III CZP 52/06

Uchwała z dnia 23 sierpnia 2006 r., III CZP 52/06 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian 
Sędzia SN Iwona Koper 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Joanny R. przy uczestnictwie Heleny O.-
S. i Magdaleny S. o stwierdzenie nabycia spadku, po rozstrzygnięciu w Izbie 
Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 23 sierpnia 2006 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z dnia 11 
kwietnia 2006 r.: 
„Czy postanowienie w przedmiocie sporządzenia spisu inwentarza wydane w 
trybie art. 644 w związku z art. 637 § 2 k.p.c. jest postanowieniem orzekającym co 
do istoty sprawy w rozumieniu art. 518 zd. 1 k.p.c., od którego przysługuje apelacja, 
czy też podlega zaskarżeniu zażaleniem?" 
podjął uchwałę: 
 
Od postanowienia w przedmiocie sporządzenia spisu inwentarza, 
wydanego na podstawie art. 644 w związku z art. 637 § 2 k.p.c., przysługuje 
apelacja. 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 11 października 2005 r. Sąd Rejonowy w Chorzowie 
orzekł o sporządzeniu inwentarza spadku po Marku S., zmarłym w dniu 27 lutego 
2005 r. w Chorzowie, zlecając jego wykonanie komornikowi. 
Przy rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy w Katowicach zażalenia na to 
postanowienie, wniesionego przez uczestniczkę Helenę O.-S., powstało 
przytoczone na wstępie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości. 
Zagadnienie to zostało przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na 
podstawie art. 390 § 1 k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

Zgodnie z art. 518 k.p.c., od postanowienia sądu pierwszej instancji wydanego 
w postępowaniu nieprocesowym, orzekającego co do istoty sprawy, przysługuje 
apelacja. Na inne postanowienia, a więc nieorzekające o istocie sprawy, lecz 
rozstrzygające tylko kwestie formalne, przysługuje – podobnie jak w postępowaniu 
procesowym – zażalenie. Od tej przejrzystej zasady przepisy szczególne mogą 
wprowadzać wyjątki, polegające na tym, że od postanowienia dotyczącego istoty 
sprawy przysługuje zażalenie. Wyjątki takie wynikają m.in. z art. 551 § 2, art. 554 § 
3, art. 5861, 612 § 2 lub art. 648 § 2 k.p.c., a także z innych ustaw (np. art. 27 ust. 4 
z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu 
alkoholizmowi, jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1231 ze zm.). W odniesieniu 
do sporządzania spisu inwentarza takich odrębnych unormowań nie ma, zatem 
rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego zależy przede wszystkim 
od odpowiedzi na pytanie, czy postanowienie w przedmiocie sporządzenia spisu 
inwentarza (pozytywne lub negatywne) jest orzeczeniem dotyczącym istoty sprawy, 
a więc orzeczeniem merytorycznym. 
Problematyka sporządzania inwentarza spadku została unormowana w art. 
637 i 638 k.p.c. oraz w wydanym na podstawie art. 639 k.p.c. rozporządzeniu 
Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 października 1991 r. w sprawie szczegółowego 
trybu postępowania przy zabezpieczaniu spadku i sporządzaniu inwentarza (Dz.U. 
Nr 92, poz. 411). Dotyczą go także art. 644, 655 § 1 i art. 666 § 2 k.p.c. oraz – w 
ograniczonym zakresie – kilka innych przepisów kodeksu. 
Nie ulega wątpliwości, że spis inwentarza – polegający na ustaleniu i 
wymienieniu całego majątku spadkowego oraz długów spadku, z zaznaczeniem 
wartości każdego przedmiotu spadkowego oraz wartości czystego spadku – ma 
istotne znaczenie w zakresie zabezpieczenia spadku (art. 633 i nast. k.p.c.), ale 
także na obszarze prawa materialnego, w szczególności w odniesieniu do 
odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe. Zgodnie art. 1031 § 2 zdanie 
pierwsze k.c., w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca 
ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w 
inwentarzu stanu czynnego spadku, chyba że podstępnie nie podał do inwentarza 
przedmiotów należących do spadku albo podał do spadku nieistniejące długi (por. 
także art. 1032 k.c. oraz art. 319 k.p.c.). Treść spisu inwentarza wielokrotnie 
decyduje również o przedmiocie działu spadku (art. 680 § 1 k.p.c.), waży zatem na 
wartości udziałów poszczególnych spadkobierców w spadku, a tym samym na 

wysokości spłat lub dopłat. W efekcie kształtuje zakres praw spadkobierców do 
schedy spadkowej. 
W tej sytuacji, skoro jest jasne, że wydanie postanowienia w przedmiocie 
sporządzenia spisu inwentarza ma istotne znaczenie w zakresie skutków 
materialnoprawnych przewidzianych przez prawo spadkowe, nie sposób bronić 
tezy, iż dotyczy ono tylko incydentalnej kwestii procesowej, rozstrzyganej na etapie 
dochodzenia do stwierdzenia nabycia spadku i jego działu. Nie ma więc znaczenia 
także fakt, że postanowienie w przedmiocie sporządzenia spisu nie kończy 
postępowania spadkowego jako całości oraz że sąd wydaje je na wniosek osoby 
uprawnionej (art. 637 § 1 k.p.c.) lub z urzędu (art. 644 i 666 § 2 k.p.c.), w każdym 
bowiem wypadku sąd orzeka co do istoty sprawy, a więc rozstrzyga o tym – ze 
skutkami w zakresie prawa materialnego – czy istnieją podstawy do sporządzenia 
inwentarza. Zresztą z punktu widzenia art. 518 k.p.c. nie ma znaczenia fakt, czy 
postanowienie co do istoty kończy postępowanie w sprawie, czy też stanowi 
zamknięcie jego fragmentu lub jednego z etapów. 
Stwierdzenie, że postanowienie w przedmiocie sporządzenia spisu inwentarza 
jest orzeczeniem co do istoty sprawy, otwiera drogę do sformułowania wniosku, iż – 
jeżeli zostało wydane przez sąd pierwszej instancji – podlega zaskarżeniu apelacją. 
Wniosek ten otrzymuje wsparcie nie tylko w dotychczasowej judykaturze Sądu 
Najwyższego dotyczącej podobnej problematyki (por. uchwały z dnia 17 czerwca 
1998 r., III CZP 19/98, OSNC 1999, nr 1, poz. 1, z dnia 23 września 1999 r., III CZP 
25/99, OSNC 2000, nr 3, poz. 45 oraz z dnia 31 stycznia 2001 r., III CZP 51/00, 
OSNC 2001, nr 6, poz. 81), ale także w treści art. 5191 § 4 pkt 3 k.p.c. Jest 
oczywiste, że gdyby ustawodawca nie przewidywał apelacji jako środka 
odwoławczego od postanowień w sprawach dotyczących spisu inwentarza, to 
ograniczenie dopuszczalności skargi kasacyjnej przewidziane w tym przepisie 
byłoby zbędne. 
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.