, uwzględniając ten wniosek, uznał, że 
oznaczenie strony pozwanej jako „Urząd Morski w S.”, najpierw w umowie, a 
następnie w orzeczeniu sądu arbitrażowego, było wynikiem błędu, w rzeczywistości 
bowiem stroną był Skarb Państwa, a Urząd Morski pełnił jedynie rolę stationis fisci. 
Według oceny Sądu Apelacyjnego, sprawa budzi jednak poważne wątpliwości, 
które wymagają rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 
k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Kwestia legitymacji procesowej w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności 
orzeczenia zagranicznego sądu arbitrażowego, w którym mają zastosowanie 
przepisy Konwencji o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń 
arbitrażowych z dnia 10 czerwca 1958 r. (Dz.U. z 1962 r. Nr 9, poz. 41 – dalej: 
„Konwencja”), nie była dotychczas podejmowana w judykaturze ani szerzej 
omawiana w piśmiennictwie, analizowano ją natomiast w odniesieniu do spraw o 
wykonanie orzeczeń zagranicznych sądów państwowych. Na tle różnych 
unormowań – np. rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. 
w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w 
sprawach cywilnych i handlowych (Dz.Urz. WE L 12 z dnia 16 stycznia 2001 r., s. 1, 
ze zm.), Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach 
cywilnych i handlowych, sporządzonej w Lugano dnia 16 września 1988 r. (Dz.U. z 
2000 r. Nr 10, poz. 132), a także art. 1150 k.p.c. – uznaje się, że legitymację czynną 
ma podmiot mogący powołać się na dane orzeczenie w państwie pochodzenia, 
którego dotyczy wniosek o udzielenie exequatur, natomiast legitymację bierną – 
podmiot, przeciwko któremu orzeczenie może być powołane, a więc podmiot 
obciążony obowiązkiem spełnienia świadczenia objętego orzeczeniem. Chodzi więc 
przede wszystkim o wierzyciela i dłużnika, oznaczonych w zagranicznym 
orzeczeniu jako strony, ewentualnie ich następców prawnych. Podkreśla się przy 
tym, że przymiot wierzyciela i dłużnika oraz następstwo prawne należy oceniać 
według prawa państwa pochodzenia orzeczenia, co jest oczywiste, gdyż w innym 

wypadku mogłoby dochodzić do różnego traktowania w różnych państwach tego 
samego orzeczenia i tych samych podmiotów. Poza tym należy unikać stwierdzania 
wykonalności orzeczenia w państwie wykonania na rzecz lub przeciwko osobie, w 
odniesieniu do której nie byłoby to możliwe (dopuszczalne) w państwie 
pochodzenia. 
Przedstawiony sposób rozumowania, ze względu na istotne podobieństwo 
problemu, a także identyczność skutków orzeczeń o stwierdzeniu wykonalności, 
należy odnieść do toczącego się w Polsce – na podstawie Konwencji oraz 
przepisów kodeksu postępowania cywilnego – postępowania o stwierdzenie 
wykonalności przez nadanie klauzuli wykonalności zagranicznemu wyrokowi 
arbitrażowemu. W związku z tym uzasadniona jest teza, że legitymacja procesowa 
bierna w takim postępowaniu przysługuje podmiotowi, przeciwko któremu powód 
(wierzyciel) – zgodnie z prawem państwa pochodzenia wyroku – może się powołać 
w celu wykonania tego wyroku. 
Przy ustalaniu państwa pochodzenia wyroku arbitrażowego należy – ze 
względu na różne koncepcje lokalizacji arbitrażu – brać pod uwagę albo państwo, w 
którym wyrok wydano, albo państwo, którego prawo stosowano przy prowadzeniu 
arbitrażu i wydawaniu wyroku. Prawo tak ustalonego państwa stanie się właściwe 
do oceny, kto jest uprawniony do powołania się na konkretny wyrok arbitrażowy lub 
przeciwko komu można ten wyrok wykonać, z ewentualnym uwzględnieniem 
następstwa prawnego. Innymi słowy, w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności, 
toczącym się w innym państwie niż państwo pochodzenia wyroku arbitrażowego, 
według ustalonego w ten sposób prawa należy oceniać okoliczności decydujące o 
istnieniu albo braku legitymacji procesowej czynnej lub biernej stron. 
Należy uznać, że prawo państwa pochodzenia wyroku arbitrażowego jest 
właściwe również do oceny sytuacji, która zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Na 
podstawie tego prawa należy zatem rozstrzygnąć, czy wyrok, w którego sentencji 
jako stronę pozwaną wskazano podmiot niemający – w świetle prawa dla niej 
właściwego – zdolności prawnej, sądowej lub procesowej, może być powołany w 
celu wykonania w stosunku do podmiotu, który w rzeczywistości – w ujęciu 
materialnoprawnym – powinien być wskazany w tym wyroku jako strona pozwana. 
Nie jest przy tym wykluczone, że gdy strona pozwana, której sprawa dotyczy, jest 
podmiotem zagranicznym, prawo państwa pochodzenia wyroku może – np. przez 

działanie odpowiednich norm kolizyjnych – uwzględniać w określonym zakresie 
prawo państwa pochodzenia tego podmiotu. 
W okolicznościach sprawy, w której powstały wątpliwości prawne ujęte w 
przedstawionym zagadnieniu, konieczna jest zatem przede wszystkim odpowiedź 
na pytanie, czy w państwie pochodzenia wyroku arbitrażowego, którym – ze 
względu na miejsce wydania wyroku – jest najprawdopodobniej Królestwo Danii, 
przewiduje się, że w razie wydania przez sąd arbitrażowy wyroku zasądzającego 
świadczenie od podmiotu zagranicznego (polskiego), niemającego w świetle prawa 
własnego zdolności prawnej, sądowej i procesowej, reprezentowanego jednak 
przez właściwą stationem fisci, możliwe jest powołanie – w celu wykonania – 
wskazanego wyroku przeciwko Skarbowi Państwa. Pozytywna odpowiedź na to 
pytanie otworzy drogę do wniosku, że mimo wskazania w wyroku arbitrażowym jako 
strony pozwanej Urzędu Morskiego w S., w postępowaniu o stwierdzenie 
wykonalności tego wyroku w Polsce procesową legitymację bierną ma Skarb 
Państwa, Dyrektor Urzędu Morskiego w S. 
W związku z tym, że Sądy obu instancji nie dokonały w omówionym zakresie 
odpowiednich ustaleń i nie wyprowadziły stosownych wniosków, rozpoznanie 
apelacji, a tym bardziej rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego i 
podjęcie uchwały, nie jest możliwe. 
Z tych względów postanowiono, jak na wstępie.