III CZP 49/06

Uchwała z dnia 21 listopada 2006 r., III CZP 49/06 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Barbary W.-B. przy uczestnictwie Marii 
M., Macieja M., Jana B. i Małgorzaty B. o ustanowienie zarządcy masy spadkowej 
po Józefie B. i Helenie B., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu 
jawnym w dniu 21 listopada 2006 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez 
Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2006 r.: 
"Czy postanowienie zobowiązujące zarządcę do wypłacenia określonej kwoty 
tytułem części nadwyżki dochodów wydane w trybie art. 613 k.p.c. jest 
postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy w rozumieniu art. 518 zd. 1 k.p.c., 
od którego przysługuje apelacja, czy też podlega zaskarżeniu zażaleniem, bądź też 
jest niezaskarżalne?" 
podjął uchwałę: 
 
 
Postanowienie sądu pierwszej instancji, wydane na podstawie art. 613 
k.p.c., zobowiązujące zarządcę do wypłacenia określonej kwoty tytułem 
nadwyżki dochodów, jest orzeczeniem co do istoty sprawy w rozumieniu art. 
518 k.p.c., od którego przysługuje apelacja. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy w Katowicach postanowieniem z dnia 18 października 2005 r. 
zobowiązał zarządcę masy spadkowej po Józefie B. i Helenie B. do zaliczkowego 
wypłacenia uczestnikom postępowania części nadwyżki dochodów w łącznej 
wysokości 112 000 zł, w termie 14 dni od daty uprawomocnienia się tego 
postanowienia. W zażaleniu na to postanowienie uczestnicy Maria M. i Maciej M. 
wnieśli o jego uchylenie, zarzucając, że zostało wydane przedwcześnie. 

Sąd Okręgowy w Katowicach, rozpoznając to zażalenie, powziął wątpliwość, 
czy postanowienie zobowiązujące zarządcę do wypłacenia określonej kwoty tytułem 
części nadwyżki dochodów wydane na podstawie art. 613 k.p.c. jest 
postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy w rozumieniu art. 518 zdanie 
pierwsze k.p.c., od którego przysługuje apelacja, czy też podlega zaskarżeniu 
zażaleniem bądź jest niezaskarżalne, i przedstawił to zagadnienie Sądowi 
Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 k.p.c. 
Sąd Okręgowy podkreślił, że jego wątpliwości wynikają stąd, iż art. 615 k.p.c. 
odsyła do przepisów o zarządzie w toku egzekucji z nieruchomości, przy 
stosowaniu przepisów dotyczących wyznaczenia zarządcy i sprawowania zarządu. 
Stanowisko doktryny w zakresie rodzaju środków odwoławczych przysługujących 
od postanowień wydanych w tym postępowaniu uległo częściowo dezaktualizacji ze 
względu na nowelizację przepisów regulujących egzekucję z nieruchomości, w 
wyniku której nastąpiło uchylenie art. 932 i 939 § 3 k.p.c. 
Zdaniem Sądu Okręgowego, zaskarżone postanowienie powinno być 
zakwalifikowane jako orzeczenie co do istoty sprawy w rozumieniu art. 518 zdanie 
pierwsze k.p.c., jednakże brak wypowiedzi w tej kwestii w doktrynie i judykaturze 
uzasadnia przedstawienie Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego 
sformułowanego w sentencji postanowienia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przedstawione zagadnienie prawne dotyczy dopuszczalności i rodzaju środka 
zaskarżenia na postanowienie sądu pierwszej instancji, wydane na podstawie art. 
613 k.p.c., zobowiązujące zarządcę do wypłacenia nadwyżki dochodów. Przy 
ocenie tej kwestii należy uwzględnić przede wszystkim treść art. 518 k.p.c., na 
gruncie którego decydujące znaczenie ma zasada, że od postanowień sądu 
pierwszej instancji orzekających co do istoty sprawy przysługuje apelacja. Jej 
konsekwencją jest kolejna reguła, sprowadzająca się do stwierdzenia, że w 
przypadku wskazanych postanowień co do istoty sprawy jedynie przepisy 
szczególne mogą regulować odmiennie sposób ich zaskarżenia (np. na 
postanowienia co do istoty sprawy, przewidziane w art. 551 § 2, art. 5861, 612 § 2 i 
art. 648 § 2 k.p.c.). Kolejną zasadą jest zaś, że na inne postanowienia niż 
orzekające co do istoty sprawy zażalenie przysługuje jedynie w wypadkach 
wskazanych w ustawie 

W tej sytuacji ocena, czy i jaki środek odwoławczy przysługuje na 
postanowienie sądu pierwszej instancji wydane na podstawie art. 613 § 1 k.p.c., jest 
uzależniona w pierwszej kolejności od stwierdzenia, czy jest to postanowienie co do 
istoty sprawy w rozumieniu art. 518 zdanie pierwsze k.p.c. 
Rozumienie pojęcia postanowienia orzekającego co do istoty sprawy było już 
kilkakrotnie przedmiotem oceny Sądu Najwyższego. W postanowieniu z dnia 17 
marca 1970 r., II CR 159/70 (OSNCP 1970, nr 11, poz. 209) Sąd Najwyższy uznał, 
że ocena orzeczenia co do istoty sprawy w postępowaniu cywilnym wiąże się z 
przedmiotem tego postępowania. W postępowaniu nieprocesowym przedmiotem 
orzeczenia co do istoty sprawy jest żądanie zawarte we wniosku o wszczęcie 
postępowania bądź we wnioskach zgłoszonych w toku tego postępowania przez 
jego uczestników. Dlatego za postanowienie orzekające co do istoty sprawy zostało 
uznane postanowienie sądu pierwszej instancji uwzględniające lub oddalające 
wniosek o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego. Z kolei w 
uchwale z dnia 5 sierpnia 1975 r., III CZP 26/75 (OSNCP 1976, nr 2, poz. 31) Sąd 
Najwyższy przyjął, że w postępowaniu nieprocesowym za postanowienie 
orzekające co do istoty sprawy może być uznane tylko takie orzeczenie, które 
rozstrzyga sprawę merytorycznie, podobnie jak w postępowaniu procesowym 
orzeczenie rozstrzygające o spornym stosunku między stronami. Dlatego 
postanowienia rozstrzygające zagadnienia o charakterze incydentalnym, np. 
wynagrodzeniu opiekuna w sprawie opiekuńczej, nie dotyczą istoty sprawy. 
W uchwale z dnia 10 stycznia 2000 r., III CZP 30/99 (OSNC 2000, nr 6, poz. 106) 
Sąd Najwyższy podkreślił, że orzeczeniami co do istoty sprawy są orzeczenia o 
charakterze merytorycznym, rozstrzygające kwestie materialnoprawne. W 
postępowaniu nieprocesowym można niejednokrotnie wyodrębnić jego samodzielne 
fazy i wówczas orzeczenie kończące merytorycznie taką fazę należy uznać za 
orzeczenie co do istoty sprawy w rozumieniu art. 518 k.p.c. 
Sąd Najwyższy, rozpatrując kwestię środków odwoławczych od postanowień 
wydawanych w postępowaniu dotyczącym zarządu związanego ze 
współwłasnością, w uchwale z dnia 23 września 1999 r., III CZP 25/99, (OSNC 
2000, nr 3, poz. 45) przyjął, że postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy 
jest postanowienie o zmianie zarządcy, a w uchwale z dnia 31 stycznia 2001 r., III 
CZP 51/00 (OSNC 2001, nr 6, poz. 81) uznał, że postanowienie w przedmiocie 
zatwierdzenia sprawozdania zarządcy nieruchomością wspólną jest orzeczeniem co 

do istoty sprawy, gdyż rozstrzyga w sposób merytoryczny kwestię 
materialnoprawną z zakresu współwłasności rzeczy. 
W świetle przedstawionych ocen należy przyjąć, że do orzeczeń 
rozstrzygających co do istoty sprawy należy również postanowienie w przedmiocie 
wypłaty przez zarządcę nadwyżki dochodów, takie postanowienie ma bowiem 
charakter orzeczenia merytorycznego, związanego z rozstrzyganiem kwestii 
materialnoprawnych, powstających na tle sprawowania zarządu rzeczą wspólną i 
stosunku współwłasności. Za taką oceną przemawia dodatkowo fakt, że 
postanowienie dotyczące sposobu i terminu wypłacenia przez zarządcę nadwyżki 
dochodów powinno być co do zasady wydane w postanowieniu o ustanowieniu 
zarządcy, które jest nie tylko orzeczeniem co do istoty sprawy, ale również 
orzeczeniem kończącym postępowanie zainicjowane złożeniem wniosku o 
ustanowienie zarządu. 
Stwierdzenie, że postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie 
wypłaty przez zarządcę nadwyżki dochodów, wydane na podstawie art. 613 § 1 
k.p.c., jest postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy, przesądza kwestię, że 
zgodnie z art. 518 zdanie pierwsze k.p.c., przysługuje na nie apelacja, brak bowiem 
przepisów szczególnych, z których wynikałoby, że na takie postanowienie 
przysługuje zażalenie lub że jest ono niezaskarżalne. 
Z tych względów na podstawie art. 390 k.p.c. orzeczono, jak w uchwale.