III CZP 48/10

Sygn. akt III CZP 48/10 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 16 września 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Dariusz Dończyk 
SSN Józef Frąckowiak 
 
 
w sprawie z wniosku Marii G. – M. 
przy uczestnictwie Marka M. 
o podział majątku wspólnego, 
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym  
w dniu 16 września 2010 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 17 marca 2010 r.,  
 
„Czy w postępowaniu o podział majątku wspólnego rozliczeniu 
podlega równowartość bonifikaty z tytułu preferencyjnego nabycia 
własności lokalu mieszkalnego, przewidzianej w przepisie art. 58 ust. 
2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych 
Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2005 roku, Nr 41, poz. 398) 
w  sytuacji, 
gdy 
nabycie 
własności 
lokalu 
mieszkalnego 
na  preferencyjnych 
warunkach 
określonych 
w 
tym 
przepisie 
nastąpiło po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej przez byłego 
małżonka, któremu uprzednio – w czasie trwania małżeńskiej 
wspólności ustawowej – przydzielono tenże lokal jako kwaterę stałą 
na podstawie art. 10 powołanej ustawy, a przydział uwzględniał 
drugiego małżonka przy ustalaniu powierzchni mieszkalnej?" 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
 
Rozpoznając sprawę z wniosku Marii G.-M. z udziałem Marka M. o podział 
majątku wspólnego po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej Sąd Rejonowy 
ustalił m.in., że w czasie trwania związku małżeńskiego (rozwiązanego 
przez rozwód z dniem 13 listopada 2006 r.) w dniu 30 października 1995 r., 
uczestnikowi postępowania, będącemu żołnierzem zawodowym, przydzielony 
został, jako osobna kwatera stała, lokal mieszkalny nr 1 znajdujący się w budynku 
położonym we W. przy ul C.[...]. Przy ustaleniu powierzchni mieszkalnej kwatery 
uwzględniono wnioskodawczynię i jej dwie córki. W wymienionym lokalu 
wnioskodawczyni zamieszkiwała od 1984 r., gdy był on przydzielony jako kwatera 
jej pierwszemu mężowi. Jeszcze przed rozwodem z  uczestnikiem postępowania 
wnioskodawczyni proponowała mu wykupienie lokalu, ale uczestnik nie przystał na 
to, powołując się na brak środków na zakup. Po rozwiązaniu związku małżeńskiego 
z wnioskodawczynią, w dniu 25 stycznia 2008 r. uczestnik postępowania wykupił 
lokal, korzystając z bonifikaty polegającej na pomniejszeniu ceny odpowiadającej 
wartości rynkowej lokalu o 95%. Wartość ta ustalona została w sprawie na 290 000 
zł.  
Sąd Rejonowy uznał, że brak podstaw do przyjęcia, że w skład majątku 
wspólnego podlegającego podziałowi wchodzi prawo najmu lokalu mieszkalnego 
jak i nabyta przez uczestnika postępowania po ustaniu wspólności majątkowej jego 
własność. Mając na uwadze to, że małżonkowie wspólnie zamieszkiwali w lokalu 
i że również wnioskodawczyni uprawniona była do jego nabycia na preferencyjnych 
warunkach, postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2009 r. ustalił, iż w skład majątku 
wspólnego wchodzi ekwiwalent bonifikaty udzielonej uczestnikowi postępowania 
przy nabyciu lokalu, tj. kwota 275 500 zł i połowę tej kwoty, jako spłatę, zasądził 
od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawczyni. 
Przy rozpoznawaniu apelacji uczestnika postępowania od wymienionego 
postanowienia Sąd Okręgowy powziął wątpliwość, którą ujął w przytoczonym 
w sentencji zagadnieniu prawnym i na podstawie art. 390 § 1 w zw. z art. 13 § 2 
k.p.c. zagadnienie te przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. 

 
3 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Na wstępie należy zwrócić uwagę, że w przedstawionym Sądowi 
Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnieniu prawnym Sąd Okręgowy błędnie 
wskazał, że w sprawie chodzi o lokal mieszkalny przydzielony jako kwatera stała 
„na podstawie art. 10 powołanej ustawy”, tj. ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. 
o  zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn.: Dz.U. 
z  2005 r. Nr 41, poz. 398 ze zm.; dalej „u.z.S.Z.R.P.”). Lokal ten przydzielony 
bowiem został na podstawie art. 10 ust. 1 obowiązującej w chwili jego przydziału 
ustawy z dnia 20 maja 1976 r. o zakwaterowaniu sił zbrojnych (tekst jedn.: Dz.U. 
z  1992 r. Nr 5, poz. 19 ze zm.). Uwaga ta pozostaje bez znaczenia dla dalszych 
rozważań. 
Przedstawione zagadnienie prawne, tak jak zostało ono sformułowane, 
sprowadza się do pytania o dopuszczalność uwzględnienia w sprawie o podział 
majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami 
równowartości bonifikaty, z której skorzystał jeden z małżonków przy nabyciu lokalu 
mieszkalnego w okolicznościach przytoczonych w zagadnieniu. 
Uprawnienie do bonifikaty przysługującej przy nabyciu lokalu mieszkalnego 
nie jest samodzielnym prawem majątkowym. Bonifikata przewidziana w art. 58 
ust. 2 u.z.S.Z.R.P. przysługuje jedynie w razie nabycia lokalu. Uprawnienie do 
bonifikaty, jako prawo oderwane od prawa do nabycia lokalu, nie może stanowić 
przedmiotu majątku wspólnego małżonków, podlegającego podziałowi w sprawie 
o  podział tego majątku. Nie podlega też w tej sprawie „rozliczeniu” w przypadku 
skorzystania przez jednego z małżonków z uprawnienia do nabycia lokalu 
mieszkalnego na preferencyjnych warunkach, przysługującego przed ustaniem 
wspólności majątkowej, i nabyciu lokalu po ustaniu wspólności. Stwierdzenie to 
mogłoby więc uzasadniać udzielenie odpowiedzi negatywnej na pytanie objęte 
przedstawionym zagadnieniem prawnym. Odpowiedź taka nie miałaby jednak 
znaczenia dla wyniku sprawy rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy, co uzasadnia 
odmówienie podjęcia uchwały (art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. 
o  Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052). 

 
4 
W sprawie istotne jest to, czy w skład majątku wspólnego wchodziło, 
i  podlega uwzględnieniu przy podziale tego majątku, prawo do korzystania z lokalu 
mieszkalnego przydzielonego uczestnikowi postępowania w czasie trwania 
wspólności majątkowej między małżonkami jako osobna kwatera stała (nie będące 
prawem najmu), bądź że w skład majątku wspólnego wchodzi prawo własności 
tego lokalu, jako nabyte przez uczestnika postępowania wprawdzie po ustaniu 
wspólności majątkowej, ale w wyniku realizacji uprawnienia do jego nabycia, 
istniejącego w chwili ustania wspólności. Aczkolwiek Sąd Okręgowy dostrzegł te 
zagadnienia, co wynika z uzasadnienia postanowienia, którym przedstawił do 
rozstrzygnięcia 
zagadnienie 
prawne, 
ale 
nie 
ujął 
ich 
jako 
zagadnień 
przedstawionych Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. W tej sytuacji – 
zważywszy, że uchwała Sądu Najwyższego rozstrzygająca zagadnienie prawne 
wiąże w danej sprawie (art. 390 § 2 k.p.c.), co oznacza wyjątek od zasady 
podległości sędziów tylko Konstytucji i ustawom (art. 178 ust. 2 Konstytucji) – Sąd 
Najwyższy nie jest władny do ich rozstrzygnięcia. Nie wyłącza to możliwości 
zwrócenia uwagi, że pomocne przy rozważeniu, czy prawo do korzystania z lokalu 
mieszkalnego, przydzielonego jednemu z małżonków w czasie trwania wspólności 
majątkowej jako osobna kwatera stała, wchodzi w skład majątku wspólnego 
małżonków podlegającego podziałowi, mogą być orzeczenia Sądu Najwyższego, 
w szczególności uzasadnienia uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 16 listopada 
1979 r. III CZP 48/79 (OSNCP 1980, nr 6, poz. 107), uchwały z dnia 21 grudnia 
2006 r., III CZP 131/06 (OSNC 2007, nr 10, poz. 152) i postanowienia z dnia 
26  listopada 2009 r., III CZP 96/09 (LEX nr 560491), co nie oznacza, że poglądy 
w  nich wyrażone powinny być bezkrytycznie zaaprobowane. Zagadnieniem, czy 
w  skład majątku wspólnego wchodzi uprawnienie do nabycia lokalu mieszkalnego 
na preferencyjnych warunkach, aczkolwiek nie w sytuacji, gdy prawo to wynika 
z  zajmowania lokalu przydzielonego żołnierzowi zawodowemu jako osobna 
kwatera stała, zajmował się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 9 maja 
2008 r., III CZP 33/08 (OSNC 2009, nr 6, poz. 86). Należy zwrócić uwagę, że 
w  razie przyjęcia, iż w skład majątku wspólnego wchodziło prawo do korzystania 
z  lokalu, ustalenie wartości tego prawa powinno nastąpić przy wzięciu pod uwagę, 
że wnioskodawczyni i uczestnikowi postępowania przysługiwało prawo nabycia 

 
5 
lokalu za cenę pomniejszoną o przysługującą im bonifikatę (art. 58 ust. 2 
u.z.S.Z.R.P.). Przyjęcie w sprawie, że w skład majątku wspólnego małżonków 
wchodzi prawo własności lokalu wymagałoby ustalenia, że uprawnienie do jego 
nabycia istniejące w chwili ustania wspólności majątkowej miało postać 
ekspektatywy w pełni ukształtowanej, o czym w szczególności świadczyłoby 
złożenie przed ustaniem wspólności wniosku o sprzedaż lokalu, przy czym brak 
zgody jednego z małżonków na dokonanie tej czynności nie wyłączał możliwości jej 
dokonania, gdyż na wniosek drugiego z małżonków mogła ona być zastąpiona 
zezwoleniem sądu (art. 39 k.r.o.).