III CZP 51/06

Uchwała z dnia 4 sierpnia 2006 r., III CZP 51/06 
 
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) 
Sędzia SN Zbigniew Strus 
 
Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi dłużnika Sylwestra B. – właściciela firmy 
Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Montażowego Budownictwa "P." o wznowienie 
postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w 
Katowicach z dnia 18 listopada 2003 r. wydanego w sprawie egzekucyjnej, 
dotyczącym skargi dłużnika na czynności komornika przy Sądzie Rejonowym w T., 
podjęte w sprawie toczącej się z wniosku wierzyciela Przedsiębiorstwa Usługowo-
Handlowego "M.", sp. z o.o. w G., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na 
posiedzeniu jawnym w dniu 4 sierpnia 2006 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z dnia 9 
marca 2006 r.: 
"Czy w świetle art. 399 § 2 k.p.c. dopuszczalne jest złożenie skargi o 
wznowienie postępowania w sprawie zakończonej postanowieniem nie 
rozstrzygającym co do istoty sprawy, a w szczególności postanowieniem wydanym 
w następstwie rozpoznania skargi na czynności komornika?" 
podjął uchwałę: 
 
Wznowienie postępowania na podstawie określonej w art. 4011 k.p.c. nie 
jest dopuszczalne w razie zakończenia go postanowieniem wydanym po 
rozpoznaniu zażalenia na postanowienie oddalające skargę na czynność 
komornika dotyczącą ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego. 
 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało w związku ze 
skargą o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem, 
oddalającym zażalenie dłużnika na postanowienie Sądu pierwszej instancji, którym 

oddalona została skarga na czynność komornika sądowego, polegająca na 
ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę skargi o 
wznowienie postępowania, określoną w art. 4011 k.p.c., dłużnik wskazał 
okoliczność, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 maja 2005 r., P 
6/01 (OTK-A 2005, nr 5, poz. 50) art. 49 zdanie drugie ustawy z dnia 29 sierpnia 
1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 123, poz. 882 ze zm.), na 
podstawie którego Sąd Okręgowy wydał postanowienie zaskarżone skargą o 
wznowienie postępowania, został uznany za niezgodny z Konstytucją. Sąd 
Okręgowy podniósł, że art. 399 § 2 k.p.c. budzi wątpliwości, czy możliwość 
wznowienia postępowania na podstawie określonej w art. 4011 k.p.c. dotyczy tylko 
postępowania zakończonego postanowieniem rozstrzygającym sprawę 
merytorycznie, czy także postępowania zakończonego postanowieniem o innym 
charakterze. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przedstawione przez Sąd Okręgowy zagadnienie prawne zostało 
sformułowane zbyt szeroko, dotyczy bowiem dopuszczalności wznowienia 
postępowania w sprawie zakończonej postanowieniem nierozstrzygającym co do 
istoty sprawy, w szczególności postanowieniem wydanym po rozpoznaniu skargi na 
czynności komornika. Rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego przez Sąd Najwyższy 
następuje jednakże tylko w takim zakresie, w jakim jest niezbędne dla 
rozstrzygnięcia sprawy, w sprawie zaś chodzi w rzeczywistości o dopuszczalność 
skargi o wznowienie postępowania od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej 
instancji, wydanego w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu 
pierwszej instancji, oddalające skargę na czynności komornika w postaci 
postanowienia o ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego. Do tej zatem 
kwestii będą ograniczone rozważania. 
Przed wejściem w życie ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – 
Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów 
powszechnych (Dz.U. Nr 13, poz. 98 – dalej: „ustawa nowelizująca”), która dodała 
art. 399 § 2 k.p.c., nie było wątpliwości, że skarga o wznowienie postępowania nie 
była dopuszczalna od orzeczenia rozstrzygającego o kosztach postępowania 
(rozpoznawczego i egzekucyjnego), a także od postanowienia wydanego w 
postępowaniu egzekucyjnym. Pierwotne brzmienie art. 399 k.p.c. przesądzało, że 
wznowienie postępowania mogło nastąpić w razie zakończenia go prawomocnym 

