III CZP 53/12

Sygn. akt III CZP 53/12 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 24 października 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Anna Owczarek (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz 
SSN Jan Górowski 
 
 
w sprawie z wniosku Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego I. sp. z o.o.  
w Z. 
przy uczestnictwie A. K. i J. K. 
o wpis hipoteki przymusowej, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 24 października 2012 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2012 r.,  
 
 
"1. 
Czy 
wierzytelność 
określona 
w 
sądowym 
tytule 
wykonawczym 
zabezpieczona 
w 
pełnym 
zakresie 
hipoteką 
przymusową wpisaną  w księdze wieczystej przed dniem 20 lutego 
2011 r. może być także zabezpieczona hipoteką przymusową na 
podstawie wniosku złożonego po dniu 19 lutego 2011 r.?  
 a w razie pozytywnej odpowiedzi na to pytanie: 
  
2. Czy w takim wypadku maksymalna suma hipoteki powinna 
być pomniejszona o dotychczasową wysokość zabezpieczenia 
hipotecznego?" 
 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Wierzyciel Przedsiębiorstwo Handlowo  Usługowe I. Sp. z o.o. w Z. 
wnioskiem z dnia 3 czerwca 2012 r. wniósł o wpis w dziale IV księgi wieczystej X 
hipoteki przymusowej w wysokości 202.374,35 zł. W dziale I wskazanej księgi 
wieczystej jako właściciele ujawnieni są A. K. i J. K. we wspólności ustawowej 
małżeńskiej. Do powyższego wniosku, jako dokumenty mające stanowić podstawę 
wpisu, załączono: (1) postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 11 kwietnia 2011 r., 
sygn. akt XII Co 20/11, o nadaniu klauzuli wykonalności tytułowi wykonawczemu w 
postaci prawomocnego nakazu zapłaty z 27 września 2004 r. wydanego przez Sąd 
Okręgowy w sprawie sygn. akt I Nc 347/04 w zakresie należności głównej w kwocie 
202.374,35 zł. z odsetkami na rzecz wierzyciela Przedsiębiorstwo Handlowo – 
Usługowe I. Sp. z o.o. w Z. jako następcy prawnego wierzyciela I. I. P. spółki z o.o. 
w L., (2) tytuł wykonawczy oznaczony numerem II dotyczący tytułu egzekucyjnego 
w postaci wskazanego prawomocnego nakazu zapłaty z  27 września 2004 r. 
wydanego przez Sąd Okręgowy w sprawie sygn. akt I Nc 347/04 przeciwko 
dłużnikom A. K. i J. K., opatrzonego klauzulą wykonalności na rzecz wierzyciela  
Przedsiębiorstwo Handlowo – Usługowe I. Sp. z o.o. w Z. w której treści wskazano, 
że tytuł został wydany w celu ustanowienia  hipoteki przymusowej na 
nieruchomości A. K., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr Y, (3) 
postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 26 maja 2011r., sygn. akt XII Co 20/11, o 
wydaniu wierzycielowi Przedsiębiorstwu Handlowo – Usługowemu I. Sp. z o.o. w Z. 
dalszych tytułów wykonawczych, tj. (a) oznaczonego numerem II, dotyczącego 
tytułu egzekucyjnego  w postaci wskazanego prawomocnego nakazu zapłaty z 27 
września 2004 r. wydanego przez Sąd Okręgowy w sprawie sygn. akt I Nc 347/04 
przeciwko dłużnikom A. K. i J. K., opatrzonego klauzulą wykonalności na rzecz 
wierzyciela  Przedsiębiorstwo Handlowo – Usługowe I. Sp. z o.o. w Z. - w celu 
ustanowienia hipoteki przymusowej na nieruchomości A. K., dla której prowadzona 
jest księga wieczysta nr Y i (b) oznaczonego numerem III, dotyczącego tytułu 
egzekucyjnego  w postaci wskazanego prawomocnego nakazu zapłaty z 27 
września 2004 r. wydanego przez Sąd Okręgowy w sprawie sygn. akt I Nc 347/04 
przeciwko dłużnikom A. K. i J. K., opatrzonego klauzulą wykonalności na rzecz 

