III CZP 48/09

Sygn. akt III CZP 48/09 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 19 sierpnia 2009 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jan Górowski (przewodniczący) 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz 
SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa Antoniego S. i Stanisława K. 
przeciwko Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w W. 
o ustalenie, 
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym  
w dniu 19 sierpnia 2009 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy w W. 
postanowieniem z dnia 13 marca 2009 r.,  
 
 
„Czy jako obciążenie wygasające na mocy art. 241 k.c. należy 
traktować nieujawnione w księdze wieczystej prawo dzierżawy 
nieruchomości, w przypadku gdy wydzierżawiający - uczelnia 
publiczna - staje się właścicielem tej nieruchomości na podstawie art. 
256 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie 
wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.)?” 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
2 
 
 
Wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2008 r. Sąd Rejonowy w W. oddalił powództwo 
Antoniego S. i Stanisława K., skierowane przeciwko Szkole Głównej Gospodarstwa 
Wiejskiego w W., o  ustalenie, że między stronami istnieje stosunek dzierżawy, 
wynikający z umowy zawartej w dniu 30 września 1999 r., zmienionej aneksami: nr 
1 z dnia 1 listopada 1999 r. i nr 2 z dnia 6 maja 2005 r.  
Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 30 września 1999 r. strony zawarły umowę 
dzierżawy, mocą której pozwana zobowiązała się oddać powodom do używania 
i     pobierania pożytków nieruchomość rolną, stanowiącą Rolniczy Zakład 
Doświadczalny „P.”. Pozwana była użytkownikiem wieczystym gruntu oddanego w 
dzierżawę i właścicielem znajdujących się na nim budynków. Umowa została 
zawarta na czas oznaczony, do dnia 31 października 2009 r., z tym że aneksem nr 
2 przedłużono ją do 31 października 2010 r. Strony ustaliły, że umowa dzierżawy 
przestanie obowiązywać, jeżeli z mocy prawa lub decyzji władz Szkoły Głównej 
Gospodarstwa Wiejskiego w W. wydzierżawiający utraci status wieczystego 
użytkownika przedmiotu dzierżawy. Z dniem 1 września 2005 r. pozwana, na 
podstawie art. 256 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o  szkolnictwie 
wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), stała się z mocy prawa właścicielem 
gruntu oddanego w dzierżawę. 
Zdaniem Sądu Rejonowego, zgodnie z art. 247 k.c., który znajduje 
odpowiednie zastosowanie do prawa użytkowania wieczystego, przysługujące 
pozwanej użytkowanie wieczyste z dniem 1 września 2005 r. wygasło na skutek 
konfuzji. Wraz z wygaśnięciem użytkowania wieczystego wygasają – jak wynika 
z    art. 241 k.c. – ustanowione na nim obciążenia. Przyjmując, że regulacja ta 
dotyczy obciążającej użytkowanie wieczyste umowy dzierżawy, Sąd Rejonowy 
uznał, iż z dniem 1 września 2005 r. wygasł także łączący strony stosunek 
dzierżawy. 
Rozpoznając apelację powodów od powyższego wyroku Sąd Okręgowy 
w  W. postanowieniem z dnia 13 marca 2009 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu 
do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 k.p.c. zagadnienie prawne przytoczone w 
sentencji postanowienia. W uzasadnieniu stwierdził, że zarówno w  orzecznictwie, 
jak i w doktrynie brak jednoznacznego stanowiska co do tego, czy przepis art. 241 

 
3 
k.c. obejmuje jedynie prawa rzeczowe, czy także zawiązane przez wieczystego 
użytkownika stosunki obligacyjne, mające za przedmiot wygasłe użytkowanie 
wieczyste. 
 
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przed 
przystąpieniem 
do 
rozstrzygnięcia 
zagadnienia 
prawnego 
przedstawionego w trybie art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy powinien zbadać, czy 
spełnione zostały wszystkie określone w tym przepisie przesłanki, warunkujące 
podjęcie uchwały. Kontroli podlega zatem także prawidłowość wydania przez sąd 
drugiej 
instancji 
postanowienia 
o 
przedstawieniu 
zagadnienia 
prawnego 
(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 93/04, nie 
publ. i z 19 listopada 2008 r., III CZP 21/08, nie publ. oraz orzeczenia powołane w 
uzasadnieniach obu postanowień). 
Wypełniając ten obowiązek, trzeba stwierdzić, że w niniejszej sprawie 
postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 13 marca 2009 r. zapadło w postępowaniu 
dotkniętym nieważnością z tej przyczyny, że skład sądu orzekającego był 
sprzeczny przepisami prawa. W wydaniu postanowienia brała udział sędzia Sądu 
Rejonowego A. Ł., którą Prezes Sądu Okręgowego w W. – na  podstawie art. 77 § 
8 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 
2001 r. Nr 98, poz. 1070 ze zm. – dalej: „u.s.p.”) – delegował „do pełnienia 
obowiązków sędziego Sądu Okręgowego w W. w    Wydziale Cywilnym – 
Odwoławczym w dniu 3 marca 2009 r. w celu uzupełnienia składu orzekającego”(k. 
629). W dniu 3 marca 2009 r. Sąd Okręgowy, w składzie którego uczestniczyła 
sędzia A. Ł., przeprowadził rozprawę, po czym odroczył ogłoszenie orzeczenia do 
dnia 13 marca 2009 r. W  dniu tym natomiast zamkniętą rozprawę otworzył na 
nowo, odroczył ją i ogłosił postanowienie o przedstawieniu zagadnienia prawnego 
w trybie art. 390 § 1 k.p.c. (k. 654). Z sentencji ogłoszonego postanowienia wynika 
wprawdzie, że zostało ono wydane „po rozpoznaniu sprawy na rozprawie w dniu 3 
marca 2009 r.”, jednak stwierdzenie to pozostaje w sprzeczności z treścią 
protokołu, który jest udokumentowaniem wszystkich zdarzeń istotnych dla 
przebiegu postępowania i  korzysta z domniemań właściwych dokumentom 
urzędowym (art. 244 k.p.c.). Z  protokołu wynika natomiast, że w dniu 13 marca 
2009 r. Sąd Okręgowy zamkniętą rozprawę otworzył na nowo, po czym odroczył ją i 

 
4 
ogłosił postanowienie z dnia 13 marca 2009 r. Oznacza to, że w dniu 13 marca 
2009 r. odbyła się rozprawa oraz że postanowienie o przedstawieniu zagadnienia 
prawnego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zostało wydane na rozprawie w 
dniu 13  marca 2009 r. 
Zarówno z treści pisma Prezesa Sądu Okręgowego w W., jak i  z  notatki 
urzędowej z dnia 7 sierpnia 2009 r. Kierownika Sekretariatu Wydziału III  Izby 
Cywilnej Sądu Najwyższego wynika, że sędzia A. Ł. została delegowana do 
pełnienia obowiązków sędziego Sądu Okręgowego w W. jedynie w dniu 3 marca 
2009 r. Nie była zatem uprawniona do udziału w  czynnościach Sądu Okręgowego 
w dniu 13 marca 2009 r., polegających na otwarciu zamkniętej rozprawy na nowo, 
przeprowadzeniu jej, odroczeniu i wydaniu postanowienia w trybie art. 390 § 1 
k.p.c. Mogłaby brać w nich udział tylko wtedy, gdyby została delegowana do 
pełnienia obowiązków sędziego Sądu Okręgowego w   W. również w dniu 13 marca 
2009 r. Natomiast w braku takiej delegacji, