III CZP 50/13

Sąd Najwyższy2013-10-29
SNubezpieczenia społeczneubezpieczenia obowiązkoweWysokanajwyższy
Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjnyprzedawnienieodpowiedzialność cywilnawypadek komunikacyjnynieustalony sprawcakodeks cywilnyroszczenia odszkodowawczeprawo ubezpieczeniowe

Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że roszczenie pokrzywdzonego do Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego o naprawienie szkody wyrządzonej przez nieustalonego sprawcę wypadku komunikacyjnego przedawnia się na podstawie dłuższego, dwudziestoletniego terminu z art. 4421 § 2 k.c.

Rzecznik Ubezpieczonych zwrócił się do Sądu Najwyższego z pytaniem, czy roszczenie do Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego (UFG) o naprawienie szkody wyrządzonej przez nieustalonego sprawcę wypadku komunikacyjnego może przedawniać się na podstawie dłuższego terminu z art. 4421 § 2 k.c. Sąd Najwyższy, rozstrzygając zagadnienie prawne, podjął uchwałę, że takie roszczenie przedawnia się na podstawie art. 4421 § 2 k.c., uwzględniając interesy pokrzywdzonych i gwarancyjną rolę UFG.

Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów rozpatrzył zagadnienie prawne przedstawione przez Rzecznika Ubezpieczonych dotyczące przedawnienia roszczeń wobec Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego (UFG) o naprawienie szkody wyrządzonej przez nieustalonego sprawcę wypadku komunikacyjnego. Rzecznik wskazał na rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego w tej kwestii. UFG reprezentował pogląd, że roszczenia te przedawniają się według krótszego, trzyletniego terminu z art. 4421 § 1 k.c., argumentując, że brak ustalenia sprawcy wyłącza możliwość uznania szkody za wynikłą z przestępstwa w rozumieniu art. 4421 § 2 k.c. Sąd Najwyższy, analizując funkcje odpowiedzialności cywilnej i karnej oraz cel wprowadzenia UFG, uznał, że sąd cywilny może stwierdzić, iż czyn niedozwolony niezidentyfikowanego sprawcy stanowi przestępstwo, jeśli na podstawie dowodów można mu przypisać winę. W konsekwencji, Sąd Najwyższy podjął uchwałę, że roszczenie pokrzywdzonego do UFG o naprawienie szkody wyrządzonej przez nieustalonego sprawcę wypadku przedawnia się na podstawie art. 4421 § 2 k.c. Uchwała ta ma na celu ochronę interesów poszkodowanych i podkreślenie gwarancyjnej roli UFG.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, roszczenie pokrzywdzonego o naprawienie szkody wynikłej ze zbrodni lub występku, wyrządzonej w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego pojazdem mechanicznym, których tożsamości nie ustalono, przedawnia się na podstawie art. 4421 § 2 k.c.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że w sprawach przeciwko UFG o naprawienie szkody wyrządzonej przez nieustalonego sprawcę wypadku, sąd cywilny może stwierdzić, że czyn niedozwolony stanowi przestępstwo, jeśli można mu przypisać winę. Dłuższy termin przedawnienia jest wyrazem uprzywilejowania pokrzywdzonych i uwzględnia gwarancyjną rolę UFG.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchwała

Strony

NazwaTypRola
Rzecznik Ubezpieczonychinstytucjawnioskodawca
Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjnyinstytucjapozwanego (w kontekście argumentacji)
Prokurator Prokuratury Generalnejorgan_państwowyuczestnik postępowania
Pokrzywdzonyinneposzkodowany

Przepisy (13)

Główne

u.u.o. art. 98 § 1 pkt 1 i 2

Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych

Określa przypadki, w których UFG jest zobowiązany do naprawienia szkody, gdy sprawca nie został ustalony.

u.u.o. art. 109a § 1

Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych

Stanowi, że roszczenia poszkodowanego do UFG przedawniają się z upływem terminów przewidzianych w kodeksie cywilnym o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym.

k.c. art. 4421 § 2

Kodeks cywilny

Określa dwudziestoletni termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem.

Pomocnicze

k.c. art. 4421 § 1

Kodeks cywilny

Określa trzyletni termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody.

k.c. art. 436 § 1

Kodeks cywilny

Podstawa odpowiedzialności posiadacza pojazdu mechanicznego za szkody wyrządzone w związku z ruchem tego pojazdu.

k.c. art. 435

Kodeks cywilny

Podstawa odpowiedzialności za ruch przedsiębiorstwa.

k.c. art. 415

Kodeks cywilny

Ogólna podstawa odpowiedzialności za czyn niedozwolony.

k.c. art. 436 § 2

Kodeks cywilny

Wyłączenie odpowiedzialności posiadacza pojazdu mechanicznego w pewnych okolicznościach.

u.SN art. 60 § 2

Ustawa z dnia 23 listopada 2002 roku o Sądzie Najwyższym

Podstawa prawna wniosku Rzecznika Ubezpieczonych o podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów SN.

k.k. art. 173

Kodeks karny

Przestępstwo spowodowania zagrożenia w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym.

k.k. art. 177

Kodeks karny

Przestępstwo spowodowania wypadku komunikacyjnego.

k.k. art. 178 § 1

Kodeks karny

Kwalifikacja kary za przestępstwa w ruchu drogowym w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających, lub zbiegnięcie z miejsca zdarzenia.

k.p.c. art. 11

Kodeks postępowania cywilnego

Wiążąca moc prawomocnych wyroków skazujących w postępowaniu karnym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Dłuższy, dwudziestoletni termin przedawnienia z art. 4421 § 2 k.c. powinien mieć zastosowanie do roszczeń wobec UFG o naprawienie szkody wyrządzonej przez nieustalonego sprawcę wypadku. Sąd cywilny może stwierdzić, że czyn niedozwolony niezidentyfikowanego sprawcy stanowi przestępstwo, jeśli można mu przypisać winę. Uprzywilejowanie pokrzywdzonych wypadkami komunikacyjnymi jest uzasadnione masowością zagrożenia i rodzajem narażonych dóbr. UFG pełni rolę gwarancyjną, uzupełniając system ubezpieczeń OC. Przyjęcie dłuższego terminu przedawnienia zapobiega negatywnym skutkom dla poszkodowanych i uwzględnia ich trudną sytuację życiową.

Odrzucone argumenty

Roszczenia wobec UFG przedawniają się według krótszego, trzyletniego terminu z art. 4421 § 1 k.c., ponieważ brak ustalenia sprawcy wyłącza możliwość uznania szkody za wynikłą z przestępstwa. Nie można domniemywać popełnienia przestępstwa, zwłaszcza jeśli prowadzi to do znacznego wydłużenia terminu przedawnienia.

Godne uwagi sformułowania

Roszczenie pokrzywdzonego o naprawienie szkody, wynikłej ze zbrodni lub występku, wyrządzonej w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego pojazdem mechanicznym, których tożsamości nie ustalono (...) przedawnia się na podstawie art. 4421 § 2 k.c. Podstawową funkcją odpowiedzialności cywilnej jest zrekompensowanie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. W przypadku odpowiedzialności karnej czołowe znaczenie ma natomiast represja wobec sprawcy przestępstwa. W związku z tym należy przyjąć, że w tych sprawach sąd cywilny może stwierdzić, iż czyn niedozwolony niezidentyfikowanego sprawcy wypadku komunikacyjnego stanowi przestępstwo, po uprzednim ustaleniu, na podstawie przedstawionych dowodów i przy zastosowaniu kryteriów obiektywnych, że sprawcy temu można przypisać winę.

