III CZP 51/07

Sygn. akt III CZP 51/07 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 29 czerwca 2007 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący) 
SSN Józef Frąckowiak 
SSA Marta Romańska (sprawozdawca) 
 
Protokolant Beata Rogalska 
 
w sprawie z wniosku AG  
przeciwko RS 
o egzekucję świadczenia pieniężnego na skutek skargi wierzyciela 
na czynności Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. 
przy uczestnictwie RS, 
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 29 czerwca 2007 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w W. 
postanowieniem z dnia 8 marca 2007 r., sygn. akt [...], 
 
 
"Czy badanie upływu terminu spełnienia świadczenia wskazanego w 
tytule wykonawczym w postaci orzeczenia sądowego należy do 
organu egzekucyjnego, czy też kwestia ta badana jest wyłącznie 
przez Sąd w postępowaniu klauzulowym ?" 
 
podjął uchwałę: 
 
Organ 
egzekucyjny 
nie 
jest 
uprawniony 
do 
badania 
wymagalności 
świadczenia, 
które 
dłużnik 
ma 
spełnić                
w wykonaniu obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej 
przestępstwem (art. 72 § 2 k.k. i art. 74 k.k.), po nadaniu takiemu 
tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Problem prawny przedstawiony Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia 
przez Sąd Okręgowy w W. powstał w postępowaniu wywołanym zażaleniem 
wierzyciela AG na postanowienie Sądu Rejonowego w W., wydane w wyniku 
rozpoznania skargi wierzyciela na postanowienie Komornika przy Sądzie 
Rejonowym w W. z 4 maja 2004 r., którym Komornik oddalił wniosek o wszczęcie 
postępowania egzekucyjnego skierowany przeciwko KZ i RS. Do wniosku 
egzekucyjnego wierzyciel dołączył tytuł egzekucyjny – wyrok Sądu Rejonowego w 
W. z 8 grudnia 2004 r., którym Sąd zobowiązał KZ i RS do naprawienia szkody 
wyrządzonej przestępstwem przez uiszczenie na rzecz AG kwoty 6.123 zł w 
terminie 2 lat od daty uprawomocnienia się wyroku. Ten tytuł egzekucyjny został 
zaopatrzony klauzulą wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z 8 
marca 2005 r. w części odnoszącej się do opisanego wyżej obowiązku.  
Postanowieniem z 13 października 2005 r. Sąd Rejonowy w W. umorzył 
postępowanie wobec KZ wobec cofnięcia środka zaskarżenia w tej części oraz 
oddalił dalej idącą skargę na czynności komornika. Sąd Rejonowy zaaprobował 
pogląd Komornika, iż roszczenie wierzyciela stwierdzone tytułem wykonawczym nie 
było wymagalne. W tytule egzekucyjnym wyznaczono bowiem dłużnikom termin 
dwóch lat od uprawomocnienia się wyroku do naprawienia szkody wyrządzonej 
przestępstwem. Dłużnicy winni zatem spełnić zasądzone świadczenie do 16 
grudnia 2006 r., a wystąpienie przez wierzyciela z wnioskiem o wszczęcie egzekucji 
przed tą datą było przedwczesne.  
W uzasadnieniu postanowienia z 8 marca 2007 r., Sąd Okręgowy wskazał, 
że ograniczenia w dopuszczalności oceny przedstawionego komornikowi tytułu 
wykonawczego tworzy art. 804 k.p.c. Z tego przepisu wynika, że organ egzekucyjny 
nie jest uprawniony do badania zasadności czy wymagalności obowiązku 
stwierdzonego tytułem wykonawczym. Niejednokrotnie jednak prawomocne 
orzeczenia sądowe zawierają rozstrzygnięcia odsuwające w czasie moment 
spełnienia świadczenia, czy to w następstwie rozłożenia tego świadczenia na raty, 
czy też wskutek odroczenia terminu jego wykonania. W tych warunkach, wątpliwym 
- zdaniem Sądu Okręgowego - jest, czy zakazem wynikającym z art. 804 k.p.c. 

