III CZP 50/10

Sąd Najwyższy2010-09-16
SNCywilneprawo rzeczoweWysokanajwyższy
księgi wieczystenieruchomościdzierżawapostępowanie egzekucyjnezajęcieobciążenie nieruchomościzarządcazgoda sądu

Sąd Najwyższy orzekł, że prawo dzierżawy nieruchomości zajętej w postępowaniu egzekucyjnym może być wpisane do księgi wieczystej, jeśli umowa została zawarta zgodnie z przepisami o zarządzie nieruchomością w egzekucji.

Sprawa dotyczyła możliwości wpisu prawa dzierżawy do księgi wieczystej nieruchomości, która została zajęta w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że taka umowa dzierżawy jest dopuszczalna i może być wpisana, pod warunkiem, że została zawarta zgodnie z przepisami dotyczącymi zarządu nieruchomością w toku egzekucji, w tym z wymaganą zgodą stron lub zezwoleniem sądu. Sąd podkreślił, że sama umowa dzierżawy nie jest obciążeniem nieruchomości w rozumieniu przepisów o egzekucji, a jej wpis do księgi wieczystej następuje po spełnieniu określonych warunków.

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpatrzył zagadnienie prawne dotyczące możliwości wpisu prawa dzierżawy nieruchomości do księgi wieczystej, gdy nieruchomość ta została wcześniej zajęta w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd Rejonowy w Iławie oddalił wniosek o wpis, uznając umowę dzierżawy za nieważną z uwagi na art. 930 § 3 k.p.c., który stanowi o nieważności obciążenia nieruchomości po jej zajęciu. Sąd Okręgowy w Elblągu przedstawił sprawę Sądowi Najwyższemu, pytając, czy zawarcie umowy dzierżawy jest obciążeniem nieruchomości w rozumieniu tego przepisu. Sąd Najwyższy, po analizie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego i Kodeksu cywilnego, orzekł, że umowa dzierżawy sama w sobie nie jest obciążeniem nieruchomości w rozumieniu art. 930 § 3 k.p.c. Podkreślono, że skutki umowy dzierżawy, w tym wstąpienie nabywcy w stosunek dzierżawy (art. 678 w zw. z art. 694 k.c.), nie są uzależnione od wpisu do księgi wieczystej. Wpis prawa dzierżawy do księgi wieczystej (art. 16 u.k.w.h.) ma charakter urzeczowienia prawa obligacyjnego i następuje po spełnieniu określonych przesłanek. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że umowa dzierżawy zajętej nieruchomości może być ważnie zawarta, jeśli spełnione są warunki określone w art. 936 zdanie trzecie w związku z art. 935 § 3 k.p.c., czyli jeśli została zawarta przez dłużnika działającego jako zarządca nieruchomości za zgodą stron lub zezwoleniem sądu. Naruszenie tych wymogów skutkuje nieważnością umowy. Sąd Najwyższy uchwalił, że prawo dzierżawy nieruchomości zajętej w postępowaniu egzekucyjnym może być wpisane do księgi wieczystej, jeśli umowa została zawarta zgodnie z tymi przepisami.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, prawo dzierżawy nieruchomości zajętej w postępowaniu egzekucyjnym może być wpisane do księgi wieczystej, jeżeli do zawarcia umowy dzierżawy doszło po spełnieniu przesłanek określonych w art. 936 zdanie trzecie w związku z art. 935 § 3 k.p.c.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że sama umowa dzierżawy nie jest obciążeniem nieruchomości w rozumieniu art. 930 § 3 k.p.c. Wpis prawa dzierżawy do księgi wieczystej jest czynnością urzeczowienia prawa obligacyjnego. Kluczowe jest, aby umowa dzierżawy została zawarta zgodnie z przepisami o zarządzie nieruchomością w egzekucji, tj. przez zarządcę (dłużnika) za zgodą stron lub zezwoleniem sądu, co zapewnia kontrolę nad czynnościami i ochronę przed udaremnieniem egzekucji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchwała

Strony

NazwaTypRola
"P.P.H.N.M.", sp. z o.o. w R.spółkawnioskodawca
"P.W.B.L.R.M.R.", spółka jawna w R.spółkauczestnik

Przepisy (9)