Skład orzekający

Tadeusz Ereciński

przewodniczący

Jan Górowski

członek

Jacek Gudowski

członek

Zbigniew Kwaśniewski

członek

Anna Owczarek

członek

Agnieszka Piotrowska

sprawozdawca

Katarzyna Tyczka-Rote

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że roszczenia wobec UFG o naprawienie szkody wyrządzonej przez nieustalonego sprawcę wypadku przedawniają się na podstawie dłuższego, dwudziestoletniego terminu z art. 4421 § 2 k.c."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji szkody wyrządzonej przez nieustalonego sprawcę wypadku komunikacyjnego, gdzie odpowiedzialność przejmuje UFG. Wymaga od pokrzywdzonego wykazania, że czyn sprawcy miał znamiona przestępstwa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia przedawnienia roszczeń w kontekście wypadków komunikacyjnych z nieustalonymi sprawcami, co ma istotne znaczenie praktyczne dla wielu osób. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego wyjaśnia wątpliwości prawne i chroni interesy poszkodowanych.

Wypadek z nieznanym sprawcą? Sąd Najwyższy rozstrzyga, kiedy przedawnia się Twoje roszczenie do UFG!

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt III CZP 50/13 
 
 
 
UCHWAŁA 
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 
 
Dnia 29 października 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) 
SSN Jan Górowski 
SSN Jacek Gudowski 
SSN Zbigniew Kwaśniewski 
SSN Anna Owczarek 
SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca) 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote 
 
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 29 października 2013 r., 
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Henryki Gajdy-Kwapień, 
po rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Rzecznika Ubezpieczonych 
we wniosku z dnia 23 maja 2013 r.,  
 
"Czy 
roszczenie 
do 
Ubezpieczeniowego 
Funduszu 
Gwarancyjnego 
o 
naprawienie 
szkody 
wyrządzonej 
w okolicznościach 
uzasadniających 
odpowiedzialność 
cywilną 
posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego pojazdem 
mechanicznym, a nie ustalono ich tożsamości (art. 98 ust. 1 pkt 1 i 2 
ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, 
Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze 
Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, Dz.U. z 2013 r. poz. 392), 
może ulegać przedawnieniu w terminie, o którym mowa w art. 4421 
§ 2 k.c.?"  
 
 
 
 

 
2 
podjął uchwałę: 
 
Roszczenie 
pokrzywdzonego 
o 
naprawienie 
szkody,  wynikłej 
ze 
zbrodni 
lub 
występku, 
wyrządzonej 
w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną 
posiadacza 
pojazdu 
mechanicznego 
lub 
kierującego 
pojazdem  mechanicznym, których tożsamości nie ustalono (art. 
98 ust. 1 pkt 1 i 2  w związku z art. 109a ustawy z dnia 22 maja 
2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym 
Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli 
Komunikacyjnych, jedn. tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 392 ze zm.), 
przedawnia się na podstawie art. 4421 § 2 k.c. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
3 
Uzasadnienie 
 
        Rzecznik Ubezpieczonych wniósł na podstawie art. 60 § 2 ustawy z dnia 
23 listopada 2002 roku o Sądzie Najwyższym (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., 
poz. 499) o podjęcie przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 
uchwały  rozstrzygającej, czy roszczenie do Ubezpieczeniowego Funduszu 
Gwarancyjnego 
o 
naprawienie 
szkody 
wyrządzonej 
w 
okolicznościach, 
uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego 
lub kierującego  pojazdem mechanicznym, których tożsamości nie ustalono (art. 98 
ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, 
Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli 
Komunikacyjnych, tekst jednolity - Dz. U. z 2013 r., poz. 392), może ulegać 
przedawnieniu w terminie, o którym mowa w art. 4421 § 2 k.c. 
       
W uzasadnieniu wniosku wskazał na rozbieżności w orzecznictwie sądów 
powszechnych oraz Sądu Najwyższego, dotyczące stosowania art. 4421 § 2 k.c. 
w  sprawach z powództw kierowanych przez pokrzywdzonych wypadkami 
komunikacyjnymi, których sprawców nie ustalono, przeciwko Ubezpieczeniowemu 
Funduszowi Gwarancyjnemu  na podstawie art. 98 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 
22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu 
Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, tekst jednolity 
Dz. U. z 2013 r., poz. 392 - dalej: „u.u.o.”). 
         Rzecznik wskazał, że w tych sprawach pozwany Ubezpieczeniowy Fundusz 
Gwarancyjny  reprezentuje pogląd, iż roszczenia odszkodowawcze, o których 
mowa w cytowanych przepisach, przedawniają się, zgodnie z art. 4421 § 1 k.c., 
z upływem trzech lat od dnia doręczenia poszkodowanemu postanowienia 
o umorzeniu dochodzenia z powodu niewykrycia sprawcy przestępstwa drogowego, 
w tym bowiem dniu, pokrzywdzony uzyskuje informację, że podmiotem 
zobowiązanym 
do 
naprawienia 
szkody 
jest 
Ubezpieczeniowy 
Fundusz 
Gwarancyjny, stosownie do art. 98 ust. 1 pkt 1 i 2 u.u.o., ewentualnie może 
i powinien, przy zachowaniu dbałości o własne interesy, informację taką uzyskać. 
Jeżeli w sprawie wypadku komunikacyjnego nie było prowadzone postępowanie 

 
4 
przygotowawcze, Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny za początek biegu 
trzyletniego terminu przedawnienia, skierowanego przeciwko niemu roszczenia 
odszkodowawczego, przyjmuje dzień wypadku komunikacyjnego. Fundusz stoi 
na  stanowisku, że przyjęcie dłuższego terminu przedawnienia roszczenia 
o naprawienie szkody wynikłej z przestępstwa (obecnie dwudziestoletniego - 
art. 4421 § 2 k.c., w poprzednim stanie prawnym dziesięcioletniego - art. 442 § 2 
k.c.) jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy w toku postępowania cywilnego sąd ustali 
podmiotowe 
i 
przedmiotowe 
znamiona 
przestępstwa 
popełnionego 
przez 
skonkretyzowanego sprawcę, co odnosi się zwłaszcza do winy czyli strony 
podmiotowej 
czynu. 
Nieustalenie 
sprawcy 
przestępstwa 
wyłącza, 
według 
Funduszu, przyjęcie, że szkoda wynikła z przestępstwa, nawet jeśli inne 
okoliczności 
wskazują 
na 
wysokie 
prawdopodobieństwo 
jego 
zaistnienia. 
W konsekwencji Fundusz odmawia zaspokajania roszczeń, zgłoszonych przez 
poszkodowanych po upływie trzech lat od dnia doręczenia im postanowienia 
o umorzeniu dochodzenia lub po upływie trzech lat od wypadku, a w sprawach 
o odszkodowanie podnosi, oparty na art. 4421 § 1 k.c., zarzut przedawnienia 
roszczeń, oceniany przez sądy w zróżnicowany sposób, prowadzący do powstania 
rozbieżności zasygnalizowanych przez Rzecznika Ubezpieczonych.  
         Prokurator 
wniósł 
o 
podjęcie 
uchwały, 
że 
opisane 
roszczenie 
odszkodowawcze może przedawniać się na podstawie art. 4421 § 2 k.c. 
        Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
        Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny jest osobą prawną wykonującą 
zadania określone w ustawie z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach 
obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze 
Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 392).  
Należy do nich między innymi, stosownie do art. 98 ust. 1 pkt 1 i 2 u.u.o., 
zaspokajanie roszczeń z tytułu ubezpieczeń obowiązkowych, o których mowa w art. 
4 pkt 1 i 2, w granicach określonych na podstawie przepisów rozdziałów 2 i 3, 
za powstałe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej szkody na osobie, gdy szkoda 
została wyrządzona w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną 
posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego pojazdem mechanicznym, 

 
5 
a nie ustalono ich tożsamości, oraz za powstałe na terytorium Rzeczypospolitej 
Polskiej szkody w mieniu, w przypadku szkody, w której równocześnie 
u któregokolwiek uczestnika zdarzenia nastąpiła śmierć, naruszenie czynności 
narządu ciała lub rozstrój zdrowia, trwający dłużej niż 14 dni, a szkoda została 
wyrządzona 
w 
okolicznościach 
uzasadniających 
odpowiedzialność 
cywilną 
posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego pojazdem mechanicznym, 
a nie ustalono ich tożsamości.  
        Podstawę prawną odpowiedzialności posiadacza lub kierującego pojazdem 
mechanicznym za szkody wyrządzone w związku z ruchem tego pojazdu stanowi 
art.  436 § 1 w związku z art. 435 k.c. oraz art. 415 w związku z art. 436 § 2 k.c. 
Jeżeli  szkoda zostanie wyrządzona przez nieustalonego sprawcę wypadku 
komunikacyjnego, cytowane przepisy ustawy z dnia 22 maja 2003 r. 
o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym 
i Polskim 
Biurze 
Ubezpieczycieli 
Komunikacyjnych, 
nakładają 
obowiązek 
naprawienia szkody na Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, tak więc dług, 
który w istocie jest długiem osoby odpowiedzialnej za wyrządzenie szkody i którego 
zaspokojenie obciąża sprawcę oraz jego ubezpieczyciela z tytułu umowy 
obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów 
mechanicznych, spłaca Fundusz - wykonując jednocześnie własne zobowiązanie.  
         Stosownie do art. 109a ust. 1 u.u.o., wprowadzonego z dniem 
11  lutego  2012 r. na mocy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie 
ustawy  o ubezpieczeniach 
obowiązkowych, 
Ubezpieczeniowym 
Funduszu 
Gwarancyjnym  i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz niektórych 
innych ustaw  (Dz. U. Nr 205, poz. 1210), roszczenia poszkodowanego do 
Ubezpieczeniowego  Funduszu Gwarancyjnego, o których mowa w art. 98 ust. 1, 
przedawniają 
się  z upływem 
terminu 
przewidzianego 
dla 
tych 
roszczeń 
w  przepisach 
kodeksu 
cywilnego 
o 
odpowiedzialności 
za 
szkodę 
wyrządzoną  czynem niedozwolonym. Jest oczywiste, że wymieniony przepis 
odsyła do art. 4421 k.c. regulującego kwestie przedawnienia roszczeń 
wynikłych  z  czynu niedozwolonego. Problem przedstawiony przez Rzecznika 
Ubezpieczonych sprowadza się do tego, czy w przypadku nieustalenia tożsamości 

 
6 
sprawcy przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, roszczenia 
poszkodowanych przedawniają się w terminie wskazanym w § 2 tego przepisu.   
      
W 
doktrynie 
i 
orzecznictwie 
podkreśla 
się, 
że 
przy 
uwzględnieniu    dyscyplinującej,  porządkującej i stabilizującej stosunki prawne 
funkcji przedawnienia roszczeń majątkowych, dłuższy, dwudziestoletni termin 
przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem, 
jest  wyrazem uprzywilejowania osób pokrzywdzonych szczególnym rodzajem 
czynu niedozwolonego, jakim jest przestępstwo (por. uzasadnienie wyroku Sądu 
Najwyższego z dnia 18 stycznia 2012 r., II CSK 157/11, OSNC-ZD 2013 r., nr B, 
poz. 30).        
      
Źródłem szkód komunikacyjnych są najczęściej przestępstwa  stypizowane 
w art. 173 i 177 k.k. Stosownie do art. 178 § 1 k.k., skazując sprawcę, który popełnił 
przestępstwo określone w art. 173, 174 lub 177 w stanie nietrzeźwości lub pod 
wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia, sąd orzeka karę 
pozbawienia wolności przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo 
w wysokości od dolnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę do 
górnej granicy tego zagrożenia zwiększonego o połowę. 
       
Ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku 
skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą, z mocy art. 11 k.p.c., sąd 
w postępowaniu cywilnym. Jednakże osoba, która nie była oskarżona, może 
powoływać się w postępowaniu cywilnym na wszelkie okoliczności wyłączające 
lub  ograniczające jej odpowiedzialność cywilną. Regulacja ta, przewidująca 
moc  wiążącą prawomocnych skazujących wyroków karnych, stanowi odstępstwo 
od zasady bezpośredniości, swobodnej oceny dowodów i niezawisłości sędziego 
orzekającego  w sprawie cywilnej. 
         W 
orzecznictwie 
i 
piśmiennictwie 
ugruntowane 
jest 
stanowisko, 
że w przypadkach nieobjętych art. 11 k.p.c. sąd cywilny ma kompetencje do 
samodzielnego stwierdzenia, czy czyn niedozwolony, stanowiący źródło szkody, 
jest przestępstwem. Musi jednak tego dokonać w zgodzie z regułami 
prawa  karnego, co oznacza konieczność ustalenia znamion przedmiotowych 
i podmiotowych przestępstwa (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 24 czerwca 