 
3 
wierzyciela  Przedsiębiorstwo Handlowo – Usługowe I. Sp. z o.o. w Z. - w celu 
ustanowienia  hipoteki przymusowej na nieruchomości A. K. i J. K., dla której 
prowadzona jest księga wieczysta nr X.   
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 15 lipca  2011 r. oddalił wniosek 
o wpis hipoteki stwierdzając, że w księdze wieczystej Kw nr Y, prowadzonej dla 
nieruchomości stanowiącej majątek odrębny dłużniczki A. K. na podstawie tytułu 
wykonawczego dotyczącego tego samego nakazu zapłaty z 27 września 2004 r. 
wydanego przez Sąd Okręgowy w sprawie sygn. akt I Nc 347/04 wpisana jest 
hipoteka przymusowa obejmująca należność główną i odsetki. Wskazał, że 
uwzględnienie wniosku prowadziłoby do niedopuszczalnego  nadzabezpieczenia, 
stąd 
wierzyciel 
powinien 
dokonać 
repartycji/podziału 
hipoteki 
między 
nieruchomościami dłużnika. W następstwie skargi Sąd Rejonowy postanowieniem z 
dnia 5 sierpnia 2001 r oddalił wniosek o wpis hipoteki, uznając że wierzyciel 
powinien dokonać repartycji zabezpieczenia (art. 1111 § 2 ustawy o księgach 
wieczystych 
i 
hipotece), 
gdyż 
uwzględnienie 
wniosku 
prowadziłoby 
do 
niedopuszczalnego nadzabezpieczenia w stosunku do dłużniczki A. K. Sąd 
Okręgowy postanowieniem z dnia 15 listopada 2011 r. uchylił powyższe 
postanowienie 
i 
przekazał 
sprawę 
do 
ponownego 
rozpoznania 
Sądowi 
Rejonowemu, wskazując, że Sąd Rejonowy powinien odnieść się do rzeczywistego 
żądania wniosku. Sąd odwoławczy zwrócił uwagę na art. 1101 u.k.w.h., zgodnie z 
którym wierzyciel może żądać wpisu hipoteki przymusowej na sumę nie wyższą niż 
wynikającą z treści dokumentu stanowiącego podstawę jej wpisu do księgi 
wieczystej, stwierdzając, że jeżeli z dokumentu nie wynika wysokość sumy hipoteki, 
suma hipoteki nie może przewyższać więcej niż o połowę zabezpieczonej 
wierzytelności wraz z roszczeniami o świadczenie uboczne określonymi w 
dokumencie stanowiącym podstawę wpisu hipoteki na dzień złożenia wniosku o 
wpis hipoteki. Wskazał, że sąd ustalając zakres zabezpieczenia wierzytelności 
dotychczas wpisaną hipoteką winien uwzglednić art. 69 u.k.w.h. w brzmieniu sprzed 
nowelizacji, zgodnie z którym w granicach przewidzianych w odrębnych przepisach 
hipoteka zabezpiecza także roszczenia o odsetki nieprzedawnione oraz 
o przyznane koszty postępowania. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 3 
stycznia 2012 r. ponownie oddalił wniosek o wpis hipoteki. Podstawą oddalenia 