Główne

u.k.w.h. art. 16 § ust. 2 pkt 1

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece

Umożliwia ujawnienie w księdze wieczystej prawa dzierżawy, co powoduje urzeczowienie prawa obligacyjnego.

k.p.c. art. 930 § § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Obciążenie przez dłużnika nieruchomości po jej zajęciu jest nieważne. Sąd uznał, że umowa dzierżawy nie jest obciążeniem w tym rozumieniu, o ile została zawarta zgodnie z przepisami o zarządzie.

k.p.c. art. 936 § zdanie trzecie

Kodeks postępowania cywilnego

Do wydzierżawiania nieruchomości zajętej w egzekucji wymagana jest zgoda stron, a w jej braku zezwolenie sądu.

k.p.c. art. 935 § § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Wymaga zezwolenia sądu na czynności zarządu przekraczające zwykły zarząd, po wysłuchaniu stron.

Pomocnicze

k.c. art. 678 § § 1

Kodeks cywilny

W razie zbycia rzeczy dzierżawionej, nabywca wstępuje w stosunek dzierżawy.

k.c. art. 694

Kodeks cywilny

Przepisy o najmie stosuje się odpowiednio do dzierżawy.

k.p.c. art. 1002

Kodeks postępowania cywilnego

Z chwilą przysądzenia własności nabywca wstępuje w prawa i obowiązki wynikające ze stosunku najmu i dzierżawy.

k.p.c. art. 1000 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Z chwilą przysądzenia własności wygasają prawa i skutki ujawnienia praw osobistych ciążące na nieruchomości, z pierwszeństwem do zaspokojenia z ceny nabycia.

k.c. art. 58 § § 1

Kodeks cywilny

Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Umowa dzierżawy zajętej nieruchomości nie jest obciążeniem w rozumieniu art. 930 § 3 k.p.c. Wpis prawa dzierżawy do księgi wieczystej jest czynnością urzeczowienia prawa obligacyjnego, a nie obciążeniem. Umowa dzierżawy może być zawarta zgodnie z przepisami o zarządzie nieruchomością w egzekucji (art. 936, art. 935 k.p.c.), co zapewnia jej ważność. Skutki umowy dzierżawy wynikają z przepisów k.c. (art. 678, 694) i nie są zależne od wpisu do księgi wieczystej.

Odrzucone argumenty

Umowa dzierżawy zajętej nieruchomości jest obciążeniem w rozumieniu art. 930 § 3 k.p.c. i jako taka jest nieważna. Zawarcie umowy dzierżawy po zajęciu nieruchomości stanowi naruszenie zakazu obciążania nieruchomości.

Godne uwagi sformułowania

Prawo dzierżawy nieruchomości zajętej w postępowaniu egzekucyjnym może być wpisane w dziale III księgi wieczystej, jeżeli do zawarcia umowy dzierżawy tej nieruchomości lub jej części doszło po spełnieniu przesłanek określonych w art. 936 zdanie trzecie w związku z art. 935 § 3 k.p.c. Obciążenie nieruchomości nie jest terminem jednoznacznym. Sama treść przepisów odnoszących się do poszczególnych praw rzeczowych ograniczonych wprost stanowi, że obciążają one rzecz. W ocenie Sądu Najwyższego, „obciążenie przez dłużnika nieruchomości” w znaczeniu art. 930 § 3 k.p.c. nie obejmuje czynności prawnej polegającej na zawarciu umowy dzierżawy. Dzierżawa nieruchomości jest elementem gospodarowania nieruchomością, której celem jest uzyskiwanie dochodu z nieruchomości. Nieracjonalne i często niekorzystne dla nabywcy nieruchomości byłoby wygaśnięcie umowy dzierżawy nieruchomości z chwilą jej sprzedaży, w tym egzekucyjnej. O tym, że zawarcie umowy dzierżawy nie jest „obciążeniem nieruchomości” przekonuje także to, że ustawodawca traktuje prawo wynikające z dzierżawy wyłącznie jako prawo obligacyjne o charakterze osobistym, a nie jako prawo, które obciąża nieruchomość. Tylko umowa spełniające wcześniej wymienione kryteria może stanowić podstawę wpisu prawa dzierżawy do księgi wieczystej.