 
7 
1969 r., I PR 157/69, nie publ., z dnia 29 czerwca 1971 r., I PR 84/71, nie publ., 
z dnia 12 kwietnia 1990 r., III CRN 108/90, nie publ., z dnia 7 lutego 2000 r., I CKN 
208/98, nie publ., z dnia 27 października 2010 r., V CSK 107/10, nie publ., z dnia 
21 października 2011 r., IV CSK 46/11, nie publ., z dnia 18 stycznia 2012 r., II CSK 
157/11, OSNC-ZD, nr B, poz.30, z dnia 21 listopada 2001 r., II UKN 633/00, OSNP 
2003, nr 17, poz. 422; z dnia 25 stycznia 2002 r., II UKN 797/00, OSNP 2003, 
nr 22, poz. 548; z dnia 18 grudnia 2008 r., III CSK 193/08, nie publ., z dnia 
15 lipca 2010 r., IV CSK 146/10, nie publ., oraz z dnia 19 lipca 2012 roku, II CSK 
653/11, OSNC 2013, nr 4, poz. 50).        
       
W orzecznictwie istnieją natomiast rozbieżności co do tego, czy jest możliwe 
stwierdzenie podmiotowych znamion przestępstwa, gdy nie ustalono tożsamości 
sprawcy. Dominuje stanowisko, że dopuszczalne jest ustalenie przez sąd, na 
potrzeby postępowania cywilnego w sprawie o odszkodowanie z tytułu czynu 
niedozwolonego, na podstawie całokształtu okoliczności sprawy, podmiotowych 
znamion przestępstwa, nawet jeżeli sprawca czynu nie został zidentyfikowany 
(por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 
1967 r. - zasada prawna - III PZP 34/67, OSNCP 1968, nr 6, poz. 94 oraz wyroki 
Sądu Najwyższego: z dnia 24 czerwca 1969 r., I PR 157/69, z dnia 5 maja 2009 r., 
I PK 13/09, OSNP 2011, nr 1-2, poz. 4 i z dnia 19 lipca 2012 r., II CSK 653/11, 
OSNC 2013, nr 4, poz. 50). 
       
W judykaturze Sądu Najwyższego obecne są jednak także poglądy 
przeciwne, 
 
akcentujące 
konieczność 
wykazania 
znamion 
podmiotowych 
przestępstwa w odniesieniu do zidentyfikowanego sprawcy i wyłączające 
możliwość 
zastosowania 
dłuższego, 
obecnie 
dwudziestoletniego, 
terminu 
przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w tych przypadkach, w których 
sprawca czynu nie został imiennie wskazany (por. wyroki Sądu Najwyższego: 
z dnia 8 kwietnia 1965 roku, I CR 64/65, OSNCP 1966, nr 2, poz. 22, z dnia 
19 grudnia 2006 r., V CSK 327/06, nie publ. i z dnia 7 lutego 2000 r., I CKN 208/98, 
nie publ.). 
         Przedstawione różnice w podejściu do możliwości stosowania terminu 
przedawnienia, o którym mowa w art. 4421 § 2 k.c. (art. 442 § 2 k.c.)  w odniesieniu 

 
8 
do roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych noszących przedmiotowe znamiona 
przestępstwa, ale których sprawców nie zidentyfikowano, są konsekwencją 
odmiennego traktowania zagadnienia indywidualizacji sprawcy przestępstwa 
i konieczności udowodnienia mu winy jako przesłanki dopuszczalności uznania, 
że czyn niedozwolony stanowi przestępstwo.  
       