 
3 
objęte są także sytuacje, w których wierzyciel żąda przeprowadzenia egzekucji na 
podstawie orzeczenia sądowego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, jeśli nie 
nadszedł wskazany w tym orzeczeniu termin spełnienia świadczenia. Poglądy 
prezentowane w piśmiennictwie, jakoby kwestia nadejścia zastrzeżonego w tytule 
egzekucyjnym terminu spełnienia świadczenia podlegała ocenie przez sąd 
w postępowaniu klauzulowym, z wyjątkiem jednak świadczeń periodycznych, 
których wymagalność jest badana przez organ egzekucyjny, zdaniem Sądu 
Okręgowego, nie są poparte głębszą argumentacją jurydyczną, pozwalającą na 
rozróżnienie obu sytuacji. Skoro z art. 776 k.c. w zw. z art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c. 
wynika, że sąd nadaje klauzulę wykonalności orzeczeniu prawomocnemu, to 
kwestia 
wymagalności 
świadczenia 
stwierdzonego 
tytułem 
egzekucyjnym 
pozostawać musi poza zakresem rozpoznania w postępowaniu klauzulowym. 
Brzmienie art. 786 k.p.c. i art. 7861 k.p.c., świadczy o tym, że nadejście 
zastrzeżonego w tytule egzekucyjnym terminu spełnienia świadczenia podlega 
badaniu tylko w postępowaniu klauzulowym, którego przedmiotem jest akt 
notarialny. Sąd Okręgowy odwołał się też do § 401 regulaminu wewnętrznego 
urzędowania sądów powszechnych z 19 listopada 1987 r. (Dz. U. 1987, nr 38, poz. 
218, ze zm.), z którego wynika, że jeżeli orzeczeniem sądu nałożono obowiązek 
naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, to sąd z urzędu przesyła osobie 
lub instytucji odpis lub wypis orzeczenia ze wzmianką o wykonalności, 
z poleceniem zawiadomienia sądu o niewykonaniu tego obowiązku przez 
zobowiązanego. W takiej sytuacji, wyrok zostaje zaopatrzony przez sąd w klauzulę 
wykonalności, chociaż nie nadszedł termin spełnienia świadczenia. Powyższe 
może oznaczać, że odmowa prowadzenia egzekucji przez organ egzekucyjny 
z powodu nienadejścia terminu spełnienia świadczenia nie ma charakteru 
(sprzecznego z art. 804 k.p.c.) badania wymagalności świadczenia, natomiast 
sprowadza się do oceny wykonania tego tytułu zgodnie z jego treścią – art. 803 
k.p.c.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
1. Zgodnie z definicją ustaloną w art. 776 k.p.c. tytuł wykonawczy, jest to 
tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Wyliczenie rodzajów 
dokumentów, które według art. 777 k.p.c. stanowią tytuły egzekucyjne dowodzi, że 

