III CZP 50/08

Uchwała z dnia 27 czerwca 2008 r., III CZP 50/08 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Zbigniew Strus 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Katarzyny F. – syndyka masy 
upadłości "J." S.A. w G. przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno – Handlowo – 
Usługowemu "E." Andrzej R., Wiesław Ś. sp.j. w G. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w 
Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 27 czerwca 2008 r. zagadnienia 
prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Toruniu postanowieniem z dnia 
18 lutego 2008 r.: 
"Czy uzasadniony zarzut apelacji naruszania art. 47918 § 2 k.p.c. przez 
pominięcie, jako sprekludowanych wszystkich wniosków dowodowych pozwanego, 
zgłoszonych w sprzeciwie od wyroku zaocznego może zostać uwzględniony, jeżeli 
pozwany na rozprawie nie zwrócił uwagi sądu na to uchybienie przepisom 
postępowania i nie wniósł o wpisanie zastrzeżenia do protokołu, stosownie do art. 
162 k.p.c.?" 
podjął uchwałę: 
 
Strona nie może skutecznie zarzucać w apelacji uchybienia przez sąd 
pierwszej instancji przepisom postępowania, dotyczącego wydania – na 
podstawie art. 47914 § 2 i art. 47918 § 3 k.p.c. – postanowienia oddalającego 
wniosek o przeprowadzenie dowodów, jeżeli nie zwróciła uwagi sądu na to 
uchybienie (art. 162 k.p.c.). 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy, po rozpoznaniu sprzeciwu pozwanego od wyroku zaocznego 
wydanego w postępowaniu w sprawach gospodarczych, wydał na rozprawie 
postanowienie o pominięciu twierdzeń, zarzutów i wniosków dowodowych 
pozwanego zawartych w jego sprzeciwie, uznając, że uległy one prekluzji, gdyż 

pozwany nie przedstawił ich w odpowiedzi na pozew. Dopuścił jednocześnie 
dowody zawnioskowane w pozwie i po ich przeprowadzeniu wydał wyrok, którym 
utrzymał wyrok zaoczny w mocy. W apelacji pozwany zarzucił naruszenie art. 47918 
§ 3 w związku z art. 47914 § 2 k.p.c. W toku postępowania przed Sądem pierwszej 
instancji pozwany nie wniósł o wpisanie do protokołu zastrzeżenia o uchybieniu 
polegającym na naruszeniu art. 47918 § 3 k.p.c. 
Sąd Okręgowy przy rozpoznaniu apelacji pozwanego powziął wątpliwość, czy 
zarzut naruszenia art. 47918 § 3 może być uwzględniony, jeżeli pozwany stosownie 
do treści art. 162 k.p.c. nie zwrócił uwagi sądu na uchybienie przepisom 
postępowania w tym zakresie i zagadnienie to przedstawił do rozstrzygnięcia 
Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Sąd drugiej instancji podniósł, że niezależnie od przedstawionego zagadnienia 
prawnego budzi także jego wątpliwość, czy naruszenie przepisów postępowania 
zarzucane przez pozwanego w apelacji spowodowało nieważność postępowania, 
wyrażając przy tym przekonanie, że zarzut naruszenia art. 47918 § 3 k.p.c. był 
uzasadniony. W tej sytuacji wymaga podkreślenia, że ocena, czy naruszenie 
przepisów postępowania w określonych okolicznościach faktycznych spowodowało 
pozbawienie możliwości obrony praw przez stronę, należy do zakresu 
merytorycznej oceny sądu rozpoznającego stosowny zarzut. Stwierdzenie w wyniku 
takiej oceny, że w sprawie miała miejsce nieważność postępowania, czyniłoby 
bezprzedmiotowym udzielenie odpowiedzi na przedstawione Sądowi Najwyższemu 
pytanie, art. 162 k.p.c. stanowi bowiem, że wyłączenie możliwości powoływania się 
w dalszym toku postępowania na uchybienia przepisom postępowania przez stronę, 
która nie wniosła o wpisanie do protokołu zastrzeżenia o uchybieniu przepisom 
postępowania, nie dotyczy tych naruszeń przepisów postępowania, które sąd 
powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, a nieważność postępowania sąd drugiej 
instancji bierze pod uwagę z urzędu (art. 378 § 1 k.p.c.). 
W zakresie przedstawionego zagadnienia prawnego Sąd Okręgowy stanął na 
stanowisku, że treść art. 162 k.p.c. sprzeciwia się możliwości uwzględnienia zarzutu 
naruszenia art. 47918 § 3 k.p.c. wtedy, gdy pozwany nie zwrócił uwagi sądu na to 
uchybienie sądu i nie wniósł o wpisanie odpowiedniego zastrzeżenia do protokołu. 
Pogląd ten należy podzielić, gdyż przemawia za nim wykładnia językowa i 
funkcjonalna art. 162 k.p.c. Przepis art. 162 k.p.c. w zdaniu drugim określa wyraźnie 

wyjątki, w których zdanie pierwsze art. 162 k.p.c. nie ma zastosowania. Nakazuje to 
przyjąć, że co do zasady w pozostałych wypadkach uchybień przepisom 
postępowania reguła ta powinna być stosowana. 
W literaturze przyjmuje się, że celem regulacji z art. 162 k.p.c. jest pobudzenie 
inicjatywy stron w doprowadzeniu do szybkiego usunięcia dostrzeżonych przez nie 
naruszeń przepisów postępowania i umożliwienie sądowi niezwłocznego 
naprawienia błędu. W ten sposób dochodzi także do przyspieszenia i usprawnienia 
postępowania. Cel art. 162 k.p.c. byłby trudny do osiągnięcia przy założeniu, że 
strona, która we właściwym czasie nie zgłosiła odpowiedniego zastrzeżenia, może 
powołać się na uchybienie procesowe w środku zaskarżenia. Należy zatem przyjąć, 
że prekluzja przewidziana w art. 162 k.p.c. obejmuje także te uchybienia, które 
miały wpływ na wynik postępowania i mogły być przedmiotem zarzutów 
apelacyjnych. Stanowisko to znalazło wyraz w orzecznictwie Sądu Najwyższego 
(por. wyrok z dnia 10 grudnia 2004 r., III CK 90/04, OSP 2006, nr 6, poz. 69). 
Jako szczególny przypadek tego rodzaju uchybień wymaga jednak 
rozważenia sytuacja, w której naruszenie przepisów postępowania znajduje wyraz 
w wydanym postanowieniu, część bowiem postanowień wydawanych w toku 
postępowania przed sądem pierwszej instancji może być wprost zaskarżona, a inne 
mogą być podważane przy wykorzystaniu art. 380 k.p.c. Zagadnienie to było już 
przedmiotem rozważań w doktrynie, gdzie wyróżniono pod tym kątem kilka kategorii 
orzeczeń sądowych. Do pierwszej kategorii postanowień zostały zaliczone te, które 
są zaskarżalne zażaleniem, do drugiej postanowienia niekończące postępowania w 
sprawie, które mogą być zmieniane jedynie w razie zmiany okoliczności, a zatem 
wiążą sąd, który je wydał (art. 359 § 1 k.p.c.), a do trzeciej te, które nie są 
oddzielnie zaskarżalne i mogą być zmieniane stosownie do okoliczności sprawy. 
Jedynie do tych postanowień odnosi się art. 162 k.p.c. Podobne stanowisko wyraził 
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 października 2005 r., III CZP 55/05 (OSNC 
2006, nr 9, poz. 144) i wyroku z dnia 15 czerwca 2007 r., II CSK 96/07 (nie publ.). 
Z tych przyczyn należy podzielić pogląd, że w sytuacji, w której strona nie 
zwróciła uwagi sądu na uchybienia przepisom postępowania i nie wniosła o 
wpisanie odpowiedniego zastrzeżenia do protokołu, w terminie określonym w art. 
162 k.p.c., nie może podnieść skutecznie w apelacji zarzutu naruszenia przepisów 
postępowania opartego na takich uchybieniach, jeżeli nie chodzi o naruszenie 

przepisu, które sąd bierze pod uwagę z urzędu, bądź strona nie uprawdopodobni, 
że nie zgłosiła zastrzeżenia bez swojej winy. 
Uwzględniając to stanowisko, Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie 
(art. 390 § 1 k.p.c.).