III CZP 52/09

Uchwała dnia 4 września 2009 r., III CZP 52/09 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tomasza R. przeciwko Augustynowi B. 
i Wandzie H.-B. o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikom spółki 
jawnej, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 4 
września 2009 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w 
Toruniu postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2009 r.: 
"Czy sąd nadaje klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikom spółki jawnej na 
podstawie art. 7781 k.p.c. po wykreśleniu spółki z rejestru?" 
podjął uchwałę: 
 
Wykreślenie spółki jawnej z rejestru przedsiębiorców nie wyłącza nadania 
na podstawie art. 7781 k.p.c. tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko 
spółce klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikowi ponoszącemu 
odpowiedzialność za zobowiązania wymienione w tytule egzekucyjnym. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy w Toruniu postanowieniem z dnia 12 stycznia 2009 r. oddalił 
wniosek o nadanie tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko "E.-O.", spółce 
jawnej, Producent Stolarki Budowlanej Augustyn B., Wanda H.-B. w E. klauzuli 
wykonalności przeciwko wspólnikom tej spółki Augustynowi B. i Wandzie H.-B. gdyż 
spółka, przeciwko której tytuł był wydany, została wykreślona z rejestru. Zdaniem 
Sądu Rejonowego, nadanie klauzuli wykonalności na podstawie art. 7781 k.p.c. jest 
możliwe tylko przeciwko wspólnikom, którzy mają ten status w chwili nadawania 
klauzuli. 

Rozpoznając zażalenie wierzyciela, Sąd Okręgowy w Toruniu na podstawie art. 
390 § 1 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi 
Najwyższemu sformułowane na wstępie zagadnienie prawne. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Problematyka prowadzenia egzekucji przeciwko wspólnikom osobowej spółki 
handlowej na podstawie tytułu egzekucyjnego wydanego przeciwko handlowej 
spółce osobowej sięga swą genezą okresu obowiązywania w Polsce regulacji 
obcych państw zaborczych. Do tych zagadnień nie odniósł się kodeks handlowy,  
dopiero na podstawie dekretu z dnia 21 listopada 1938 r. o usprawnieniu 
postępowania sądowego (Dz.U. Nr 89, poz. 609) wprowadzono do kodeksu 
postępowania cywilnego art. 534 § 4, który stanowił, że na podstawie tytułu 
egzekucyjnego przeciwko spółce jawnej lub komandytowej sąd nada klauzulę 
wykonalności przeciwko każdemu wspólnikowi odpowiadającemu osobiście bez 
ograniczenia za zobowiązania spółki. Jednak i ten przepis nie rozstrzygnął sporów  
koncentrujących się na możliwości nadania klauzuli wykonalności przeciwko 
wspólnikowi, który wystąpił ze spółki lub został z niej wyłączony albo po wykreśleniu 
spółki z rejestru handlowego. W literaturze dominowało stanowisko dopuszczające 
nadanie w opisanych sytuacjach klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikom 
spółki jawnej. 
W kodeksie postępowania cywilnego z 1964 r. nie było początkowo 
odpowiednika art. 534 § 4 d.k.p.c. W postanowieniu z dnia 15 kwietnia 1966 r., I CZ 
27/66 (OSNCP 1967, nr 2, poz. 23) Sąd Najwyższy uznał za dopuszczalne nadanie 
tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce jawnej klauzuli wykonalności 
przeciwko jej wspólnikowi, przyjął bowiem, że regulacje dotyczące 
odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki jawnej zawarte w art. 85 § 1 i 
art. 86 § 1 k.h. wskazywały, iż proces spółki jest „jednocześnie i automatycznie” 
procesem jej wspólników. 
Artykuł 7781 k.p.c. został wprowadzony do kodeksu postępowania cywilnego z 
dniem 1 stycznia 2001 r. na podstawie art. 597 pkt 2 k.s.h. W związku z jego treścią 
– prawidłowo zmodyfikowaną ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – 
Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 
1804) i przez to zbliżoną do brzmienia art. 534 § 4 d.k.p.c. – w literaturze 
zarysowały się dwa przeciwstawne stanowiska. Według jednego, nadanie klauzuli 
wykonalności jest możliwe tylko przeciwko osobie, która jest wspólnikiem w chwili 