 
4 
nie są one kategorią jednorodną. Różnice pomiędzy poszczególnymi rodzajami 
tytułów egzekucyjnych dotyczą nie tylko formalnych cech dokumentów, którym 
ustawodawca przypisał taki status, ale także rodzajów obowiązków, które na 
podstawie tych tytułów mogą być egzekwowane i kręgu podmiotów uprawnionych 
i obowiązanych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie 
danego rodzaju tytułu.  
Niejednakowy status poszczególnych grup tytułów egzekucyjnych przekłada 
się na różnice w wyznaczeniu zakresu rozpoznania i orzekania sądu 
w postępowaniu klauzulowym, które – co do zasady - zmierza do zbadania, czy 
dokument przedstawiony przez wierzyciela ma cechy tytułu egzekucyjnego 
w  rozumieniu art. 777 k.p.c. względnie także w rozumieniu przepisów 
szczególnych, oraz czy może być podstawą prowadzenia egzekucji w określonym 
układzie podmiotowym.  
2. Występujący w sprawie problem prawny dotyczy zakresu rozpoznania 
sprawy 
w 
postępowaniu 
klauzulowym 
oraz 
zakresu 
związania 
organu 
egzekucyjnego wydanym w tym postępowaniu orzeczeniem. Formułując pytanie 
Sąd Okręgowy posłużył się ogólnym pojęciem „tytuł wykonawczy w postaci 
orzeczenia sądowego, w którym zastrzeżono dłużnikowi termin dla spełnienia 
świadczenia”. Takie postawienie problemu można by zaakceptować tylko w razie 
stwierdzenia, że wszystkie orzeczenia sądowe, w których zastrzeżono dłużnikowi 
termin dla spełnienia świadczenia mają jednakowy charakter, a termin wyznaczony 
dłużnikowi dla wykonania orzeczonego obowiązku jest w każdym przypadku 
terminem wymagalności cywilnej wierzytelności wierzyciela (art. 455 k.c.). 
Tymczasem kategoria orzeczeń sądowych, które są tytułami egzekucyjnymi 
w rozumieniu art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c. ma niejednolity charakter.  
Zakres rozpoznania sądu w postępowaniu klauzulowym nie jest szeroki, ale 
obejmuje ocenę, czy obowiązek stwierdzony tytułem egzekucyjnym może być 
egzekwowany jako wymagalny, z tej racji, że tytuł jest prawomocny lub natychmiast 
wykonalny. Wbrew stanowisku Sądu Okręgowego, o dopuszczalności nadania 
klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu nie decyduje zatem sama 
prawomocność orzeczenia stwierdzającego dany rodzaj obowiązku. W odniesieniu 
do tytułów egzekucyjnych stanowiących wyroki sądowe wydane w sprawach 

 
5 
cywilnych problem wymagalności obowiązku, który ma podlegać egzekucji 
rozważany jest w postępowaniu klauzulowym niezwykle rzadko, bowiem 
wymagalność świadczenia jest przesłanką wyroku uwzględniającego powództwo. 
Problem tego rodzaju powstaje właściwie tylko w sytuacji, gdy sąd skorzystał 
z uprawnienia do wyznaczenia odpowiedniego terminu spełnienia świadczenia 
względnie do rozłożenia świadczenia na raty (art. 320 k.p.c.), ale też w warunkach 
z art. 624 i art. 1060 § 2 k.p.c.  
Wymagalność roszczenia jako przesłanka nadania klauzuli wykonalności 
tytułowi egzekucyjnemu ma znaczenie daleko większe w przypadku tytułów 
niepochodzących od sądu. Dla aktów notarialnych ustawodawca wyraźnie tę 
kwestię uregulował i stwierdził, że upływ terminu określonego w akcie stanowi 
przesłankę nadania mu klauzuli wykonalności (art. 7861 k.p.c.). Interpretacja 
a contrario z art. 7861 k.p.c. prowadząca do wniosków, że upływ terminu do 
spełnienia świadczenia nie stanowi już przesłanki w postępowaniu o nadanie 
klauzuli wykonalności tytułom egzekucyjnym innym niż akt notarialny, nie jest 
możliwa do zaakceptowania. Nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których 
należałoby tworzyć różnice pomiędzy sposobem badania terminu wymagalności 
świadczenia określonego w tytule egzekucyjnym w formie aktu notarialnego, 
a innymi rodzajami tytułów egzekucyjnych, w tym pozasądowych.  
W piśmiennictwie zgodnie przyjmuje się, że termin spełnienia świadczenia 
jednorazowego określony w tytule egzekucyjnym jest przedmiotem badania sądu 
w  postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu. 
Nadejście terminu, w którym dłużnik ma obowiązek spełnić świadczenie stanowi 
przy tym merytoryczną przesłankę nadania klauzuli wykonalności. Pewne 
rozbieżności można dostrzec w wypowiedziach odnoszących się do kwestii oceny 
w postępowaniu klauzulowym wymagalności świadczeń okresowych oraz 
świadczenia w sytuacji rozłożenia go na raty. W judykaturze przeważa pogląd, że 
klauzulę nadaje się wówczas całemu tytułowi, a na podstawie takiego tytułu 
komornik ściąga poszczególne świadczenia okresowe albo raty dopiero 
z nadejściem terminu ich wymagalności. W nauce wyrażane są też poglądy, że 
tytułom stwierdzającym przyszłe powtarzające się świadczenia sąd nadaje klauzulę 
wykonalności także co do świadczeń jeszcze niewymagalnych, co znajduje 

