III CZP 5/12

Sygn. akt III CZP 5/12 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 30 marca 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Barbara Myszka (przewodniczący) 
SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) 
SSN Anna Owczarek 
 
 
 
w sprawie z urzędu  
na skutek zawiadomienia Dyrektora Szpitala Neuropsychiatrycznego - 
Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w L. 
przy uczestnictwie E. B. 
o przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez wymaganej zgody, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 30 marca 2012 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 30 grudnia 2011 r.,  
„Czy należy uznać za prawidłowe i oparte na treści art. 569 § 2 
k.p.c. stanowisko Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie, iż 
w  przypadku przyjęcia w tzw. trybie nagłym osoby z zaburzeniami 
psychicznymi na podstawie art. 23, 24 lub pozostawienia jej 
w  szpitalu na podstawie art. 28 u.o.z.p. (ustawy z dnia 19 sierpnia 
1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, Dz.U. 1999, Nr 111, 
poz. 535 ze zm., tj. Dz.U. 2011, Nr 231, poz. 1375) należy wydać 
zarządzenie 
tymczasowe 
o 
pozostawieniu 
osoby, 
której 
postępowanie dotyczy, w szpitalu psychiatrycznym bez jej zgody, 
w  sytuacji, gdy sędzia wizytujący szpital uzna, że nie zachodzą 
przesłanki do zarządzenia natychmiastowego wypisania tej osoby ze 
szpitala na podstawie art. 45 u.o.z.p., czy też stanowisko takie jest 
bezzasadne? 

 
2 
a w razie pozytywnej odpowiedzi: czy prawidłowo skonstruowana 
została sentencja zarządzenia tymczasowego Sądu Rejonowego 
Lublin – Zachód w Lublinie o umieszczeniu lub pozostawieniu 
tymczasowo uczestnika w szpitalu do czasu prawomocnego 
zakończenia postępowania czy też, według treści orzeczenia osoba, 
której postępowanie dotyczy, powinna być umieszczona w szpitalu 
do 
czasu 
zakończenia 
stosowania 
niezbędnych 
czynności 
leczniczych (art. 33 ust. 1 u.o.z.p.), powodujących ustanie przyczyn 
przyjęcia tej osoby do szpitala bez wymaganej zgody (art. 23 i 28 
u.z.o.p.), względnie do czasu zakończenia diagnostyki medycznej, 
ale nie dłużej niż do 10 dni licząc od chwili przyjęcia (art. 24 
u.o.z.p.)?" 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
3 
 
W postępowaniu wszczętym dnia 16 sierpnia 2011 r. z urzędu na skutek 
zawiadomienia Dyrektora Szpitala Neuropsychiatrycznego – Samodzielnego 
Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej o przyjęcie do szpitala uczestnika E. B. bez 
jego zgody, Sąd Rejonowy postanowieniem wydanym w tym samym dniu umieścił 
tymczasowo uczestnika w wymienionym szpitalu do czasu prawomocnego 
zakończenia postępowania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy 
wskazał, że uczestnik został przyjęty do szpitala psychiatrycznego bez pisemnej 
zgody. Sędzia wizytujący szpital nie znalazł podstaw do uznania, że jego pobyt w 
szpitalu jest oczywiście bezzasadny. Ze względu na konieczność stosowania 
niezbędnych czynności leczniczych i  dopuszczenia dowodu z opinii biegłego 
lekarza psychiatry, niezbędny jest tymczasowy pobyt uczestnika w szpitalu. Sąd 
wskazał jako podstawę rozstrzygnięcia umieszczeniu w szpitalu art. 22, 33 i 45 
ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego ( Dz. U. Nr 111, 
poz. 535 ze zm. – dalej jako u.o.z.p.) oraz art. 569 § 2 k.p.c. 
Przy 
rozpoznaniu 
przez 
Sąd 
Okręgowy 
zażalenia 
uczestnika 
na 
postanowienie o umieszczeniu go w szpitalu powstały zagadnienia prawne, które 
postanowieniem z dnia 30 grudnia 2011 r., wydanym na podstawie art. 390 § 1 
k.p.c., 
zostały 
przedstawione 
do 
rozstrzygnięcia 
Sądowi 
Najwyższemu. 
W  uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy wskazał, że wprawdzie zaskarżone 
zarządzenie tymczasowe stało się bezprzedmiotowe albowiem uczestnik został 
wypisany ze szpitala, to jednak udzielenie odpowiedzi będzie miało znaczenie dla 
rozpoznania zażalenia, w kontekście zawartych w nim zarzutów. Przyjęcie osoby 
z  zaburzeniami psychicznymi bez jej zgody do szpitala psychiatrycznego jest, 
zdaniem Sądu Okręgowego, formą ingerencji państwa w sferę podstawowych praw 
i wolności człowieka i obywatela i dlatego podstawą przyjęcia powinno być 
orzeczenie sądowe, wydane po wysłuchaniu takiej osoby przez sędziego. Jeżeli 
sędzia wizytujący szpital, po zapoznaniu się z pełną dokumentacją medyczną oraz 
po wysłuchaniu osoby, której dotyczy postępowanie, nie znajdzie podstaw do 
skorzystania z przysługującego mu z mocy art. 45 ust. 2 zdanie drugie u.o.z.p. 
prawa do wydania zarządzenia o natychmiastowym wypisaniu takiej osoby, sąd 
powinien skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 569 § 2 k.p.c. i wydać 

 
4 
stosowne zarządzenie o pozostawieniu takiej osoby w odpowiednim zakładzie 
leczniczym na czas stosowania niezbędnych czynności leczniczych, o których 
mowa w art. 33 ust. 1 u.o.z.p. lub zakończenia diagnostyki medycznej na podstawie 
art. 24 u.o.z.p. Brak jakiegokolwiek zarządzenia w ocenie sądu narusza 
konstytucyjne prawo do poszanowania i ochrony wolności wyrażone w art. 31 
Konstytucji RP oraz określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do sądu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Jak podkreśla się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, instytucja pytań 
prawnych prowadząca do związania sądów niższej instancji w danej sprawie 
poglądem Sądu Najwyższego, zawartym w podjętej uchwale, jest wyjątkiem od 
konstytucyjnej zasady podległości sędziów tylko Konstytucji i ustawom. Ze względu 
na tę wyjątkowość instytucja ta powinna być zatem stosowana w sposób jak 
najbardziej ścisły, bez żadnych koncesji na rzecz argumentów o nastawieniu 
celowościowym i utylitarnym (art. 178 Konstytucji RP, zob. m. in. uchwałę Sądu 
Najwyższego z dnia 30 marca 1999 r., III CZP 62/98, OSNC 1999, nr 10, poz. 166; 
postanowienie z dnia 29 października 2010 r., III CZP 78/09, nie publ.). 
Dlatego przedstawiane na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. zagadnienie prawne 
musi odpowiadać określonym wymaganiom. 
Po pierwsze, zagadnienie musi obejmować wątpliwość prawną, której 
wyjaśnienie jest niezbędne do rozpoznania środka odwoławczego, co oznacza, że 
dla skorzystania z uprawnienia przewidzianego w art. 390 § 1 k.p.c. konieczny jest 
związek między przedstawionym zagadnieniem prawnym a podjęciem decyzji co do 
istoty sprawy, na istnienie którego musi wskazywać jurydyczna spójność 
sformułowanego zagadnienia i jego uzasadnienia, a także nawiązanie w ogólnie 
postawionym pytaniu do stanu faktycznego sprawy (zob. postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 19 listopada 2008 r., III CZP 21/08, nie publ., z dnia 5 grudnia 
2008 r., III CZP 121/08, nie publ., z dnia 9 lipca 2009 r., III CZP 38/09, nie publ. 
I  z  dnia 12 sierpnia 2009 r., II PZP 8/09, nie publ.). 
Po drugie, zagadnienie to musi mieć charakter abstrakcyjny i dotyczyć 
wykładni przepisów prawa, niedopuszczalne jest bowiem przedstawienie Sądowi 
Najwyższemu zagadnienia prawnego sprowadzającego się jedynie do pytania 

 
5 
o  sposób rozstrzygnięcia sprawy (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 
7  września 2005 r., II UZP 8/05, OSNP 2006, nr 15 - 16, poz. 252, z dnia 10 maja 
2007 r., III UZP 1/07, OSNP 2008, nr 3-4, poz. 49, z dnia 5 grudnia 2008 r., III CZP 
119/08, nie publ., z dnia 9 lipca 2009 r., III CZP 38/09, nie publ. i z dnia 12 sierpnia 
2009 r., II PZP 8/09, nie publ.). 
Po trzecie, przedmiotem zagadnienia przedstawionego do rozstrzygnięcia 
musi być kwestia prawna budząca rzeczywiście poważne wątpliwości; w razie 
powstania zwykłych wątpliwości sąd drugiej instancji obowiązany jest rozwiązywać 
je we własnym zakresie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 
2007 r., III CZP 100/06, nie publ., z dnia 23 kwietnia 2008 r., III CZP 34/08, 
nie publ., z dnia 5 grudnia 2008 r., III CZP 121/08, nie publ. i z dnia 12 sierpnia 
2009 r., III PZP 8/09, nie publ.). 
Poza tym treść normatywna art. 390 § 1 k.p.c. wskazuje, że dopuszczalne 
jest przedstawianie zagadnień prawnych wyłącznie do „rozstrzygnięcia” a nie do 
„uzupełnienia”, które pozwalają na dalekie wykroczenie poza zakres czynionych 
przez pytającego założeń (por. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 
13  kwietnia 2000 r., III CZP 2/00, OSNC 2000, nr 11, poz. 200; z dnia 19 września 
2000 r., III CZP 28/00, nie publ.; z dnia 22 września 2004 r., III CZP 25/04, OSNC 
2005, nr 7-8, poz. 146). 
Analiza przedstawionego zagadnienia oraz uzasadnienia postanowienia 
Sadu Okręgowego pozwala przyjąć, że istnieją zasadnicze powody do odmowy 
podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy. 
Sąd Okręgowy, zakładając określone konsekwencje wypisania uczestnika 
postępowania ze szpitala psychiatrycznego w toku postępowania, wskazał 
w  uzasadnieniu postanowienia, że nie ma potrzeby dalszego prowadzenia 
postępowania zażaleniowego, które należy z przyczyn formalnych umorzyć. 
Stosownie do tego stanowiska sądu, zwracającego się z pytaniem, jest oczywiste, 
że odpowiedź na przedstawione zagadnienia prawne nie jest potrzebna do 
merytorycznego rozpoznania wniesionego zażalenia (co do skutków wypisania 
osoby przyjętej bez jej zgody do szpitala psychiatrycznego dla dalszego biegu 
postępowania wszczętego na podstawie art. 25 u.o.z.p., dotyczącego przyjęcia do 

 
6 
szpitala psychiatrycznego osoby wymienionej w art. 22-24 zob. uchwałę Sądu 
Najwyższego z dnia 6 lutego 1996 r., III CZP 6/96, OSNC 1996/7-8/95). 
Zwracając się z pytaniem prawnym na tle przepisów regulujących przyjęcie 
do szpitala psychiatrycznego osoby bez jej zgody, Sąd Okręgowy skoncentrował 
swe wątpliwości jedynie na zgodności tych regulacji z prawami człowieka, w tym 
przede wszystkim prawem do wolności. Pierwsze zagadnienie jest typowym 
przykładem pytania do uzupełnienia albowiem Sąd Okręgowy oczekuje od Sądu 
Najwyższego nie tyle rozstrzygnięcia konkretnego zagadnienia ale znacznie 
szerszej oceny obowiązującej regulacji pod kątem jej zgodności z prawami 
człowieka oraz przepisami Konstytucji. Wymaga wobec tego podkreślenia, że ani 
przepisy ustawy o ochronie życia psychicznego, ani przepisy kodeksu 
postępowania cywilnego nie wprowadzają obligatoryjnego wydania przez sąd 
zarządzenia o pobycie osoby w szpitalu psychiatrycznym. Pomijając istotne 
wątpliwości odnośnie stanowiska tego sądu, że w każdym wypadku sąd wizytujący 
szpital powinien wydać takie zarządzenie, jeśli nie zachodzą podstawy do 
zastosowania art. 45 ust. 2 u.o.z.p., trzeba zwrócić uwagę, że podważanie w ten 
sposób obowiązującego trybu postępowania, zawiera w istocie postulaty de lege 
ferenda, których adresatem nie może być Sąd Najwyższy. Poza tym istnieje 
zasadnicza różnica pomiędzy przyjęciem do szpitala w trybie art. 29 u.o.z.p. oraz 
w  trybie nagłym, o którym mowa w art. 23 i 24. W tym drugim przypadku, a taki 
występuje w sprawie, kontroli podlega przyjęcie do szpitala, które odbyło się bez 
udziału sądu. 
Kognicja sądu opiekuńczego rozpoznającego sprawę o przyjęcie do szpitala 
osoby bez jej zgody była przedmiotem wielu orzeczeń Sądu Najwyższego. Część 
z  nich wymienia sąd zwracający się z pytaniem. Wynika z nich, że sąd opiekuńczy 
nie „zarządza” pobytu w szpitalu, a kontroluje jedynie spełnienie przesłanek 
ustawowych, które stanowią podstawę do umieszczenia w szpitalu osoby bez jej 
zgody. Na ten aspekt postępowania Sąd Najwyższy zwracał wielokrotnie uwagę, 
podkreślając konieczność wnikliwej analizy przesłanek ze względu na ingerencję 
w  sferę wolności człowieka (zob. postanowienie z dnia 22 kwietnia 2010 r., V CSK 
384/09, nie publ.). 

 
7 
Odmowę podjęcia uchwały usprawiedliwia także sposób w jaki zostały 
sformułowane zagadnienia, który pozwala przyjąć, że Sąd odwoławczy oczekuje 
skontrolowania prawidłowości orzeczenia sądu pierwszej instancji, w tym także 
wskazania właściwego brzmienia sentencji orzeczenia tego sądu.  
Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 § 1 ustawy 
z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) 
postanowił, jak w sentencji.