III CZP 50/06

Uchwała z dnia 4 sierpnia 2006 r., III CZP 50/06 
 
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz 
Sędzia SN Zbigniew Strus 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z odwołania złożonego przez Polską Akademię 
Nauk przy uczestnictwie Ministra Skarbu Państwa o wyrażenie zgody na sprzedaż 
prawa użytkowania wieczystego, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na 
posiedzeniu jawnym w dniu 4 sierpnia 2006 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 
stycznia 2006 r.: 
"Czy w sprawach z odwołania wniesionego w trybie art. 5 c. ust. 5 ustawy z 
dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących 
Skarbowi Państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 493 ze zm.) sąd pierwszej instancji do dnia 7 
października 2005 r. orzekał w składzie jednego sędziego bez udziału ławników czy 
w składzie jednego sędziego i dwóch ławników?" 
podjął uchwałę: 
 
W postępowaniu sądowym wywołanym wniesieniem odwołania na 
podstawie art. 5c ust. 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach 
wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (Dz.U. Nr 106 
poz. 493 ze zm.) sąd pierwszej instancji orzekał w składzie jednego sędziego i 
dwóch ławników (art. 509 pkt 4 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 
lipca 1996 r. do dnia 7 października 2005 r.). 
 
Uzasadnienie 
 
Polska Akademia Nauk wniosła na podstawie art. 5c ust. 5 ustawy z dnia 8 
sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi 
Państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 493 ze zm. – dalej: „ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r.") 
odwołanie od rozstrzygnięcia Ministra Skarbu Państwa z dnia 28 stycznia 2005 r., 

nieuwzględniającego jej sprzeciwu od decyzji tego Ministra z dnia 10 grudnia 
2004 r. odmawiającej wyrażenia zgody na sprzedaż przez Polską Akademię Nauk 
spółce z o.o. „K.D." prawa wieczystego użytkowania szczegółowo opisanej 
nieruchomości. 
Wniesione odwołanie Sąd Okręgowy w Warszawie rozpoznał w składzie 
jednego sędziego bez udziału ławników i oddalił je postanowieniem z dnia 11 maja 
2005 r. 
Sąd Apelacyjny, rozpoznając apelację od tego postanowienia, powziął 
wątpliwość wyrażoną w przedstawionym zagadnieniu prawnym. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego przedstawionego Sądowi 
Najwyższemu na podstawie art. 390 k.p.c. poprzedzić należy wyjaśnieniem kwestii, 
czy stroną pozwaną w sprawie jest Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra 
do spraw Skarbu Państwa, czy też stroną jest – jako samodzielny podmiot – 
Minister do spraw Skarbu Państwa. Specyfika spraw objętych hipotezą art. 5c ust. 5 
ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. polega na tym, że przewidziane tym przepisem 
uprawnienia Ministra do spraw Skarbu Państwa sprowadzają się do wydawania w 
ramach nadzoru władczych decyzji nad czynnościami prawnymi państwowych osób 
prawnych w zakresie rozporządzenia mieniem państwowym (art. 5a). Przyjąć zatem 
należy, że Minister do spraw Skarbu Państwa w postępowaniu prowadzonym na 
podstawie art. 5a-5c ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. nie działa w sferze dominium, 
lecz w sferze imperium jako organ administracji rządowej, wpływający władczo na 
działalność państwowej osoby prawnej, kształtując w wybrany przez siebie sposób 
jej sytuację prawną i faktyczną. Tak określony status prawny Ministra do spraw 
Skarbu Państwa w postępowaniu administracyjnym zachowany zostaje w 
szczególnym postępowaniu sądowym wywołanym odwołaniem od jego decyzji, do 
którego stosuje się odpowiednio przepisy części pierwszej księgi drugiej tytułu II 
działu IVa kodeksu postępowania cywilnego (art. 5c ust. 6 ustawy). Sprawa z 
udziałem podmiotu niesamodzielnego (niemającego osobowości prawnej) może się 
toczyć, gdy został on wyposażony w zdolność sądową, dającą mu samodzielną 
pozycję w postępowaniu sądowym. Przepisy kodeksu postępowania cywilnego 
przewidują takie przypadki (art. 7, 635 § 2, art. 655 § 1, art. 922, 460 § 1, art. 4797, 
6913, 47929 § 1 i 2, art. 47950, 47961, 47972), a niektórzy przedstawiciele doktryny 

przyjmują, że uczestnikami postępowania sądowego są wówczas organy 
państwowe, a nie Skarb Państwa. 
Takie uogólnienie jest zbyt daleko idącym uproszczeniem, na co zwrócił 
uwagę Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 16 marca 2005 r., IV CK 675/04 
(OSNC 2006, nr 2, poz. 35), stwierdzając, że do wszczęcia postępowania w 
sprawach, o których mowa w art. 635 § 2 i art. 655 § 1 k.p.c., uprawniony jest Skarb 
Państwa działający przez właściwy urząd skarbowy. Uzasadniając tę tezę podniósł, 
że w świetle przepisów ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w 
województwie (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 80, poz. 872 ze zm.) oraz ustawy dnia 
21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (jedn. tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 
121, poz. 1267 ze zm.) urząd skarbowy jest jednostką wojewódzkiej administracji 
niezespolonej utworzoną w ramach publicznej administracji rządowej. Wymienienie 
urzędu skarbowego w art. 635 § 2 i art. 655 § 1 k.p.c. interpretować zatem należy 
tylko jako wskazanie stationis fisci Skarbu Państwa. W konsekwencji przyjął, że 
urząd skarbowy jako państwowa jednostka organizacyjna w rozumieniu art. 67 § 2 
k.p.c. nie ma samodzielnej pozycji w postępowaniu sądowym także w sprawach 
wymienionych w art. 635 § 2 i art. 655 § 1 k.p.c. Stwierdzić zatem należy, że 
podmioty niemające osobowości prawnej zajmują samodzielną pozycję w 
postępowaniu sądowym tylko wtedy, gdy przepisy szczególne w sposób wyraźny 
przyznają im zdolność sądową, w przeciwnym razie, jeśli są organami administracji 
rządowej, występują jako stationes fisci Skarbu Państwa. Żaden przepis ustawy z 
dnia 8 sierpnia 1996 r. nie przyznaje Ministrowi do spraw Skarbu Państwa zdolności 
sądowej. 
Zgodnie z art. 5c ust. 6 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r., do rozpatrywania 
spraw wniesionych do sądu wskutek odwołania od rozstrzygnięcia Ministra do 
spraw Skarbu Państwa stosuje się odpowiednio przepisy części pierwszej księgi 
drugiej tytułu II działu IVa kodeksu postępowania cywilnego. Oznacza to stosowanie 
przepisów o postępowaniu nieprocesowym dotyczących spraw z zakresu przepisów 
o przedsiębiorstwach państwowych i o samorządzie załogi przedsiębiorstwa 
państwowego (art. 691-6919 k.p.c.). W art. 6911-6919 nie ma regulacji dotyczącej 
składu sądu, należy zatem sięgnąć do odpowiedniego zastosowania art. 509 k.p.c. 
Według tego przepisu – w brzmieniu obowiązującym w czasie orzekania przez Sąd 
Okręgowy – w sprawach podlegających rozpoznaniu według przepisów o 
postępowaniu nieprocesowym orzekał jeden sędzia bez udziału ławników, z 

wyjątkiem spraw wymienionych w pkt 1-4. W art. 509 pkt 4 k.p.c. wymienione 
zostały sprawy o rozstrzygnięcie sporu między radą pracowniczą przedsiębiorstwa 
a dyrektorem przedsiębiorstwa albo między tymi organami a organem 
założycielskim lub sprawującym nadzór nad przedsiębiorstwem. 
Sąd Apelacyjny, odmawiając odpowiedniego zastosowania tego przepisu przy 
orzekaniu w sprawie wniesionej do sądu na skutek odwołania od rozstrzygnięcia 
Ministra do spraw Skarbu Państwa, uznał, że między tymi postępowaniami brak 
podobieństwa podmiotowego, a ponadto ocenił, że przedmiot obu postępowań nie 
jest do siebie zbliżony. Nie podzielając takiej oceny należy zwrócić uwagę, że 
zgodnie z art. 46a ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach 
państwowych (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 981 ze zm.), do dokonania 
czynności wymienionej w pkt 1-3, dotyczącej mienia przedsiębiorstwa, potrzebna 
jest zgoda organu założycielskiego. Nie ulega wątpliwości, że regulacja ta jest 
analogiczna do zawartej w ustawie z dnia 8 sierpnia 1996 r., zgodnie z którą 
Minister do spraw Skarbu Państwa wyraża zgodę na dokonanie czynności prawnej, 
na podstawie której Polska Akademia Nauk rozporządziła prawem użytkowania 
wieczystego. W obu przypadkach chodzi o zgodę na dokonanie czynności 
rozporządzającej mieniem państwowej osoby prawnej, a więc odpowiednio – 
przedsiębiorstwa państwowego i Polskiej Akademii Nauk. 
Wykładnia funkcjonalna art. 509 k.p.c. także dostarcza podstaw do uznania, 
że w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania w pierwszej instancji przez Sąd 
Okręgowy sąd orzeka w składzie ławniczym. Sprawy z udziałem ławników zarówno 
w postępowaniu nieprocesowym, jak i w procesie mają wspólny mianownik; są 
sprawami o dużym znaczeniu społecznym i można w nich wykorzystać 
doświadczenie życiowe, którym z założenia ławnicy powinni dysponować. Z tego 
punktu widzenia różnicowanie obu kategorii spraw nie znajduje żadnego 
uzasadnienia. 
Z przytoczonych względów należało podjąć uchwałę, jak wyżej (art. 390 § 1 
k.p.c.).