 
6 
uzasadnienie w brzmieniu art. 883 § 2 k.p.c., zaś w przypadku świadczeń 
rozłożonych na raty, tytułowi należy nadawać odrębnie klauzule wykonalności co do 
poszczególnych rat. Dla rozstrzygnięcia o zagadnieniu prawnym przedstawionym 
przez Sąd Okręgowy nie jest konieczne przeprowadzenie pogłębionej analizy 
zaprezentowanej wyżej praktyki i poglądów literatury, bo nie ma wątpliwości co do 
tej kwestii, że orzeczenie o zobowiązaniu skazanego do naprawienia szkody 
wyrządzonej przestępstwem w ciągu dwóch lat od daty uprawomocnienia się 
wyroku nie czyni zasądzonego świadczenia okresowym ani też nie prowadzi do 
rozłożenia go na raty.  
Jednolicie przyjmowane w judykaturze i w literaturze stanowisko, że 
wymagalność świadczeń jednorazowych podlega badaniu w postępowaniu 
klauzulowym, 
należy 
zaakceptować. 
Powierzenie 
obowiązku 
badania 
wymagalności świadczenia stwierdzonego tytułem wykonawczym organowi 
egzekucyjnemu stałoby w sprzeczności z art. 804 k.p.c., stosownie do którego 
organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności 
obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W efekcie ani przed komornikiem, ani 
przed sądem rozpoznającym skargę na jego czynności nie można skutecznie 
podnosić, ze objęte tytułem wykonawczym roszczenie nie istnieje lub nie jest 
wymagalne. Organ egzekucyjny jest uprawniony do badania tytułu tylko pod 
względem formalnym, a w szczególności, czy odpowiada on wymaganiom 
oznaczonym 
w art. 783 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego 
z 24 września 1986 r., III CRN 178/86, OSP 1989, nr 2, poz. 60, z 27 stycznia 1971 
r., II CZ 16/71, OSNC 1971, nr 9, poz. 162, z 24 sierpnia 1973 r., II PZ 34/73, LEX 
7295).  
3. Sprawa, w której powstał problem prawny przedstawiony w pytaniu Sądu 
Okręgowego 
dotyczy 
tytułu 
egzekucyjnego 
wydanego 
przez 
sąd 
karny 
i stwierdzającego obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem 
w związku z warunkowym zawieszeniem wykonania kary pozbawienia wolności. 
Podstawą dla wydania tego rodzaju rozstrzygnięcia przez sąd karny był art. 72 § 2 k.k. 
i art. 74 k.k.  
Według art. 72 § 1 i 2 k.k., zawieszając wykonanie kary sąd może zobowiązać 
skazanego do naprawienia szkody w całości lub w części chyba, że orzekł środek 

 
7 
karny wymieniony w art. 39 pkt 5 k.k., a zatem na podstawie tego przepisu orzekł 
o obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem. 
Z art. 74 § 1 k.k. wynika, że stosując art. 72 k.k. sąd winien określić czas 
i sposób wykonania nakładanych na skazanego obowiązków wymienionych w tym 
przepisie, a czyni to po wysłuchaniu skazanego. Tak też wypowiedział się w tej kwestii 
Sąd Najwyższy w wyroku z 24 maja 2005 r., I KZP 17/05 (OSN KW 2005, nr 7-8, poz. 
59), wskazując przy tym, że oprócz wyników analizy językowej, za takim stanowiskiem 
przemawia konieczność wywołania realnej dolegliwości dla skazanego. Spełnienie 
probacyjnego celu obowiązków określonych w art. 72 k.k. może bowiem tkwić właśnie 
w określeniu czasu i sposobu ich wykonania, co w szczególności uwidacznia się na 
gruncie obowiązku naprawienia szkody. Z punktu widzenia zatem systemu działania 
materialnego, procesowego i wykonawczego prawa karnego, rozstrzygnięcie jedynie 
o rodzaju obowiązków nałożonych na skazywanego, bez określenia czasu i sposobu 
ich wykonania, nie spełnia wymogów precyzyjności i jednoznaczności wyroku 
skazującego, ani też celu gwarancyjnego wobec skazywanego, który do końca nie 
potrafi określić dotkliwości i dolegliwości wymierzonej kary. Wysłuchując skazanego 
przed określeniem warunków wykonania obowiązków orzekanych na podstawie art. 72 
k.k. sąd może pozyskać wiedzę niezbędną do takiego ustalenia warunków 
zawieszenia kary, by dobrowolne spełnienie przez skazanego obowiązków było realne 
w 
kontekście 
jego 
możliwości 
zarobkowania, 
warunków 
socjalno-bytowych 
i predyspozycji. Skutkiem niewykonania obowiązku naprawienia szkody może, ale nie 
musi, być zarządzenie wykonania kary (art. 75 § 2 k.k.), przy czym większe znaczenie 
dla podjęcia decyzji w tym przedmiocie ma w judykaturze nie to, czy osiągnięty został 
rezultat przewidziany w orzeczeniu warunkowo zawieszającym wykonanie kary, ale to, 
czy skazanemu można przypisać winę w zaniechaniu wykonania obowiązku. 
Wobec skazanego na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem 
jej wykonania, sąd może w okresie próby - jeżeli względy wychowawcze za tym 
przemawiają - ustanawiać, rozszerzać lub zmieniać obowiązki wymienione w art. 72 § 
1 pkt 3-8 k.k. albo od wykonania nałożonych obowiązków zwolnić, z wyjątkiem jednak 
obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, jak również oddać 
skazanego pod dozór albo od dozoru zwolnić (art. 74 § 2 k.k.).  

 
8 
4. Obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, w tym 
i mającym cechy przestępstwa, przewidziany jest także w prawie cywilnym (art. 415 
i n. k.c.). Korespondująca z obowiązkiem sprawcy wierzytelność poszkodowanego 
staje się wymagalna według reguł ustalonych w prawie cywilnym, które nie daje 
sądowi generalnej kompetencji do kształtowania stosunku prawnego przez odroczenie 
terminu spełnienia świadczenia pieniężnego, a jedynie w wyjątkowych okolicznościach 
umożliwia rozłożenie go na raty (art. 320 k.p.c.).  
5. W aktualnie obowiązującym stanie prawnym orzeczenie sądu karnego 
nakładające 
na 
skazanego 
obowiązek 
naprawienia 
szkody 
wyrządzonej 
przestępstwem jest tytułem egzekucyjnym, który po nadaniu mu klauzuli wykonalności 
może stać się podstawą egzekucji. Powyższe wynika z art. 107 § 1 i 2 k.p.k., który 
stanowi, że sąd, który orzekał co do roszczeń majątkowych, nadaje na żądanie osoby 
uprawnionej klauzulę wykonalności orzeczeniu podlegającemu wykonaniu w drodze 
egzekucji, a za orzeczenia co do roszczeń majątkowych uważa się również orzeczenia 
nakładające obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną 
krzywdę oraz nawiązkę orzeczoną na rzecz pokrzywdzonego, jeżeli nadają się one do 
egzekucji w myśl przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. 
Nadanie klauzuli następuje według przepisów kodeksu postępowania cywilnego 
(art. 26 k.k.w.). Nie jest przy tym rzeczą sądu orzekającego o nadaniu klauzuli 
wykonalności badanie zasadności zobowiązania do świadczenia majątkowego, 
zawartego w wyroku (zobowiązania do naprawienia szkody), a jedynie ocena 
wykonalności orzeczenia oraz zdolności do wykonania go w drodze egzekucji (tak 
też - Sąd Apelacyjny w Krakowie w postanowieniach z 13 grudnia 2002 r., II AKz 
583/02, KZS 2002, nr 12, s. 37 i z 29 czerwca 2000 r., II Akz 211/00, KZS 2000,nr 
7-8, s. 47). 
W uzasadnieniu postanowienia z 8 marca 2007 r. Sąd Okręgowy odwołał się 
do § 401 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 19 listopada 1987 r. - 
regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. 1987, nr 38, 
poz. 218, ze zm.), który stanowił, że jeżeli nałożono obowiązek naprawienia 
w całości lub w części szkody wyrządzonej przestępstwem na osobę, wobec której 
warunkowo umorzono postępowanie, warunkowo zawieszono wykonanie kary lub 
którą warunkowo przedterminowo zwolniono, to sąd przesyła pokrzywdzonej 