wyrokiem. Dopuszczalne było również wznowienie postępowania w razie 
zakończenia go prawomocnym nakazem zapłaty (art. 494 § 2 i art. 504 § 2 k.p.c.), a 
w postępowaniu nieprocesowym – prawomocnym postanowieniem orzekającym co 
do istoty sprawy (art. 399 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 524 k.p.c.). Ogólnie 
rzecz ujmując, kodeks postępowania cywilnego dopuszczał skargę o wznowienie 
postępowania tylko od prawomocnych kończących postępowanie orzeczeń 
wydanych co do istoty sprawy (merytorycznych). Zasada ta nie zmieniła się po 
wejściu w życie Konstytucji, której art. 190 ust. 4 przewidywał wznowienie 
postępowania jako skutek orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności 
aktu normatywnego, stanowiącego podstawę wydania prawomocnego orzeczenia 
sądowego, z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą. Artykuł 4011 k.p.c. 
kreował podstawę wznowienia nawiązującą do art. 190 ust. 4 Konstytucji, ale tylko 
w zakresie orzeczeń co do istoty sprawy, określonych w art. 399 k.p.c. 
Dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania jedynie od prawomocnych 
orzeczeń co do istoty sprawy przesądzała, że skarga taka nie mogła być wniesiona 
od postanowienia rozstrzygającego o kosztach procesu. 
Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie jednoznacznie przyjmowano także, 
że skarga o wznowienie postępowania nie jest dopuszczalna w postępowaniu 
egzekucyjnym, służy bowiem od orzeczeń korzystających z powagi rzeczy 
osądzonej, a takiego przymiotu postanowienia wydane w postępowaniu 
egzekucyjnym nie mają (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 
września 1938 r., C. II. 206/38, OSP 1939, poz. 85, z dnia 21 sierpnia 1947 r., C. I. 
305/46, "Państwo i Prawo" 1948, nr 4, s. 98-99, z dnia 13 marca 1998 r., I CKN 
760/97, nie publ., z dnia 31 marca 1999 r., I CKN 15/99, OSNC 1999, nr 9, poz. 164 
lub z dnia 21 lipca 1999 r., II CKN 537/99, nie publ.). 
Pod rządem art. 399 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w 
życie ustawy nowelizującej nie było zatem możliwości wznowienia postępowania 
zakończonego prawomocnym postanowieniem sądu w przedmiocie kosztów 
postępowania egzekucyjnego, także w sytuacji, w której podstawą wznowienia były 
okoliczności określone w art. 4011 k.p.c. 
Artykuł 4011 k.p.c. został uznany za niezgodny z Konstytucją wyrokiem 
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 października 2004 r., SK 1/04 (OTK-A Zb.Urz. 
2004, nr 9, poz. 96). Za niezgodne z Konstytucją uznał Trybunał ograniczenie 
wznowienia postępowania, w sytuacji określonej w art. 190 ust. 4 Konstytucji tylko 

do postępowań zakończonych prawomocnym wyrokiem i pozostawienie poza tą 
regulacją postępowań zakończonych prawomocnym postanowieniem kończącym 
postępowanie. Ustawa nowelizująca, uwzględniając orzeczenie Trybunału 
Konstytucyjnego, wprowadziła stosowne zmiany w kodeksie postępowania 
cywilnego. Dodany został art. 399 § 2, zgodnie z którym na podstawie określonej w 
art. 4011 postępowanie może być wznowione również w razie zakończenia go 
postanowieniem, a w art. 4011 pojęcie „wyrok” zastąpiono pojęciem „orzeczenie”. 
Ponadto wprowadzono art. 4161, stanowiący, że w sprawie zakończonej 
prawomocnym wyrokiem mogą być uchylane – przy odpowiednim stosowaniu 
przepisów o wznowieniu postępowania – postanowienia niekończące postępowania 
w sprawie, jeśli zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez 
Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową 
międzynarodową lub ustawą. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 403 § 4, można też 
żądać wznowienia postępowania, jeżeli na treść wyroku miało wpływ niekończące 
postępowania postanowienie, uchylone następnie lub zmienione zgodnie  z  
art. 4161. Ustawa nowelizacyjna wprowadziła także art. 359 § 2, w myśl którego 
postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być zmieniane lub 
uchylane, gdy zostały wydane na podstawie aktu normatywnego, uznanego przez 
Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową 
międzynarodową lub ustawą. 
Postanowienie, o jakim mowa w sprawie, nie może być uchylone lub 
zmienione na podstawie art. 4161 k.p.c., nie zostało bowiem wydane przed 
wydaniem wyroku, co zresztą w postępowaniu egzekucyjnym w ogóle nie jest 
możliwe. Z tego względu nie może być mowy o wznowieniu postępowania na 
podstawie określonej w art. 403 § 4 k.p.c. 
Pozostaje zatem do wyjaśnienia, czy art. 399 § 2 k.p.c., mówiąc o 
dopuszczalności wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem, ma na 
względzie każde postępowanie, czy jedynie postępowanie w sprawie, a więc czy 
chodzi o sprawę jako pewną całość poddaną pod osąd, zakończoną 
postanowieniem merytorycznym, czy też także o związane z nią postępowania 
uboczne, wpadkowe, zakończone rozstrzygającym je postanowieniem, niebędącym 
jednak postanowieniem co do istoty sprawy. 
W literaturze dotyczącej wykładni art. 399 § 2 k.p.c. dominuje stanowisko, że 
przepis ten odnosi się tylko do wypadków zakończenia prawomocnym 

postanowieniem postępowania w sprawie, a nie jakiegokolwiek postępowania. 
Chodzi o merytoryczne postępowanie zakończone postanowieniem, np. 
postanowieniem o odrzuceniu pozwu, umorzeniu postępowania lub odrzuceniu 
apelacji. Stanowisko to należy podzielić, przemawiają bowiem za nim istotne 
argumenty. Przede wszystkim, art. 399 § 2 k.p.c. nie może być odczytywany w 
oderwaniu od § 1, skoro treść § 2 wyraźnie, przez użycie słowa „również”, 
nawiązuje do § 1. W art. 399 § 1 k.p.c. jest mowa tylko o postępowaniu 
zakończonym wyrokiem, niewątpliwie rozstrzygającym co do istoty sprawy, taki 
charakter musi mieć więc również postanowienie, o jakim mowa w § 2. 
Niezależnie od tego trzeba mieć na względzie, że art. 399 § 2 k.p.c. został 
wprowadzony jednocześnie z art. 359 § 2, art. 403 § 4 i art. 4161 k.p.c. Zestawienie 
tych przepisów wyraźnie wskazuje, że wolą ustawodawcy było zachowanie 
istniejącego w postępowaniu cywilnym (por. art. 394 k.p.c.) podziału na 
postanowienia kończące postępowanie w sprawie i postanowienia niemające 
takiego charakteru; tych pierwszych dotyczy art. 399 § 2 k.p.c., a pozostałych – art. 
359 § 2, art. 403 § 4 i art. 4161 k.p.c. 
Postanowienie rozstrzygające o kosztach postępowania nie jest 
postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie, choćby nawet było ostatnim, 
jakie w sprawie wydano. Rozstrzyga ono jedynie kwestię uboczną, akcesoryjną 
względem postępowania co do istoty sprawy, nie odnosząc się w ogóle do 
rozstrzygnięcia sporu określonego treścią pozwu lub wniosku w postępowaniu 
nieprocesowym. Jego treścią jest załatwienie między stronami sprawy kosztów 
powstałych w toku postępowania, niezależnie od tego, czy jest to postępowanie 
rozpoznawcze, czy egzekucyjne. Stanowisko takie ugruntowane jest zarówno w 
orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i w doktrynie postępowania cywilnego (por. 
np. postanowienie z dnia 24 listopada 1965 r., III PR 22/65, OSPiKA 1966, nr 7-8, 
poz. 174, uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 26 czerwca 1966 r., III PZP 16/66, 
OSNCP 1966, nr 12, poz. 205, postanowienie z dnia 20 grudnia 1996 r., I CZ 30/96, 
OSNC 1997, nr 3, poz. 34). 
Powyższe argumenty przemawiają za udzieleniem negatywnej odpowiedzi na 
przedstawione zagadnienie prawne. W tej sytuacji nie jest konieczne rozstrzyganie, 
czy art. 399 § 2 k.p.c., przez odesłanie z art. 13 § 2 k.p.c., ma zastosowanie w 
postępowaniu egzekucyjnym. (...) 
Wobec powyższego orzeczono, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).