III CZP 54/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 listopada 2023 r. (sygn. akt III CZP 54/23) rozstrzygnął dwa kluczowe zagadnienia prawne przedstawione przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie, dotyczące zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w przypadku współuczestnictwa materialnego (art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c.). Pierwsze zagadnienie dotyczyło tego, czy zwrot kosztów zastępstwa procesowego powinien być przyznany w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu jednego pełnomocnika, czy jego wielokrotności, w zależności od liczby współuczestników reprezentowanych przez tego samego adwokata lub radcę prawnego. Sąd Najwyższy uznał, że w przypadku współuczestnictwa materialnego do niezbędnych kosztów procesu zalicza się wynagrodzenie jednego pełnomocnika, ustalone niezależnie od liczby reprezentowanych osób. Sąd może jednak podwyższyć to wynagrodzenie, jeśli przemawiają za tym okoliczności wskazane w art. 109 § 2 k.p.c., np. nakład pracy pełnomocnika. Podkreślono, że zasada ta opiera się na jedności stosunku prawnego i jednego roszczenia w przypadku współuczestnictwa materialnego, co odróżnia je od współuczestnictwa formalnego. Drugie zagadnienie dotyczyło sposobu zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego należnych współuczestnikom materialnym, będącym małżonkami w ustroju wspólności majątkowej, reprezentowanym przez tego samego pełnomocnika. Sąd Najwyższy stwierdził, że koszty te podlegają zasądzeniu na rzecz każdego z małżonków w częściach równych, chyba że złożą oni zgodny wniosek o inny podział lub zasądzenie kosztów na rzecz jednego lub niektórych z nich. Sąd nie powinien badać stosunków majątkowych między małżonkami ani zasądzać kosztów solidarnie lub łącznie, chyba że taki wniosek zostanie złożony. Celem jest operatywność postępowania i uniknięcie zbędnych analiz przez sąd.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zasad zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w sprawach ze współuczestnictwem materialnym, w tym w przypadku małżonków.
Dotyczy wyłącznie współuczestnictwa materialnego i zasad zasądzania kosztów. Nie dotyczy współuczestnictwa formalnego.
Zagadnienia prawne (2)
Czy w przypadku wygrania sprawy przez współuczestników materialnych reprezentowanych przez tego samego adwokata lub radcę prawnego, zwrot kosztów zastępstwa procesowego powinien być przyznany w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu jednego pełnomocnika, czy też jego wielokrotności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zwrot kosztów zastępstwa procesowego powinien być przyznany w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu jednego pełnomocnika, ustalonemu niezależnie od liczby reprezentowanych uczestników, z możliwością podwyższenia przez sąd w wyjątkowych okolicznościach.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł się na utrwalonym poglądzie, że w przypadku współuczestnictwa materialnego, gdzie istnieje jeden stosunek prawny i jedno roszczenie, nakład pracy pełnomocnika jest mniejszy niż w przypadku współuczestnictwa formalnego. Zasądzenie jednego wynagrodzenia jest zgodne z zasadą zwrotu rzeczywistych kosztów poniesionych na pełnomocnika, a ewentualne podwyższenie stawki jest możliwe na podstawie art. 109 § 2 k.p.c.
W jaki sposób należy zasądzić koszty zastępstwa procesowego należne współuczestnikom materialnym pozostającym w związku małżeńskim, reprezentowanym przez tego samego adwokata lub radcę prawnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Koszty powinny być zasądzone na rzecz każdego z małżonków w częściach równych, chyba że złożą oni zgodny wniosek o inny podział lub zasądzenie kosztów na rzecz jednego lub niektórych z nich.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zasądzanie kosztów na rzecz małżonków łącznie lub do majątku wspólnego byłoby dysfunkcjonalne i wymagałoby zbędnych analiz. Zamiast tego, koszty powinny być zasądzone w częściach równych, co jest rozwiązaniem operatywnym i uwzględnia zasady rozstrzygania o kosztach procesu, jednocześnie respektując zasadę dyspozycyjności stron w kwestii podziału kosztów.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. H. | osoba_fizyczna | powód |
| K. H.1. | osoba_fizyczna | powód |
| syndyk masy upadłości Bank spółki akcyjnej w upadłości W. | spółka | pozwany |
Przepisy (15)
Główne
k.p.c. art. 72 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Definicja współuczestnictwa materialnego.
Pomocnicze
k.p.c. art. 109 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do podwyższenia wynagrodzenia pełnomocnika.
k.p.c. art. 98 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zaliczenie wynagrodzenia pełnomocnika do niezbędnych kosztów procesu.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Możliwość zastosowania w wyjątkowych wypadkach do redukcji kosztów.
k.p.c. art. 72 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Definicja współuczestnictwa formalnego.
k.p.c. art. 109 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do obniżenia wynagrodzenia pełnomocnika w przypadku współuczestnictwa formalnego.
k.p.c. art. 187 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Konstrukcja wielości spraw w jednej sprawie.
k.p.c. art. 105 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Solidarna odpowiedzialność za koszty procesu po stronie przegrywającej.
k.p.c. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada zwrotu kosztów procesu w częściach równych przez współuczestników.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek zwrotu niezbędnych kosztów procesu przez stronę przegrywającą.
k.p.c. art. 98 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Koszty procesu przy osobistym udziale strony lub pełnomocniku niebędącym zawodowym.
k.p.c. art. 98 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Koszty procesu przy udziale adwokata lub radcy prawnego.
k.p.c. art. 777 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Orzeczenie jako tytuł egzekucyjny.
k.p.c. art. 109 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasądzenie kosztów na wniosek strony.
k.c. art. 379
Kodeks cywilny
Podzielność świadczenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Współuczestnictwo materialne charakteryzuje się jednym stosunkiem prawnym i jednym roszczeniem, co uzasadnia zasądzenie wynagrodzenia jednego pełnomocnika. • Zasądzenie kosztów w częściach równych dla małżonków jest rozwiązaniem operatywnym i zgodnym z zasadą dyspozycyjności. • Sąd nie powinien analizować stosunków majątkowych między współuczestnikami.
Odrzucone argumenty
Koszty zastępstwa procesowego powinny być zasądzane w wielokrotności wynagrodzenia pełnomocnika w zależności od liczby współuczestników materialnych. • Koszty powinny być zasądzone solidarnie lub łącznie na rzecz małżonków.
Godne uwagi sformułowania
zwrot kosztów zastępstwa procesowego powinien być przyznany w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu jednego pełnomocnika • koszty powinny być zasądzone na rzecz każdego z nich odrębnie (to jest w częściach) • w razie współuczestnictwa materialnego (...) do niezbędnych kosztów procesu (...) zalicza się jego wynagrodzenie ustalone niezależnie od liczby reprezentowanych przez niego uczestników • Koszty procesu należne współuczestnikom materialnym (...) podlegają zasądzeniu na ich rzecz w częściach równych, chyba że współuczestnicy zgodnie wniosą o inny podział
Skład orzekający
Mariusz Łodko
przewodniczący
Marcin Łochowski
sprawozdawca
Marcin Krajewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zasad zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w sprawach ze współuczestnictwem materialnym, w tym w przypadku małżonków."
Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie współuczestnictwa materialnego i zasad zasądzania kosztów. Nie dotyczy współuczestnictwa formalnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Uchwała Sądu Najwyższego rozstrzyga powszechny problem praktyczny dotyczący kosztów sądowych, co jest kluczowe dla prawników i stron postępowań sądowych.
“Sąd Najwyższy: Ile kosztuje jeden pełnomocnik dla kilku stron? Kluczowa uchwała w sprawie zwrotu kosztów!”
Sektor
cywilne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.