Skład orzekający

Marek Sychowicz

przewodniczący

Dariusz Dończyk

sprawozdawca

Józef Frąckowiak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że umowa dzierżawy zajętej nieruchomości nie jest obciążeniem w rozumieniu art. 930 § 3 k.p.c. i może być wpisana do księgi wieczystej po spełnieniu warunków dotyczących zarządu nieruchomością w egzekucji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zajęcia nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym i późniejszego zawarcia umowy dzierżawy. Wymaga spełnienia warunków z art. 936 i 935 k.p.c.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla obrotu nieruchomościami, zwłaszcza w kontekście postępowań egzekucyjnych. Rozstrzygnięcie SN wyjaśnia wątpliwości interpretacyjne dotyczące obciążania nieruchomości.

Czy można wydzierżawić nieruchomość, która jest już zajęta przez komornika? SN wyjaśnia!

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Uchwała z dnia 16 września 2010 r., III CZP 50/10 
 
Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący) 
Sędzia SN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) 
Sędzia SN Józef Frąckowiak 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "P.P.H.N.M.", sp. z o.o. w R. przy 
uczestnictwie "P.W.B.L.R.M.R." , spółka jawna w R. o wpis prawa dzierżawy w 
księdze wieczystej (...), po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 16 września 2010 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd 
Okręgowy w Elblągu postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2010 r.: 
Czy dopuszczalne jest wpisanie na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 1 ustawy z 
dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. 
Nr 124, poz. 1361 ze zm.) w dziale III księgi wieczystej prawa dzierżawy 
nieruchomości lub jej wyodrębnionej części w sytuacji, gdy przed zawarciem umowy 
dzierżawy doszło do zajęcia nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym 
prowadzonym w stosunku do jej właściciela?" 
podjął uchwałę: 
 
Prawo dzierżawy nieruchomości zajętej w postępowaniu egzekucyjnym 
może być wpisane w dziale III księgi wieczystej, jeżeli do zawarcia umowy 
dzierżawy tej nieruchomości lub jej części doszło po spełnieniu przesłanek 
określonych w art. 936 zdanie trzecie w związku z art. 935 § 3 k.p.c. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy w Iławie postanowieniem z dnia 29 grudnia 2009 r. oddalił 
wniosek o dokonanie wpisu prawa dzierżawy w dziale III księgi wieczystej (...), 
prowadzonej dla nieruchomości położonej w R., obejmującej zabudowaną działkę 
nr 35/1, o powierzchni 3,7912 ha. W dniu 3 lipca 2008 r. w dziale III tej księgi 
wieczystej zostało wpisane ostrzeżenie o prowadzeniu w stosunku do 
nieruchomości egzekucji przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w 

Iławie. W dniu 14 grudnia 2009 r. "P.P.H.N.M.", sp. z o.o. złożyło wniosek o 
dokonanie wpisu prawa dzierżawy na swoją rzecz wydzielonej części 
nieruchomości na podstawie umowy dzierżawy zawartej w dniu 25 listopada 2009 r. 
na okres 10 lat z wydzierżawiającym "P.W.B.L.R.M.R.", spółka jawna w R. W 
ocenie Sądu Rejonowego, wniosek nie mógł być uwzględniony ze względu na 
regulację zawartą w art. 930 § 3 k.p.c. i fakt, że umowa dzierżawy została zawarta 
po zajęciu nieruchomości przez komornika. Zawarcie umowy dzierżawy 
nieruchomości stanowi jej obciążenie, w związku z czym zawarta umowa jest 
nieważna. 
Sąd Okręgowy w Elblągu, rozpoznając apelację wnioskodawcy, 
postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2010 r. wydanym na podstawie art. 390 k.p.c. 
przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące 
poważne wątpliwości, przytoczone na wstępie. 
Według Sądu Okręgowego, istota problemu sprowadza się do rozstrzygnięcia, 
czy zawarcie umowy dzierżawy części nieruchomości jest równoznaczne z 
dokonaniem przez dłużnika czynności obciążającej nieruchomość i skutkuje 
nieważnością umowy na podstawie art. 930 § 3 k.p.c. Wprawdzie samej czynności 
polegającej na zawarciu umowy dzierżawy nieruchomości lub jej części nie można 
uznać za obciążenie nieruchomości, ale czynność ta umożliwia, zgodnie z art. 16 
ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. 
tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm. – dalej: "u.k.w.h."), ujawnienie 
prawa dzierżawy w księdze wieczystej, co powoduje tzw. urzeczowienie prawa 
obligacyjnego przez rozszerzenie jego skuteczności na każdoczesnego właściciela. 
(art. 17 u.k.w.h.). Problemem jest więc skorelowanie skutków zawarcia umowy 
dzierżawy ze skutkami jej ujawnienia w księdze wieczystej z punktu widzenia art. 
930 § 3 k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przed dalszymi rozważaniami należy poczynić uwagę dotyczącą wadliwej 
terminologii przyjętej w treści pytania prawnego ze względu na okoliczności 
faktyczne sprawy. W sformułowanym pytaniu prawnym jest mowa o „zajęciu 
nieruchomości”, podczas gdy ze stanu faktycznego wynika, że przedmiotem zajęcia 
było prawo użytkowania wieczystego gruntu ze związanym z nim prawem własności 
posadowionych na gruncie budynków. W konsekwencji egzekucja nie była 
prowadzona przeciwko właścicielowi nieruchomości, lecz przeciwko użytkownikowi 

wieczystemu gruntu, a zajęcie nie dotyczyło nieruchomości, lecz prawa 
użytkowania wieczystego gruntu dłużnika wraz prawem własności budynków 
wniesionych na tym gruncie. 
Do egzekucji z użytkowania wieczystego stosuje się odpowiednio przepisy o 
egzekucji z nieruchomości (art. 1004 k.p.c.), w tym także art. 930 § 3 k.p.c. Przepis 
ten jest odpowiednikiem art. 662 d.k.p.c., który w § 1 stanowił, że zbycie 
nieruchomości po zajęciu nie ma wpływu na dalsze postępowanie, natomiast w § 3 
przewidywał, że inne zmiany w stanie hipotecznym, zaszłe po dokonaniu wpisu o 
wszczęciu egzekucji, nie mają wpływu na dalsze postępowanie egzekucyjne. W 
literaturze przyjmowano, że przez inne zmiany w stanie hipotecznym należy 
rozumieć przede wszystkim obciążenia hipoteczne nieruchomości. Artykuł 930 
k.p.c. w pierwotnym brzmieniu nie zawierał odpowiednika art. 662 § 3 d.k.p.c. 
Na skutek nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie 
ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 
172, poz. 1804), która weszła w życie z dniem 5 lutego 2005 r., dodano do art. 930 
k.p.c. § 3, według którego obciążenie przez dłużnika nieruchomości po jej zajęciu 
jest nieważne. W uchwale z dnia 28 kwietnia 2008 r., III CZP 15/08 (OSNC 2009, nr 
6, poz. 81) Sąd Najwyższy przyjął, że przez obciążenie nieruchomości należy 
rozumieć ustanowienie prawa, które ogranicza prawo własności lub prawo 
użytkowania wieczystego. Celem uregulowania zawartego w art. 930 § 3 k.p.c. – na 
co zwrócono uwagę w powołanej uchwale – jest uniemożliwienie dłużnikowi 
podjęcia czynności obciążających nieruchomość po jej zajęciu, wskutek których 
mogłyby zostać uszczuplone szanse zaspokojenia wierzycieli prowadzących 
egzekucję z nieruchomości. Cel tego uregulowania jest widoczny w konfrontacji art. 
930 § 3 k.p.c. z treścią art. 662 § 3 d.k.p.c., który posługiwał się pojęciem „zmiany 
stanu hipotecznego” oraz w miejsce obecnej sankcji nieważności czynności 
dłużnika obciążającej nieruchomość przewidywał jedynie sankcję „bezskuteczności” 
takiej czynności. 
Obciążenie nieruchomości nie jest terminem jednoznacznym. Nie ulega 
wątpliwości, że jest nim ustanowienie ograniczonych praw rzeczowych na zajętej 
nieruchomości, których istota polega na ograniczeniu prawa własności 
nieruchomości (prawa użytkowania wieczystego) na rzecz każdoczesnego 
właściciela innej (władnącej) nieruchomości lub określonej osoby. Sama treść 
przepisów odnoszących się do poszczególnych praw rzeczowych ograniczonych 

wprost stanowi, że obciążają one rzecz (por. art. 252, 285 § 1, art. 296 lub 3051 
k.c.). Przed dodaniem § 3 do art. 930 k.p.c. przyjmowano, że czynności dłużnika 
obciążające zajętą nieruchomość mieszczą się w pojęciu „rozporządzenia” 
nieruchomością, o którym stanowił art. 930 § 1 k.p.c. W uzasadnieniu wyroku Sądu 
Najwyższego z dnia 3 lutego 1998 r., I CKN 403/97 (OSP 1998, nr 11, poz. 196) 
przyjęto, że rozporządzenie nieruchomością obejmuje nie tylko przeniesienie jej 
własności, ale także jej obciążenie ograniczonymi prawami rzeczowymi. W ocenie 
Sądu Najwyższego, „obciążenie przez dłużnika nieruchomości” w znaczeniu art. 
930 § 3 k.p.c. nie obejmuje czynności prawnej polegającej na zawarciu umowy 
dzierżawy. Zagadnienie, czy jest to czynność prawna obciążająca nieruchomość 
musi podlegać badaniu w dwóch kierunkach, tj. na podstawie uregulowania 
zawartego w art. 678 w związku z art. 694 k.c. oraz analizy skutków ujawnienia 
prawa dzierżawy na podstawie art. 16 i 17 u.k.w.h. 
Umowa dzierżawy jest stosunkiem umownym o specyficznych cechach, które 
wynikają z art. 678 w związku z art. 694 k.c. Według art. 678 § 1 w związku art. 694 
k.c., w razie zbycia rzeczy dzierżawionej w czasie trwania dzierżawy, nabywca 
wstępuje w stosunek dzierżawy; może jednak wypowiedzieć najem z zachowaniem 
terminów wypowiedzenia. Według natomiast art. 678 § 2 w związku z art. 694 k.c.,  
uprawnienie do wypowiedzenia dzierżawy nie przysługuje nabywcy, jeżeli umowa 
dzierżawy była zawarta na czas oznaczony z zachowaniem formy pisemnej i z datą 
pewną, a rzecz została dzierżawcy wydana. Skutki te wynikają wprost z regulacji 
zawartej w kodeksie cywilnym i nie są uzależnione od wpisu prawa dzierżawy do 
księgi wieczystej. Wymienione przepisy mają zastosowanie także w stosunku do 
umowy dzierżawy nieruchomości w razie zbycia przez użytkownika wieczystego 
prawa użytkowania wieczystego. Należy jednak zwrócić uwagę, że do prawa 
dzierżawy ustawodawca nie zastosował analogicznej konstrukcji jak w przypadku 
innego prawa obligacyjnego – prawa dożywocia, co do którego w art. 910 § 1 k.c. 
przewiduje się, że przeniesienie własności nieruchomości na podstawie umowy o 
dożywocie następuje z jednoczesnym obciążeniem nieruchomości prawem 
dożywocia. Ponadto do takiego obciążenia stosuje się odpowiednio przepisy o 
prawach rzeczowych ograniczonych. 
Konsekwencje wynikające z art. 678 § 1 w związku z art. 694 k.c. są 
zachowane także wówczas, gdy dochodzi do sprzedaży egzekucyjnej 
nieruchomości, zgodnie bowiem z art. 1002 k.p.c., z chwilą uprawomocnienia się 

postanowienia o przysądzeniu własności nabywca wstępuje w prawa i obowiązki 
dłużnika wynikające ze stosunku najmu i dzierżawy stosownie do przepisów 
normujących te stosunki w wypadku zbycia rzeczy wynajętej lub wydzierżawionej. 
Regulacje te potwierdzają silny związek pomiędzy umową dzierżawy a jej 
przedmiotem, którym jest nieruchomość. Związku tego nie przerywa nawet 
sprzedaż egzekucyjna nieruchomości, która co do zasady – jak wynika z art. 1000 § 
1 k.p.c. – powoduje nabycie pierwotne nieruchomości, bez jakichkolwiek obciążeń i 
zobowiązań związanych z nieruchomością (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 
czerwca 2007 r., II CSK 97/07, nie publ.). Utrzymanie stosunku prawnego 
wynikającego z umowy dzierżawy ma na celu ochronę interesów gospodarczych 
obu stron tej umowy. Istotny jest także wzgląd na ochronę interesu gospodarczego 
nabywcy nieruchomości. 
Dzierżawa nieruchomości jest elementem gospodarowania nieruchomością, 
której celem jest uzyskiwanie dochodu z nieruchomości. Nieracjonalne i często 
niekorzystne dla nabywcy nieruchomości byłoby wygaśnięcie umowy dzierżawy 
nieruchomości z chwilą jej sprzedaży, w tym egzekucyjnej. Umowa dzierżawy 
oceniana z tej – gospodarczej – perspektywy nie może być uznana za czynność 
prawną obciążającą nieruchomość. Jej istotą nie jest również ograniczenie prawa 
własności (prawa użytkowania wieczystego) do rzeczy, tak jak ma to miejsce w 
przypadku praw rzeczowych ograniczonych. Ponadto, skutki wynikające z art. 678 
w związku z art. 694 k.c. nie dotykają wierzycieli prowadzących egzekucję ze 
względu na możliwość ich zaspokojenia się z sumy uzyskanej z egzekucji 
nieruchomości. Tylko pośrednio – ze względu na treść art. 1002 k.p.c. – zawarcie 
umowy dzierżawy wpływa na ich sytuację, gdyż rzutuje na możliwość zbycia zajętej 
nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym. Umowa dzierżawy może zarówno 
zwiększać, jak również zmniejszać szanse powodzenia egzekucji z nieruchomości. 
Nie są wykluczone sytuacje, w których korzystna z punktu widzenia gospodarczego 
umowa dzierżawy zajętej nieruchomości podniesie atrakcyjność nieruchomości 
będącej przedmiotem egzekucji. Niekiedy natomiast zawarta umowa dzierżawy 
wpływa niekorzystnie nie możliwość jej zbycia w drodze egzekucji, np. gdy została 
zawarta na dłuższy określony czas na niekorzystnych dla wydzierżawiającego 
warunkach finansowych. Eliminacja ewentualnych negatywnych konsekwencji 
wynikających z umowy dzierżawy wymagałaby jednak rezygnacji z możliwości 
zawierania umów dzierżawy nieruchomości w trakcie postępowania egzekucyjnego, 

co mogłoby powodować brak dochodów z zajętej nieruchomości, a tym samym 
wpływałoby niekorzystnie na sytuację wierzycieli egzekwujących, sumy bowiem 
uzyskiwane z dzierżawy nieruchomości są przeznaczane na koszty postępowania 
egzekucyjnego, a w razie nadwyżki, na poczet sumy uzyskanej z egzekucji z 
nieruchomości (por. art. 940 i 941 k.p.c.). 
O tym, że zawarcie umowy dzierżawy nie jest „obciążeniem nieruchomości” 
przekonuje także to, że ustawodawca traktuje prawo wynikające z dzierżawy 
wyłącznie jako prawo obligacyjne o charakterze osobistym, a nie jako prawo, które 
obciąża nieruchomość. Wynika to z art. 16 u.k.w.h., według którego w wypadkach 
przewidzianych w przepisach ustawowych w księdze wieczystej, poza prawami 
rzeczowymi, mogą być ujawnione prawa osobiste, w tym prawo dzierżawy 
wymienione w art. 16 ust. 2 pkt 1 u.k.w.h., dopiero więc z chwilą ujawnienia takiego 
prawa w księdze wieczystej następuje tzw. urzeczowienie prawa obligacyjnego. 
Przez ujawnienie w księdze wieczystej prawa osobistego następują skutki 
określone w art. 17 i 20 u.k.w.h. Prawo takie uzyskuje skuteczność względem praw 
nabytych przez czynność prawną po jego ujawnieniu, z wyjątkiem służebności drogi 
koniecznej, służebności przesyłu albo służebności ustanowionej w związku z 
przekroczeniem granicy przy wznoszeniu budynku lub innego urządzenia. Do 
pierwszeństwa praw osobistych stosuje się wówczas odpowiednio przepisy o 
pierwszeństwie ograniczonych praw rzeczowych. Dopiero ujawnienie prawa 
dzierżawy w księdze wieczystej wywołuje skutki prawne, wynikające z art. 1000 § 1 
k.p.c., które mają znaczenie dla możliwości zaspokojenia wierzycieli 
egzekwujących, zgodnie bowiem z tym przepisem, z chwilą uprawomocnienia się 
postanowienia o przysądzeniu własności wygasają wszelkie prawa i skutki 
ujawnienia praw i roszczeń osobistych ciążące na nieruchomości. W miejsce jednak 
tych praw powstaje prawo do zaspokojenia z ceny nabycia z pierwszeństwem 
przewidzianym w przepisach o podziale ceny uzyskanej z egzekucji. Dotyczy to 
jednak tylko praw nabytych na nieruchomości przed jej zajęciem, które stwierdzono 
w protokole opisu i oszacowania nieruchomości lub zgłoszono i udowodniono 
najpóźniej w dniu uprawomocnienia się postanowienia o przybiciu (por. art. 947 § 1 
pkt 3 i 8 oraz art. 1036 k.p.c.). 
Umowa dzierżawy wywołuje skutki prawne, w tym wynikające z art. 678 w 
związku z art. 694 k.c., niezależnie od tego, czy dojdzie do ujawnienia prawa 
dzierżawy w księdze wieczystej. Wpis prawa dzierżawy do księgi wieczystej nie ma 

również wpływu na treść stosunku obligacyjnego wynikającego z zawartej wcześniej 
umowy dzierżawy nieruchomości. Z tego względu należy oddzielić czynność 
prawną, jaką jest zawarcie umowy dzierżawy, od czynności polegającej na 
ujawnieniu, na wniosek uprawnionego podmiotu, prawa dzierżawy nieruchomości w 
księdze wieczystej. Tylko ta druga czynność mogłaby być traktowana jako czynność 
prowadząca do obciążenia nieruchomości. 
W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 2008 r., 
III CZP 15/08, argumentowano, że przy obciążeniu hipoteką umowną powstaje 
trudność przy ustalaniu zakresu stosowania art. 930 § 3 k.p.c., która wynika z tego, 
że zgodnie z art. 67 ust. 1 u.k.w.h. do powstania hipoteki nie wystarcza umowa, ale 
niezbędny jest także wpis do księgi wieczystej. Jeżeli więc do ustanowienia hipoteki 
umownej nie jest wystarczające oświadczenie woli dłużnika, wyrażające zgodę na 
obciążenie nieruchomości hipoteką, a wpis do księgi wieczystej jest niezbędny, to 
samo oświadczenie woli dłużnika nie może być uznawane za obciążenie; 
obciążeniem nieruchomości jest dopiero wpis w księdze wieczystej dokonany na 
wniosek złożony w wykonaniu umowy, wpis bowiem powoduje powstanie hipoteki. 
Podobna sytuacja zachodzi w przypadku zawarcia umowy dzierżawy 
nieruchomości. Różnica polega jednak na tym, że umowa dzierżawy nieruchomości 
wywołuje skutki prawne z chwilą jej zawarcia, w odróżnieniu od umowy zawierającej 
oświadczenie właściciela nieruchomości o ustanowieniu hipoteki, która dla swej 
skuteczności wymaga konstytutywnego wpisu do księgi wieczystej. Nie można więc 
sankcji nieważności umowy dzierżawy nieruchomości wyprowadzać z dokonania 
późniejszej i fakultatywnej czynności, jaką jest złożenie wniosku o ujawnienie w 
księdze wieczystej prawa dzierżawy nieruchomości. 
Ponadto uznanie, że umowa dzierżawy zajętej nieruchomości przez dłużnika 
stanowi obciążenie zajętej nieruchomości powodowałoby niespójność systemową 
wynikającą z uznania tej czynności z udziałem dłużnika za nieważną na podstawie 
art. 930 § 3 k.p.c., mimo że z innych przepisów kodeksu postępowania cywilnego 
wynika dopuszczalność zawarcia przez niego umowy dzierżawy nieruchomości w 
ramach zarządu nieruchomością. W przypadku gdy zajętą nieruchomość 
pozostawia się w zarządzie dłużnika, stosuje się do niego przepisy o zarządzie (art. 
931 § 1 k.p.c.); dłużnik uzyskuje status zarządcy nieruchomości, co oznacza, że 
działa jako ustanowiony przez sąd organ. 

W ramach zarządu nieruchomością możliwe jest wydzierżawienie 
nieruchomości lub jej części. Wynika to z art. 936 zdanie trzecie k.p.c., który 
stanowi, że do wydzierżawiania nieruchomości wymagana jest zgoda stron, a w jej 
braku – zezwolenie sądu. Zawarcie umowy dzierżawy nieruchomości jest jedną z 
czynności zarządu zajętą nieruchomością, które dzielą się na czynności zwykłego 
zarządu i czynności przekraczające zwykły zarząd. W art. 936 zdanie trzecie k.p.c. 
ustawodawca przesądził, że zawarcie umowy dzierżawy zajętej nieruchomości jest 
czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu, skoro na podjęcie tej 
czynności – tak jak w przypadku czynności przekraczającej zwykły zarząd – 
wymagana jest zgoda stron, a w razie jej braku, zezwolenie sądu. Zgodnie z art. 
935 § 3 k.p.c., w razie braku zgody stron na dokonanie czynności zarządu 
przekraczającej zakres zwykłego zarządu wymaga zezwolenia sądu, który przed 
wydaniem postanowienia wysłucha wierzyciela, dłużnika i zarządcę, chyba że 
zwłoka groziłaby szkodą.  
Wymagania określone w wymienionych przepisach – zawarcie umowy 
dzierżawy przez zarządcę nieruchomości, uzyskanie uprzedniej zgody stron 
postępowania, a w razie jej braku zezwolenie sądu nadzorującego postępowanie 
egzekucyjne – zawierają warunki prawne zawarcia ważnej umowy dzierżawy zajętej 
nieruchomości. Przepisy te, jak podniesiono w doktrynie, zawierają normy 
kompetencyjne, które określają zarządcę jako podmiot uprawniony do zawarcia 
określonej umowy (dzierżawy zajętej nieruchomości) oraz uprawnienie innych 
podmiotów (stron) oraz sądu nadzorującego postępowanie egzekucyjne z 
nieruchomości do wyrażenia zgody bądź zezwolenia na zawarcie takiej umowy. 
Naruszenie tych norm o charakterze bezwzględnie obowiązującym skutkuje 
nieważnością czynności prawnej (art. 58 § 1 k.c.). W razie zawarcia przez zarządcę 
nieruchomości, w tym dłużnika, umowy dzierżawy bez wymaganej zgody stron albo 
zezwolenia sądu, zachodzi sytuacja podobna do tej, w której przepisy prawa 
materialnego przewidują konieczność uzyskania zgody sądu na dokonanie 
czynności prawnej, np. na czynność prawną dotyczącą majątku małoletniego przez 
przedstawiciela ustawowego. Dokonanie w takim przypadku czynności prawnej 
przez przedstawiciela małoletniego bez uprzedniego zezwolenia sądu 
opiekuńczego skutkuje jej nieważnością (uchwała składu całej Izby Cywilnej Sądu 
Najwyższego z dnia 24 czerwca 1961 r., 1 CO 16/61, OSNCP 1963, nr 9, poz. 187, 
uzasadnienie uchwały składu całej Izby Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1977 

r., III CZP 73/76, OSNCP 1978, nr 2, poz. 19 oraz uchwała Sądu Najwyższego z 
dnia 4 lutego 1997 r., III CZP 127/96, OSNC 1997, nr 5, poz. 50). 
Ustawodawca nie przewidział procedury uzyskania ex post potwierdzenia 
zawartej przez zarządcę bez wymaganej zgody stron albo zezwolenia sądu umowy 
dzierżawy zajętej nieruchomości. Wobec tego zawarcie umowy dzierżawy zajętej 
nieruchomości bez względu na czas trwania tej umowy, zawsze wymaga zgody 
stron, w razie jej braku – zezwolenia sądu. Wymagania te – uwzględniając, że ich 
celem jest kontrola prawidłowości wykonywania zarządu zajętą nieruchomością 
oraz ochrona przed czynnościami, które miałyby na celu udaremnienie powodzenia 
egzekucji – należy odnieść także do umowy dzierżawy części zajętej 
nieruchomości. 
Tylko umowa spełniające wcześniej wymienione kryteria może stanowić 
podstawę wpisu prawa dzierżawy do księgi wieczystej, w związku z czym Sąd 
Najwyższy, na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., podjął uchwałę, jak wyżej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI