III CZP 52/07

Sygn. akt III CZP 52/07 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 18 października 2007 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Zbigniew Strus (przewodniczący) 
SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) 
SSN Krzysztof Strzelczyk 
 
Protokolant Bożena Nowicka 
 
w sprawie z wniosku U. L. sp. z o.o. w S. 
przy uczestnictwie K. B. i małoletniej H. N. - spadkobierczyni uczestnika L. B. 
reprezentowanej przez matkę B. B. 
o wpis hipoteki przymusowej, 
na posiedzeniu jawnym  w Izbie Cywilnej  
w dniu 18 października 2007 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego 
przez Sąd Okręgowy w S.  
postanowieniem z dnia 26 stycznia 2007 r.,  
 
 
"Czy przepis art. 174 § 2 k.p.c. ma zastosowanie w postępowaniu 
wieczystoksięgowym w związku z art. 13  § 2 k.p.c.?" 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
 
2 
 
 
Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 7 grudnia 2004 r. oddalił 
wniosek o wpis hipoteki przymusowej. Uwzględniając apelację wnioskodawcy Sąd 
drugiej instancji reformatoryjnym postanowienie z dnia 4 czerwca 2005 r. zmienił  
zaskarżone postanowienie w ten sposób, że nakazał wpisać hipotekę przymusową  
kaucyjną na udziale do ½ nieruchomości należącym do K. B. i  L. B. na prawach 
wspólności ustawowej. Przesyłka zawierająca odpis tego postanowienia Sądu 
drugiej instancji i adresowana do uczestnika  L.  B. zwrócona została z adnotacją 
poczty: „adresat zmarł”. Z  nadesłanego Sądowi aktu zgonu wynikało, że śmierć 
uczestnika nastąpiła 1  maja 2005 r. Wobec powyższego Sąd Okręgowy 
postanowieniem z dnia 9  maja 2006 r. zawiesił postępowanie w sprawie na 
podstawie art. 174 § 1 k.p.c. w  zw. z art. 13 §  2 k.p.c. Po przedstawieniu przez 
wnioskodawcę postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 5 września 2006 r. (sygn. 
…1847/05), stwierdzającego nabycie spadku po L. B., Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 27 grudnia 2006 r. podjął postępowanie apelacyjne 
z  udziałem 
spadkobierczyni 
zmarłego 
uczestnika, 
tj. 
małoletniej 
H. 
N. 
reprezentowanej przez matkę B. B. i dopiero wówczas powziął poważne 
wątpliwości. Sprowadzają się one do zagadnienia prawnego, czy przepisy art. 6261 
§ 2 k.p.c. i  art. 62612 § 2 i 3 k.p.c. nakazuję poprzestać jedynie na doręczeniu 
spadkobierczyni zmarłego uczestnika postępowania odpisu postanowienia Sądu 
Okręgowego z dnia 30 czerwca 2005 r. wraz z pouczeniem o  możliwości 
zaskarżenia go skargą kasacyjną, czy też należałoby zastosować przepis art. 174 § 
2 k.p.c. wobec zgłoszenia się w toku postępowania apelacyjnego następcy 
prawnego zmarłego uczestnika postępowania. Sąd drugiej instancji uzasadnia 
swoje wątpliwości tym, że przyjęcie, iż art. 6261 § 3 stanowi lex specialis 
w stosunku do art. 174 § 2 k.p.c. uniemożliwia zastosowanie tego ostatniego  
przepisu i tym samym uchylenie z urzędu postanowienia Sądu Okręgowego z dnia  
30 czerwca 2005 r., pomimo, że uczestnik postępowania zmarł przed datą wydania 
tego orzeczenia. Przeciwny pogląd oznacza, że wymienione postanowienie 
należałoby uchylić z urzędu, ponieważ w sprawie zaistniały zdarzenia wymienione 
w art. 174 § 2  k.p.c., wywodzi Sąd Okręgowy.  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  

 
 
3 
 
Przystępując do rozpoznania przedstawionego zagadnienia prawnego Sąd 
Najwyższy w pierwszej kolejności zobowiązany jest zbadać, czy spełnione 
zostały  formalnoprawne wymogi do przedstawienia zagadnienia prawnego, a w 
konsekwencji czy zaistniały przesłanki do podjęcia uchwały. W niniejszej sprawie  
nie wystąpiły przesłanki zastosowania art. 390 § 1 k.p.c.     
 
Przedmiotem 
zagadnienia 
prawnego 
przedstawionego 
Sądowi  
Najwyższemu do rozpoznania może być jedynie taka poważna wątpliwość prawna 
i  to  powstała przy rozpoznawaniu apelacji lub zażalenia (art. 397 § 2 k.p.c.), której 
wyjaśnienie w formie uchwały jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy. 
W orzecznictwie 
wskazuje 
się 
wręcz 
na 
konieczność 
istnienia 
związku 
przyczynowego między przedstawionym zagadnieniem prawnym a podjęciem 
decyzji co do istoty sprawy oraz na to, że Sąd drugiej instancji jest zobowiązany  
wskazać, dlaczego rozstrzygnięcie tego zagadnienia jest niezbędne dla 
rozpoznania środka odwoławczego (v. postanowienie SN z dnia 14 listopada 
2006 r., III CZP 84/06, LEX  nr 23235).       
 
W niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje. Sąd drugiej instancji 
rozpoznał już bowiem apelację wnioskodawcy i uwzględnił ją wydając 
reformatoryjne postanowienie z dnia 30 czerwca 2005 r. (k. 141 akt), które 
uprawomocniło się. W dalszej  kolejności Sąd ten, wskutek powzięcia wiadomości 
o śmierci uczestnika postępowania L. B., zawiesił postępowanie w sprawie 
postanowieniem z dnia 9 maja 2006 r., wydanym na podstawie art. 174 §  1 k.p.c. w 
zw. z art. 13 § 2 k.p.c. (k. 162 akt). Dopiero po podjęciu zawieszonego 
postępowania postanowieniem z dnia 27 grudnia 2006 r. (k. 172 akt). Sąd drugiej 
instancji powziął poważną wątpliwość co do prawidłowości wydanego wcześniej  
postanowienia z dnia 9 maja 2006 r. zawieszającego postępowanie w sprawie oraz 
co do podstawy prawnej jego wydania. Innymi słowy, podjęte przez Sąd Okręgowy 
działanie, z powołaniem się na oparcie go na przepisie art. 390 § 1 k.p.c., jest więc 
w istocie próbą doprowadzenia do zweryfikowania przez Sąd Najwyższy 
prawidłowości wydanego już z urzędu postanowienia o zawieszeniu postępowania 
w sprawie na podstawie art. 174 § 1 k.p.c. Takie zamierzenie w  żadnym razie nie 
może być utożsamiane z potrzebą zaistniałą na etapie rozpoznania środka 
odwoławczego w postaci apelacji, która już wcześniej została przecież 

 
 
4 
merytorycznie rozpoznana i uwzględniona prawomocnym postanowieniem. Funkcją 
instytucji przewidzianej w art. 390 § 1 k.p.c. nie jest bynajmniej następcze 
weryfikowanie czy kontrolowanie przez Sąd Najwyższy trafności czy poprawności 
orzeczenia wydanego już z urzędu przez Sąd drugiej instancji, lecz służenie temu 
Sądowi merytoryczną pomocą na etapie rozpoznania środka odwoławczego, a więc 
na etapie poprzedzającym wydanie orzeczenia rozstrzygającego o zasadności tego 
środka. W orzecznictwie jednoznacznie przyjmuje się, że podjęcie przez Sąd 
Najwyższy na podstawie art. 390 § 2 k.p.c. wiążącej w danej sprawie uchwały 
stanowi wyjątek od zasady samodzielnego rozstrzygania całej sprawy przez 
sąd  właściwy, a zatem przesłanka stosowania art. 390 § 1 k.p.c. musi być ściśle 
wykładana. Oznacza to, że wymieniony przepis przewiduje wyraźne ograniczenie 
jego 
stosowania, 
wyrażające 
się 
wymogiem 
zaistnienia 
związku 
między  przedstawionym zagadnieniem prawnym a potrzebą rozstrzygnięcia 
środka  odwoławczego. 
Nie 
wszystkie 
bowiem 
wątpliwości 
prawne 
wyłaniające  się  w rozpoznawanej 
sprawie 
usprawiedliwiają 
podejmowanie 
uchwały na  podstawie art. 390 k.p.c., lecz tylko takie, które kształtowałyby 
podstawę prawną rozstrzygnięcia (v. postanowienie SN z dnia 22 lutego 2007, 
III CZP 163/06, LEX nr 260397). Jest oczywistym, że w niniejszej sprawie nie może 
być mowy o istnieniu takiego związku między przedstawionym zagadnieniem 
prawnym a rozstrzygnięciem środka odwoławczego, ponieważ środek odwoławczy 
w postaci apelacji został już wcześniej rozstrzygnięty, a więc wątpliwości Sądu 
Okręgowego nie wiążą się z jego merytorycznym rozstrzygnięciem, a z oceną 
poprawności 
później 
wydanego 
z 
urzędu 
postanowienia 
o 
zawieszeniu 
postępowania w sprawie na podstawie art. 174 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.  
Tymczasem przepis art. 390 § 1 k.p.c. dopuszcza przedstawianie zagadnień 
prawnych wyłącznie do merytorycznego rozstrzygnięcia, a nie do „uzupełnienia” 
(v.  postanowienie SN z dnia 13 kwietnia 2000 r., III CZP 2/00, OSNC 2000 r., 
nr  11, poz. 200; postanowienie SN z dnia 19 września 2001 r., III CZP 28/00, 
niepubl.; postanowienie z dnia 25 października 2006 r., III CZP 73/06, LEX nr 
209211). Innymi słowy, przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia 
zagadnienie prawne powinno być niezbędne dla mającego dopiero zapaść 
merytorycznego rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie (v. postanowienie SN 

 
 
5 
z  dnia 19 stycznia 2007 r., III CZP 144/06, LEX nr 260985), a zatem nie może ono 
służyć Sądowi drugiej instancji jako środek zmierzający do dokonania przez Sąd 
Najwyższy kontroli poprawności orzeczenia wydanego już z urzędu przez Sąd 
odwoławczy. Zgodnie bowiem z art. 390 § 1 k.p.c. tylko takie zagadnienie prawne 
może być przedmiotem zapytania, którego wyjaśnienie jest niezbędne i ma wpływ 
na rozpoznanie środka odwoławczego i merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy 
(postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2005 r., III UZP 14/05, OSNP 2006, nr 17-18, 
poz. 283; postanowienie SN z dnia 28 lutego 2006 r., III CZP 3/06, LEX nr 180673; 
postanowienie SN z dnia 9  czerwca 2005 r., III CZP 31/05, LEX nr 180857; 
postanowienie SN z dnia 12 grudnia 2005 r., III CZP 68/05, LEX nr 175457). Sąd 
drugiej instancji powinien przy tym wskazać, dlaczego rozstrzygnięcie takie jest 
niezbędne dla rozpoznania środka odwoławczego (postanowienie SN z dnia 
30 maja 2003 r., III CZP 30/03, LEX nr 109444).  
Wskazane 
powyżej 
okoliczności 
sprawy, 
związane 
z 
chronologią 
i przedmiotem wydanych orzeczeń oraz jednoznaczną wykładnią art. 390 § 1 k.p.c. 
zaprezentowaną w dotychczasowej judykaturze, uzasadniają odmowę podjęcia 
uchwały na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r., o Sądzie 
Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.).