Przeciwnicy możliwości zastosowania dłuższego terminu przedawnienia 
roszczeń wynikających z czynów niedozwolonych, których sprawcy nie zostali 
ustaleni, wychodzą z założenia o konieczności utrzymania jednolitego rozumienia 
pojęcia przestępstwa na gruncie prawa karnego i cywilnego. Skoro nie ma 
przestępstwa bez winy sprawcy, a tej nie można ustalić, gdy jego sprawca 
pozostaje nieznany, to sąd cywilny nie może zakwalifikować danego czynu 
niedozwolonego jako przestępstwa. Nie można domniemywać popełnienia 
przestępstwa, zwłaszcza jeśli konsekwencją jest znaczne wydłużenie terminu 
przedawnienia wynikających z niego roszczeń odszkodowawczych. 
      
 Poszukując rozwiązania przedstawionych rozbieżności poglądów, należy 
wskazać w pierwszym rzędzie na odmienne funkcje odpowiedzialności cywilnej 
i karnej. Podstawową funkcją odpowiedzialności cywilnej jest zrekompensowanie 
szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. W przypadku odpowiedzialności 
karnej czołowe znaczenie ma natomiast represja wobec sprawcy przestępstwa -
przy przyjęciu reedukacyjnej roli wymierzonej mu kary- oraz prewencja ogólna 
i indywidualna, skierowana na zwalczanie i zapobieganie przestępczości.  
          Ta różnica, przy dostrzeganiu potrzeby przyjęcia tożsamej definicji 
przestępstwa na gruncie prawa karnego i cywilnego, nie może pozostawać 
bez znaczenia dla sposobu kwalifikowania przez sąd cywilny czynu sprawcy 
wypadku komunikacyjnego jako przestępstwa, w sprawach wytoczonych przez 
poszkodowanych przeciwko Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu na 
podstawie art. 98 ust. 1 pkt 1 i 2 u.u.o. Odpowiedzialność Ubezpieczeniowego 
Funduszu Gwarancyjnego aktualizuje się bowiem wówczas, gdy tożsamość 
sprawcy wypadku komunikacyjnego pozostaje nieustalona, ponieważ sytuacja 
ta wyłącza, co już podniesiono, skierowanie przez poszkodowanego roszczeń 

 
9 
przeciwko sprawcy lub ubezpieczycielowi, z którym sprawca zawarł umowę 
ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.  
        W związku z tym należy przyjąć, że w tych sprawach sąd cywilny może 
stwierdzić, iż czyn niedozwolony niezidentyfikowanego sprawcy 
wypadku 
komunikacyjnego stanowi przestępstwo, po uprzednim ustaleniu, na podstawie 
przedstawionych dowodów i przy zastosowaniu kryteriów obiektywnych, że sprawcy 
temu można przypisać winę.  
       
Oznacza to, że skierowane przeciwko Ubezpieczeniowemu Funduszowi 
Gwarancyjnemu roszczenie pokrzywdzonego o naprawienie szkody wynikłej 
ze zbrodni lub występku, wyrządzonej w okolicznościach uzasadniających 
odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego 
pojazdem mechanicznym, których tożsamości nie ustalono (art. 98 ust. 1 pkt 1 i 2 
w związku z art. 109a u.u.o.) ulega przedawnieniu na podstawie art. 4421 § 2 k.c.         
Pogląd 
ten 
uwzględnia 
interesy 
osób 
poszkodowanych 
wypadkami 
komunikacyjnymi spowodowanymi przez nieustalonych sprawców, a także 
uwypukla gwarancyjną rolę Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego jako 
instytucji 
uzupełniającej 
system 
ubezpieczeń 
odpowiedzialności 
cywilnej 
posiadaczy lub kierujących pojazdami mechanicznymi.  
         W sytuacjach, w których nie ustalono tożsamości sprawcy wypadku 
komunikacyjnego, 
poszkodowany 
pozbawiony 
jest 
możliwości 
uzyskania 
rekompensaty szkody na osobie i mieniu od sprawcy wypadku lub jego 
ubezpieczyciela, świadczącego ochronę ubezpieczeniową na podstawie umowy 
obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów 
mechanicznych. Rozwiązanie ustawowe, przyjęte w art. 98 ust. 1 pkt  1 i 2 u.u.o. 
jest 
więc 
wyrazem 
zasługującego 
na 
aprobatę 
uprzywilejowania 
osób 
poszkodowanych wypadkami komunikacyjnymi, uzasadnionego masowością 
zagrożenia, powodowanego przez ruch pojazdów mechanicznych, rodzajem 
narażonych dóbr człowieka ( życie i zdrowie), poważnymi, nieraz drastycznymi 
następstwami wypadków komunikacyjnych, a także trudnościami w uniknięciu 
szkód komunikacyjnych, nawet przy racjonalnym i prawidłowym zachowaniu 
poszkodowanego. 