 
4 
wniosku było przyjęcie, iż wpisanie hipoteki prowadziłoby do nadzabezpieczenia i 
byłoby sprzeczne z art. 1111 u.k.w.h. Postanowienie to zaskarżone zostało apelacją 
opartą na zarzutach naruszenia art. 1101, 109, 1111, 69 u.k.w.h. Rozpoznając 
apelację wnioskodawcy od powyższego postanowienia Sąd Okręgowy powziął 
poważne wątpliwości i przedstawił Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 390 § 1 
k.p.c. do rozstrzygnięcia przytoczone zagadnienie prawne. W uzasadnieniu 
wskazał, że w sprawie nie miał zastosowania art. 1111 ust. 1  u.k.w.h., gdyż 
wniosek nie dotyczył wpisu hipoteki przymusowej łącznej. Uznał, że zastosowanie 
mają przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece w brzmieniu ustalonym 
ustawą z dnia 25 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i 
hipotece oraz niektórych innych ustaw, przy czym wątpliwość budzi czy wniosek nie 
zmierza 
do 
nadzabezpieczenia 
wierzytelności, 
a w 
rezultacie 
czy 
jego 
uwzględnienie nie będzie naruszało art. 1101 i art. 1111ust. 2 u.k.w.h. Stwierdził, że 
w myśl art. 1101 u.k.w.h. wierzyciel może żądać wpisu hipoteki przymusowej na 
sumę nie wyższą niż wynikająca z treści dokumentu stanowiacego podstawę jej 
wpisu do księgi wieczystej, a jeżeli z dokumentu tego nie wynika wysokość sumy 
hipoteki, suma hipoteki nie może przewyższać więcej niż o połowę zabezpieczonej 
wierzytelności wraz z roszczeniami o świadczenia uboczne określonymi w 
dokumencie stanowiącym podstawę wpisu hipoteki na dzień złożenia wniosku o 
wpis hipoteki i wprawdzie podział zabezpieczenia pomiędzy nieruchomości dłużnika 
zależy od uznania wierzyciela, ale nie może on uzyskać zabezpieczenia na kilku 
nieruchomościach dłużnika przewyższającego górną granicę zabezpieczenia 
określoną w art. 1101 u.k.w.h. Wskazał, że regulacje te nie budzą wątpliwości, gdy 
wierzyciel 
zmierza 
do 
ustanowienia 
hipoteki 
przymusowej 
na 
kilku 
nieruchomościach dłużnika na podstawie wniosków złożonych po wejściu w życie 
ustawy zmieniającej. Istotny problem powstaje w wypadku, gdy wierzyciel domaga 
się zabezpieczenia wierzytelności na kolejnej nieruchomości dłużnika korzystając 
już z wcześniej ustanowionego zabezpieczenia hipoteką przymusową zwykłą, gdyż 
przepisy przejściowe nie zawierają w tym przedmiocie regulacji. W ramach kognicji 
sądu wieczystoksięgowego wysoce utrudnione lub nawet niemożliwe byłoby 
określenie górnej granicy zabezpieczenia hipotecznego. Za granicę tego 
zabezpieczenia należałoby wtedy przyjąć różnicę pomiędzy sumą wskazaną w art. 

 
5 
1101 u.k.w.h. a zakresem zabezpieczenia dotychczas wpisanej hipoteki. Zgodnie 
bowiem z art. 10 ust. 2 ustawy zmieniającej do hipotek zwykłych powstałych przed 
wejściem w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Hipoteka 
przymusowa zwykła ustanowiona pod rządami dotychczasowych przepisów 
zabezpiecza więc zarówno należność główną jak i należności uboczne wynikające 
z tytułu wykonawczego, niezależnie od tego, czy należności uboczne zostały 
wymienione w treści wpisu. Zakres zabezpieczenia należności ubocznych 
uzależniony jest, wobec treści art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej, od chwili 
wszczęcia postępowania egzekucyjnego, gdyż art. 69 u.k.w.h. w dotychczasowym 
brzmieniu odsyła w tym zakresie do art. 1025 k.p.c., zmienionego także nowelą z 
26 czerwca 2009 r. O ile więc postępowanie egzekucyjne dotyczące 
zabezpieczonej hipotecznie wierzytelności zostało wszczęte przed dniem 20 lutego 
2011 r. to hipoteka, obok należności głównej, będzie także obejmować swym 
zakresem odsetki za dwa ostatnie lata przed przysądzeniem własności, a 
przyznane koszty postępowania w wysokości nie przekraczającej jednej dziesiątej 
kapitalu. W wypadku, gdy postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte później, 
zakresem zabezpieczenia objęte będą odsetki i koszty postępowania bez żadnych 
ograniczeń. Prowadzenie ustaleń dotyczących chwili wszczęcia postępowania 
egzekucyjnego w powiązaniu z konkretną wierzytelnością wykracza w zasadzie 
poza określony w art. 6268 § 2 k.p.c. zakres rozpoznania sprawy przez sąd 
wieczystoksięgowy. Ponadto zakres korzystania z przywileju zabezpieczenia 
hipotecznego czasami jest możliwy do  ustalenia dopiero po zakończeniu 
postępowania egzekucyjnego. Może też nawet dojść teoretycznie do sytuacji, że 
zakres zabezpieczenia wynikający z dotychczasowej hipoteki będzie przewyższał 
maksymalną sumę hipoteki wskazaną w art. 1101 u.k.w.h. Powyższe względy 
przemawiają zdaniem Sądu Okręgowego za niedopuszczalnością ustanowienia 
hipoteki przymusowej na podstawie wniosku złożonego pod rządami nowych 
przepisów, w sytuacji gdy wierzytelność zostala już zabezpieczona wpisem hipoteki 
przymusowej zwykłej na podstawie przepisów dotychczasowych 
w pełnej 
wysokości. Za takim rozwiązaniem przemawiać ma także zasadnicza odmienność 
obecnej konstrukcji prawnej hipoteki przymusowej w stosunku do dotychczas 
wpisanych hipotek przymusowych zwykłych Sąd Okręgowy wskazał także, iż 

 
6 
możliwy 
jest 
pogląd 
przeciwny, 
dopuszczający 
możliwość 
ustanowienia 
zabezpieczenia hipotecznego w rozpatrywanej sytuacji. W takim wypadku, ze 
względu na różnicę w konstrukcji prawnej nowej i starej hipoteki oraz trudności w 
ustalaniu zakresu dotychczasowego zabezpieczenia hipoteką, trzeba by przyjąc, że 
granicę zabezpieczenia nową hipoteką ustala się bez uwzględnienia wpisu hipoteki 
przymusowej zwykłej wpisanej na podstawie przepisów obowiązujących przed 
dniem 20 lutego 2011 r. 
Sąd Najwyższy zważył:  
Zgodnie z art. 390 § 1 i § 2 k.p.c. jeżeli przy rozpoznawaniu apelacji 
powstanie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd drugiej instancji 
może przedstawić je do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, odraczając 
rozpoznanie sprawy, a podjęta w następstwie tej czynności uchwała Sądu 
Najwyższego wiąże w danej sprawie. Instytucja pytań prawnych, prowadząca do 
związania sądów niższych instancji orzekających w danej sprawie poglądem Sądu 
Najwyższego zawartym w podjętej uchwale, jest wyjątkiem od konstytucyjnej 
zasady podległości sędziów tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 
Konstytucji RP), dlatego też winna być stosowana w wyjątkowych sytuacjach. 
Przedmiotem zagadnienia prawnego przedstawionego na podstawie art. 390 § 1 
k.p.c. może być tylko taka poważna wątpliwość prawna, której wyjaśnienie jest 
niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego 
z 20 listopada 2008 r., III CZP 113/08, nie publ.). Związek między przedstawionym 
zagadnieniem prawnym (i ewentualną uchwałą Sądu Najwyższego) a podjęciem 
przez sąd odwoławczy decyzji jurysdykcyjnej co do istoty sprawy musi być 
rzeczywisty i istotny, a przepisy prawne, których dotyczy pytanie, mieć 
zastosowanie w ustalonym w wystarczającym zakresie stanie faktycznym sprawy.  
Przesłanki powyższe nie zostały spełnione, bowiem uwadze Sądu  
Okręgowy uszły istotne okoliczności faktyczne i przepisy prawne, mające 
znaczenie dla rozstrzygnięcia, które powinny być uwzględnione w pierwszej 
kolejności. Jak  wskazano wyżej do wniosku o wpis w księdze wieczystej Kw nr 
X, prowadzonej dla nieruchomości stanowiącej majątek wspólny dłużników 
małżonków A. K. i J. K., pozostających w ustawowym ustroju wspólności 

 
7 
majątkowej, jako podstawę wpisu załączono dokument w postaci dalszego tytułu 
wykonawczego nr II wydanego w celu ustanowienia hipoteki przymusowej na 
nieruchomości A. K., stanowiącej jej majątek osobisty, dla której prowadzona 
jest księga wieczysta Kw nr Y. Tytuł ten, z przyczyn wskazanych niżej, nie może 
być 
zastąpiony 
innym 
dokumentem, 
w 
szczególności 
 
załączonym 
postanowieniem  Sądu  Okręgowego z dnia 26 maja 2011r., sygn. akt XII Co 
20/11, o wydaniu wierzycielowi Przedsiębiorstwu Handlowo – Usługowemu I. Sp. 
z o.o. w Z. dalszych tytułów wykonawczych. Orzeczenie powyższe było 
samodzielną czynnością sądową, będącą treściowo odpowiednikiem zezwolenia 
na wydanie dalszych tytułów. Sam dalszy tytuł wykonawczy jest odrębnym 
sformalizowanym, o oznaczonej treści, dokumentem urzędowym stwierdzającym 
istnienie i zakres nadającego się do egzekucji roszczenia wierzyciela i 
jednocześnie istnienie oraz zakres obowiązku prawnego dłużnika (art. 776, 783 
k.p.c.). 
Dla 
jego 
uzyskania, 
w odniesieniu 
do 
tytułu 
egzekucyjnego 
pochodzącego od sądu, niezbędne było podjęcie określonych czynności 
sądowych, w tym wydanie postanowień o nadaniu klauzuli wykonalności i o 
wydaniu dalszego tytułu.  
W myśl art. 6268 § 2 k.p.c. sąd rozpoznając wniosek o wpis bada jedynie 
treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi 
wieczystej. Zgodnie z art. 109 ust. 1 u.k.w.h. wierzyciel, którego wierzytelność 
jest 
stwierdzona 
tytułem 
wykonawczym, 
określonym 
w 
przepisach 
o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego tytułu uzyskać hipotekę 
na wszystkich nieruchomościach dłużnika. Tytułem wykonawczym jest tytuł 
egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności (art. 776 k.p.c.). W razie 
potrzeby prowadzenia egzekucji na rzecz lub przeciwko kilku osobom, albo z 
kilku składowych części majątku tego samego dłużnika, sąd oprócz pierwszego 
tytułu wykonawczego może wydawać dalsze, oznaczając cel, do którego mają 
służyć i ich liczbę porządkową (art. 793 k.p.c.). W nauce prawa jednolicie 
przyjmuje się, że wskazanie celu, dla którego wydano dalszy tytuł wykonawczy, 
jest wiążące dla wierzyciela i organów egzekucyjnych. Konsekwentnie tytuł 
wydany w celu prowadzenia egzekucji w określony sposób lub z określonego 
składnika majątku dłużnika nie może stanowić podstawy dla jej prowadzenia w 

 
8 
sposób sprzeczny z treścią postanowienia sądu egzekucyjnego. Jakkolwiek 
hipoteka przymusowa nie jest środkiem egzekucyjnym, a postępowanie 
wieczystoksięgowe nie może być zrównane z postępowaniem egzekucyjnym, to 
- wobec odwołania zawartego w art. 109 ust. 1 u.k.w.h. – wskazana zasada ma 
odpowiednie zastosowanie w postępowaniu wieczystoksięgowym dotyczącym 
wniosku o wpis takiej hipoteki. Stanowisko, że podstawą wpisu hipoteki 
przymusowej może być wyłącznie oryginał tytułu wykonawczego (pierwszy lub 
dalszy) wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 grudnia 2005 r., III CZP 
101/05, OSNC 2006, nr 11, poz. 180 i postanowieniu z dnia 20 marca 2003 r., III 
CKN 205/00, OSNC 2004, nr 6, poz. 93. W postanowieniu z dnia 25 stycznia 
2012 r., V CSK 47/11 (OSNC 2012, nr 7-8, poz. 95) Sąd Najwyższy stwierdził 
natomiast, że wierzyciel, po uzyskaniu dalszych tytułów wykonawczych na 
podstawie art. 793 k.p.c., uprawniony jest do zabezpieczenia hipotekami 
przymusowymi zwykłymi jednej wierzytelności na kilku nieruchomościach 
dłużnika w zakresie określonym w art. 68 i 69 ustawy o księgach wieczystych i 
hipotece. Wprawdzie wskazane orzeczenia wydane zostały w stanie prawnym, 
obowiązującym przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 26 czerwca 2009r. o 
zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw 
(Dz. U. Nr 131, poz. 1075), ale w omawianym zakresie zachowały aktualność. 
W tym stanie rzeczy przepisy  ustawy o księgach wieczystych i hipotece, 
o dokonanie 
wykładni 
których 
zwrócił 
się 
Sąd 
Okręgowy, 
nie 
mogą 
mieć  zastosowania dla rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku o dokonanie 
wpisu hipoteki przymusowej, stąd udzielenie odpowiedzi jest niecelowe. 
Rozważanie zagadnień teoretycznych, jeżeli nie jest to niezbędne dla wykładni 
określonego przepisu, wykracza poza ustawowe zadania Sądu Najwyższego. 
Wobec powyższego Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia 
23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052, ze zm.) 
odmówił podjęcia uchwały.  
 
 
 

 
9