rozstrzygania o nadaniu klauzuli, na co wskazuje wyjątkowy charakter 
wymienionego przepisu i związany z tym zakaz dokonywania wykładni 
rozszerzającej (por. też uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2008 r., III 
CZP 126/08, OSNC 2009, nr 11, poz. 150). Zgodnie z odmiennym zapatrywaniem, 
pojęcie „wspólnik” jest użyte w art. 7781 k.p.c. w znaczeniu konkretnym, tj. 
odnoszącym się do osoby ponoszącej odpowiedzialność za konkretne 
zobowiązania spółki powstałe w chwili, gdy była ona jej wspólnikiem lub przed jej 
przystąpieniem do spółki. 
Brzmienie art. 7781 k.p.c., które stawia się na pierwszym miejscu w porządku 
preferencji metod wykładni, może wskazywać, że skoro przepis ten używa pojęcia 
„wspólnik”, to nie obejmuje swym zakresem byłego wspólnika. Z tym wnioskiem 
koresponduje założenie, że art. 7781 k.p.c. jako norma o charakterze wyjątkowym, 
pozwalająca na nadanie klauzuli wykonalności przeciwko innemu podmiotowi niż 
wskazany w treści tytułu egzekucyjnego, nie powinna być wykładana rozszerzająco. 
Do podobnych argumentów odwołał się Sąd Najwyższy w wymienionej uchwale z 
dnia 18 grudnia 2008 r., III CZP 126/08, przy ocenie zdolności upadłościowej 
wspólnika spółki jawnej, przyjmując, że wspólnik traci tę zdolność w razie 
wystąpienia ze spółki. 
Zdaniem Sądu Najwyższego, prawidłowe jest inne stanowisko, zakładające, że 
art. 7781 k.p.c. umożliwia nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności 
także przeciwko jej byłemu wspólnikowi, jeżeli wystąpił on ze spółki albo spółka 
została wykreślona z rejestru, pod warunkiem, iż tytuł ten obejmuje zobowiązanie 
spółki, za które ten wspólnik ponosi odpowiedzialność, czyli zobowiązanie powstałe 
w czasie uczestnictwa tego wspólnika w spółce albo przed jego przystąpieniem do 
spółki (por. art. 10 § 3 i art. 32 k.s.h.). Za takim ujęciem przemawia przyjęcie 
rozumienia pojęcia „wspólnik” użytego w art. 7781 k.p.c. w znaczeniu konkretnym, tj. 
odnoszącym się do osoby ponoszącej odpowiedzialność za konkretne 
zobowiązania spółki. Podobnie interpretuje się pojęcie „członek zarządu” użyte w 
art. 299 § 1 k.s.h. na określenie kręgu podmiotów ponoszących odpowiedzialność 
odszkodowawczą wobec wierzycieli spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (por. 
uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2008 r., III CZP 72/08, OSNC 2009, 
nr 2, poz. 20). Według zgodnej oceny doktryny i orzecznictwa, odpowiedzialność tę 
ponoszą osoby będące członkami zarządu w czasie istnienia zobowiązania, którego 
egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna i bez znaczenia jest, czy 

osoby te sprawują tę funkcję w chwili, kiedy wierzyciel występuje z roszczeniem na 
podstawie art. 299 k.s.h. 
Pojęcie „wspólnik” w postępowaniu klauzulowym użyte w art. 7781 k.p.c. może 
być rozumiane podobnie i podlega ocenie nie w chwili występowania przez 
wierzyciela z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności, ale w chwili istotnej z 
punktu widzenia odpowiedzialności za zobowiązania spółki. W odniesieniu do 
wspólnika spółki jawnej, do nadania klauzuli wykonalności wystarczy stwierdzenie, 
że osoba, przeciwko której ma być nadana klauzula wykonalności, była wspólnikiem 
w chwili powstania zobowiązania spółki lub później przystąpiła do spółki. 
Przykładem takiego rozumienia pojęcia „wspólnik” w różnych konfiguracjach 
czasowych jest art. 10 § 3 k.s.h., który regulując odpowiedzialność za zobowiązania 
spółki osobowej w przypadku przeniesienia „udziału spółkowego”, wymienia 
jednocześnie wspólnika występującego ze spółki oraz wspólnika przystępującego 
do spółki, pomimo że w zwykłym trybie zbywca „udziału spółkowego” przestaje być 
wspólnikiem, a nabywca wstępuje w jego miejsce (por. też art. 65 § 5 k.s.h.). 
W ten sposób pojęcie „wspólnik” spółki jawnej będzie rozumiane jednolicie w 
kontekście ponoszenia odpowiedzialności za zobowiązania spółki także w normie 
procesowej zawartej w art. 7781 k.p.c., która stanowi dopełnienie regulacji tej 
kwestii w kodeksie spółek handlowych. (...) 
Jak wskazano, odpowiedzialność za zobowiązania spółki jawnej, bez 
ograniczenia całym swoim majątkiem, ponoszą także wspólnicy, którzy wystąpili ze 
spółki. Poza bezpośrednim unormowaniem tej kwestii w art. 10 § 3 k.s.h., w 
przypadku zbycia „udziału spółkowego” kontynuację odpowiedzialności 
występującego wspólnika wyprowadza się m.in. z art. 22 § 2 i 31 k.s.h. (por. 
uchwała Sądu Najwyższy z dnia 18 grudnia 2008 r., III CZP 126/08). Nie budzi 
także istotnych sporów w doktrynie i orzecznictwie kwestia utrzymania 
odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki jawnej, pomimo jej 
wykreślenia z rejestru przedsiębiorców. Różne są tylko argumenty, które przytacza 
się na uzasadnienie tej tezy. Uznaje się, że na podstawie art. 22 § 2 k.s.h., 
podobnie jak według przepisów kodeksu handlowego, każdy wspólnik za 
zobowiązania spółki jawnej odpowiada bezterminowo bez ograniczenia, osobiście i 
solidarnie z pozostałymi wspólnikami, aż do chwili zaspokojenia wierzycieli spółki i 
odpowiedzialność ta istnieje także wówczas, gdy dłużnik główny (spółka) uległ 
likwidacji. Nie wyłącza jej subsydiarny i gwarancyjny charakter odpowiedzialności 

wspólników spółki jawnej (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 3 
lutego 2005 r., I ACa 439/04, "Monitor Prawniczy" 2009, nr 12, s. 670 oraz wyrok 
Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 grudnia 2008 r., I ACa 726/08, nie 
publ.). W literaturze podkreśla się, że ta koncepcja nie przełamuje akcesoryjności 
zobowiązań wspólników i nie ma podstaw do przyjęcia, iż wraz z rozwiązaniem 
spółki dochodzi do zmiany natury prawnej odpowiedzialności za jej zobowiązania, 
gdyż nie zachodzą żadne zmiany w treści stosunków łączących wierzyciela ze 
spółką oraz jej wspólnikami. Utrata bytu prawnego przez jednego ze 
współdłużników solidarnych nie ma wpływu na odpowiedzialność pozostałych, co 
najwyżej zmniejsza się liczba podmiotów odpowiedzialnych. 
Według innej, aprobowanej w doktrynie koncepcji, do czasu rozliczenia się 
spółki z innymi uczestnikami obrotu wspólnicy spółki jawnej powinni być uznani za 
następców prawnych spółki w zakresie praw i obowiązków tej spółki. Takie 
stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 lipca 2009 r., II CSK 134/09 
(nie publ.), kontynuując interpretację art. 67 § 1 k.s.h. przyjętą w wyroku z dnia 28 
października 2005 r., II CK 275/05 (OSP 2006, nr 11, poz. 126), zgodnie z którą, 
jeżeli wspólnicy przewidując inny sposób zakończenia działalności spółki niż przez 
jej likwidację nie wskażą sposobu zaspokojenia długów spółki, także innych 
sukcesorów spółki, powinni być uznani za następców prawnych spółki jawnej w 
zakresie jej zobowiązań aż do czasu rozliczenia się z wierzycielami spółki. Sąd 
Najwyższy uznał, że w razie ustania bytu prawnego spółki jawnej sprawa może 
toczyć się dalej z udziałem jej wspólników, a to – przy odrębności podmiotowej 
spółki jawnej i jej wspólników – musi być zapewnione w drodze odpowiedniej 
wykładni art. 67 § 1 k.s.h. 
W piśmiennictwie podnosi się, że następstwo prawne wspólników spółki jawnej i 
samej spółki jest trudne do przyjęcia ze względu na odrębną – wobec 
odpowiedzialności spółki – subsydiarną odpowiedzialność jej wspólników (art. 31 
k.s.h.). Należy jednocześnie dodać, że przepisy dotyczące cywilnoprawnej 
odpowiedzialności wspólników spółki jawnej w relacjach pomiędzy spółką i 
wspólnikami a osobami trzecimi mają charakter bezwzględnie obowiązujący. 
Przepisy regulujące stosunki zewnętrzne z udziałem spółki, w tym także 
odpowiedzialność za jej zobowiązania – jako chroniące osoby trzecie – nie mogą 
być uchylane lub zmieniane przez wspólników ze skutkiem wobec tych osób. 
Wynika to z art. 34 k.s.h., obejmującego swym zakresem art. 31 k.s.h. Wprawdzie 

ogólna norma zawarta w art. 22 § 2 k.s.h. znajduje się poza rozdziałem 2 „Stosunek 
do osób trzecich”, to jednak pozostaje w silnym związku z postanowieniami o 
subsydiarnej odpowiedzialności.  
Na gruncie kodeksu handlowego kwestia ta była jednoznacznie uregulowana w 
art. 85, który wymieniał art. 88 – odpowiednik art. 34 k.s.h. Obecne usytuowanie 
normy zawartej w art. 22 § 2 k.s.h., określającej odpowiedzialność cywilnoprawną, 
miało jedynie na celu podkreślenie istotnej cechy spółki jawnej, jaką jest osobista, 
nieograniczona, solidarna, subsydiarna odpowiedzialność wspólników za 
zobowiązania spółki. Z tych względów wspólnicy nie mogą w żaden sposób, ze 
skutkiem wobec osób trzecich, swej odpowiedzialności wyłączyć lub zmienić, a 
jedynym wykładnikiem tej odpowiedzialności jest spełnienie przesłanek 
normatywnych. Według nich, wspólnicy spółki jawnej ponoszą odpowiedzialność za 
wszystkie zobowiązania tej spółki, zarówno za te, które powstały po ich 
przystąpieniu do spółki, jak i za te, które powstały wcześniej (art. 22 § 2 i art. 32 
k.s.h.). Reguła ta pozwala stwierdzić bez żadnych wątpliwości, że osoby będące 
wspólnikami spółki jawnej przed jej wykreśleniem z rejestru przedsiębiorców 
odpowiadają za wszystkie wcześniejsze zobowiązania spółki. (...) 
Ratione legis unormowania art. 7781 k.p.c. było wzmocnienie ochrony 
wierzycieli w przypadkach niewypłacalności osobowych spółek handlowych. 
Sprowadzenie jego zastosowania jedynie do sytuacji, w której dana osoba jest 
wspólnikiem spółki jawnej w chwili nadawania klauzuli wykonalności, ograniczałoby 
znaczenie i funkcja tego przepisu. Poza tym nie ma żadnych powodów, aby w różny 
sposób traktować osoby odpowiedzialne za zobowiązania spółki jawnej w 
zależności od tego, czy są to „aktualni”, czy też „byli” jej wspólnicy. 
Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie, jak w 
uchwale.