 
9 
przestępstwem osobie lub instytucji odpis lub wypis z orzeczenia ze wzmianką 
o wykonalności, z poleceniem zawiadomienia sądu w razie niewykonania przez 
zobowiązanego tego obowiązku. Z tej regulacji Sąd Okręgowy wyciągnął wniosek, 
że w postępowaniu klauzulowym sąd karny nie bada kwestii wymagalności 
orzeczonego wobec skazanego obowiązku naprawienia szkody, a orzeczenie 
nakładające tego rodzaju obowiązek może być podstawą egzekucji natychmiast po 
uprawomocnieniu się. Trzeba jednak zauważyć, że wzmianka o wykonalności nie 
jest tożsama z klauzulą wykonalności, a z późniejszych aktów o randze ustawy (art. 
196 k.k.w.) wynika, że jeżeli sąd karny nałożył obowiązek naprawienia szkody, to 
pokrzywdzonemu doręcza się jedynie tytuł egzekucyjny, nie zaś tytuł wykonawczy. 
Orzeczeniu temu sąd nie nadaje zatem z urzędu klauzuli wykonalności, ale na 
żądanie osoby uprawnionej. Za takim rozwiązaniem przemawia aktualnie 
obowiązujący § 376 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 23 lutego 2007 r. - 
regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. 2007, nr 38, poz. 249), 
w brzmieniu: 
„W 
razie 
orzeczenia 
obowiązku 
naprawienia 
szkody, 
zadośćuczynienia, nawiązki lub świadczenia pieniężnego, sąd z urzędu, bez 
pobierania opłat, przesyła za zwrotnym poświadczeniem odbioru pokrzywdzonemu 
lub innej osobie uprawnionej tytuł egzekucyjny”.  
Nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi zobowiązującemu skazanego do 
naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem w związku z warunkowym 
zawieszeniem wykonania kary następuje zatem w postępowaniu klauzulowym, 
prowadzonym przez sąd karny, który wydał tytuł egzekucyjny, z inicjatywy 
wierzyciela tego obowiązku. 
6. W piśmiennictwie przeważa pogląd, że jeżeli określenie warunków 
wykonania środka probacyjnego przewidzianego w art. 72 § 2 k.k. polega na 
oznaczeniu terminu naprawienia szkody, to do tego momentu wyłączona jest 
możliwość nadania wyrokowi w tej części klauzuli wykonalności, a przed tą datą 
orzeczenie sądu karnego nie nadaje się do egzekucji w rozumieniu art. 107 § 2 
k.p.k. Przyjęcie takiego poglądu powinno prowadzić do wniosku, że orzeczenie 
w wyroku karnym o obowiązku naprawienia szkody nie wyłącza możliwości 
dochodzenia naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem w oddzielnym 
postępowaniu. Nie sposób bowiem przyjąć, żeby poszkodowany musiał oczekiwać 

 
10
z realizacją własnych uprawnień cywilnych, aż minie termin wyznaczony sprawcy 
szkody w wyroku karnym do jej naprawienia. Tak też w tej kwestii wypowiedział się 
Sąd Najwyższy w wyroku z 7 lipca 2000 r., I PKN 724/99, OSN P 2002, nr 2, poz. 
38. Sąd Najwyższy podkreślił przy tym, że zaproponowane ujęcie pozostaje 
w zgodzie z funkcją obowiązków określonych w art. 72 k.k. i nakładanych na 
skazanego w okresie próby. Sposób wywiązywania się z tych obowiązków ma 
stanowić dla sądu podstawę oceny w zakresie spełniania przez skazanego założeń 
co do pozytywnej prognozy stanowiącej przesłankę warunkowego zawieszenia 
wykonania kary. Na tej między innymi podstawie sąd ma wnioskować, czy skazany 
w okresie próby podporządkował się rygorom porządku prawnego.  
Skoro wykonanie obowiązku naprawienia szkody może być przez sąd karny 
stosujący środek probacyjny odroczone, to nie można odmówić wierzycielowi 
interesu prawnego we wcześniejszym uzyskaniu świadczenia odszkodowawczego, 
tym bardziej, że de lege lata nie ma on żadnego realnego wpływu na warunki 
orzeczenia środka probacyjnego. Ryzyko podwójnej egzekucji może być przy tym 
wyeliminowane 
albo 
poprzez 
uwzględnienie 
w 
postępowaniu 
cywilnym 
prowadzonym równolegle lub później tego, w jakim zakresie szkoda w dacie 
zamknięcia rozprawy została już naprawiona względnie w drodze powództwa 
przewidzianego w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.  
Dalsze rozważania muszą jednak uwzględniać konsekwencje wynikające ze 
zmiany stanu prawnego, a mianowicie wyniki wykładni art. 415 § 6 k.p.k., 
w brzmieniu nadanym temu przepisowi ustawą z 10 stycznia 2003 r. o zmianie 
ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Przepisy wprowadzające 
Kodeks postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy 
o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. nr 17, poz. 155 ze zm.). W stanowiącym 
odpowiednik tego przepisu § 4 dawnego art. 415 k.p.k. mowa była bowiem tylko 
o zasądzonym na rzecz poszkodowanego odszkodowaniu. Na tym tle uznawano, 
że orzeczenie sądu karnego zasądzające odszkodowanie, w przeciwieństwie do 
obowiązku naprawienia szkody orzeczonego jako środek probacyjny, pociąga za 
sobą negatywną przesłankę procesową w postępowaniu cywilnym w postaci res 
iudicata. Po nowelizacji, w przepisie mowa jest także o obowiązku naprawienia 
szkody orzeczonym jako środek probacyjny. Aktualnie także w piśmiennictwie 

 
11
formułowane są poglądy, że po nowelizacji ustawy należy przyjąć, iż orzeczenie 
o nałożeniu obowiązku naprawienia szkody, pomimo odrębnej podstawy prawnej, 
stwarza stan rei iudicatae dla ewentualnych roszczeń cywilnych w tym zakresie, 
w jakim na sprawcę został nałożony tego rodzaju obowiązek. Tę interpretację 
wspiera stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z 28 listopada 2006 r., 
IV KK 328/06 (OSN KW 2007, nr 2, poz. 14), w którym Sąd Najwyższy przyjął, że 
przez „obowiązek naprawienia szkody”, o jakim mowa w art. 415 § 5 zd. 2 k.p.k. 
należy rozumieć także obowiązek orzeczony na podstawie art. 72 § 2 k.k. 
W uzasadnieniu ustawy nowelizującej z 10 stycznia 2003 r. wyjaśniono przy tym, że 
ma 
ona 
na 
celu 
konsekwentne 
przeprowadzenie 
zakazu 
kumulowania 
rozstrzygnięć o charakterze kompensacyjnym, jeżeli odnoszą się do tej samej 
szkody (druk Sejmu IV kadencji nr 182). Powyższe oznacza, że orzeczenie sądu 
karnego nakładające na skazanego obowiązek naprawienia szkody w związku 
z warunkowym zawieszeniem wykonania kary tworzy stan rzeczy osądzonej co do 
tego rodzaju cywilnego obowiązku i odpowiadającego mu uprawnienia wierzyciela.  
Zaakceptowanie tego poglądu wymusza jednak odejście od dotychczas 
prezentowanego stanowiska w kwestii znaczenia terminu wyznaczonego sprawcy 
szkody do jej naprawienia oraz w kwestii dopuszczalności prowadzenia egzekucji 
na podstawie orzeczenia sądu karnego orzekającego o obowiązku naprawienia 
szkody w określonym terminie. Przyjąć bowiem trzeba, że warunki określone przez 
sąd karny na zasadzie art. 74 k.k., w tym termin wykonania obowiązku naprawienia 
szkody, nie stoją na przeszkodzie wykonaniu tego obowiązku przy użyciu przymusu 
egzekucyjnego jeszcze przed upływem terminu wyznaczonego skazanemu przez 
sąd karny do wywiązania się z obowiązków nałożonych na niego w okresie próby. 
Ustalony przez sąd karny na podstawie art. 72 § 2 k.k. i art. 74 k.k. termin 
naprawienia szkody przez skazanego w związku z warunkowym zawieszeniem 
wykonania kary nie ma charakteru terminu wymagalności cywilnego roszczenia 
o naprawienie szkody wywołanej deliketm o cechach przestępstwa. O długości tego 
terminu decydują bowiem tylko okoliczności istotne dla spełnienia probacyjnego celu 
orzeczenia, a nie przesłanki wymagalności roszczenia wskazane w art. 455 k.c., czy 
przesłanki określone w art. 320 k.p.c. Poszkodowany nie ma żadnego wpływu na 
określenie tego terminu i nie można od niego wymagać, by oczekiwał z realizacją 

 
12
własnych uprawnień cywilnych aż minie termin wyznaczony sprawcy szkody w wyroku 
karnym do jej naprawienia. W takim ujęciu termin wyznaczony przez sąd karny na 
podstawie art. 74 k.k. odgrywa rolę tylko przy ocenie karnoprawnych aspektów 
związanych z zarządzeniem wykonania kary, ale nie jest przeszkodą dla prowadzenia 
egzekucji obowiązku naprawienia szkody.  
7. W sprawie, na tle której doszło do przedstawienia pytania prawnego kwestie 
powyższe schodzą jednak na plan dalszy, bowiem sąd rozpoznający skargę na 
czynności komornika ma do czynienia ze sprawą w momencie, gdy wierzyciel uzyskał 
już tytuł wykonawczy. Ocena znaczenia terminu wyznaczonego skazanemu do 
naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem na podstawie art. 74 k.k. należy do 
sądu, który prowadził w sprawie postępowanie klauzulowe. Ocena wyrażona przez ten 
sąd wiąże organ egzekucyjny, a to na podstawie art. 365 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 
k.p.c. Skutki wypływające z postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności potwierdza 
dodatkowo brzmienie art. 804 k.p.c. 
Dokonana przez sąd orzekający w postępowaniu klauzulowym ocena 
przesłanek uprawniających do nadania klauzuli wykonalności może podlegać kontroli 
sądu odwoławczego w postępowaniu zażaleniowym, ale nie kontroli organu 
egzekucyjnego i sądu prowadzącego postępowanie ze skargi na czynności komornika. 
Dłużnik może zwalczać postanowienie o zaopatrzeniu tytułu egzekucyjnego klauzulą 
wykonalności w postępowaniu zażaleniowym, w terminie liczonym według reguł 
ustalonych w art. 795 § 2 k.p.c.  
Reasumując stwierdzić trzeba, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do 
badania wymagalności świadczenia, które dłużnik ma obowiązek spełnić w wykonaniu 
obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem (art. 72 § 2 k.k. i art. 74 
k.k.) po nadaniu takiemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. 
Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.