 
10
         Pogląd 
przeciwny, 
prezentowany 
przez 
Ubezpieczeniowy 
Fundusz 
Gwarancyjny oraz w części orzecznictwa, zgodnie z którym niemożność ustalenia 
osoby sprawcy wypadku komunikacyjnego wyłącza możliwość przypisania mu 
przestępstwa i w konsekwencji przyjęcie dłuższego terminu przedawnienia 
roszczeń odszkodowawczych, wynikłych z wypadku, neguje w istocie gwarancyjną 
rolę Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego. Pogarsza w niczym nie 
uzasadniony sposób sytuację osób pokrzywdzonych przestępstwami przeciwko 
bezpieczeństwu 
w 
komunikacji, 
popełnionymi 
przez 
niezidentyfikowanych 
sprawców, zwłaszcza jeśli się uwzględni, że ofiary wypadków komunikacyjnych 
spowodowanych przez ustalonych sprawców mogą dochodzić zaspokojenia szkody 
od sprawcy lub ubezpieczyciela jego odpowiedzialności cywilnej w ciągu 
dwudziestu lat od dnia wypadku    
 
 
Podkreślenia wymaga przy tym, że ciężar wykazania okoliczności 
faktycznych oraz przedstawienia dowodów pozwalających na zrekonstruowanie 
przez sąd orzekający strony przedmiotowej i podmiotowej czynu sprawcy wypadku 
komunikacyjnego, 
którego 
tożsamości 
nie 
ustalono 
i 
umożliwiających 
zakwalifikowanie tego czynu jako przestępstwa, spoczywa, zgodnie z ogólnymi 
regułami, na pokrzywdzonym.  
       
W interesie pokrzywdzonego przestępstwem pozostaje więc jak najszybsze 
zgłoszenie roszczeń Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu, przede 
wszystkim w terminie trzyletnim, biegnącym od dnia dowiedzenia się o szkodzie 
i o tym, że ze względu na nieustalenie sprawcy wypadku przez organy ścigania, 
podmiotem zobowiązanym do jej naprawienia jest właśnie Ubezpieczeniowy 
Fundusz Gwarancyjny. Z kolei przyjęcie dwudziestoletniego terminu przedawnienia 
opisanych roszczeń pozwala na zapobieżenie negatywnym dla poszkodowanych 
skutkom 
upływu 
terminu 
trzyletniego, 
daje 
możliwość 
skompensowania 
szkód na  osobie, będących konsekwencją wypadku, nierzadko w postaci trwałego 
kalectwa, rzutującego na sytuację życiową i materialną pokrzywdzonych oraz 
ich rodzin, a  także szkód w mieniu, której to kompensaty zostaliby w innym 
przypadku 
pozbawieni. 
Umożliwia 
także 
zniwelowanie 
skutków 
nadal                
niskiego stanu wiedzy ofiar wypadków komunikacyjnych spowodowanych przez 
nieustalonych sprawców, dotyczącej istnienia Ubezpieczeniowego Funduszu 

 
11
Gwarancyjnego i jego zadań, a także przysługujących ofiarom wypadków 
uprawnień, wynikających z przytoczonych regulacji. 
        Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie 
prawne, jak w uchwale.   
 
 
 
 
         
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
jw

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI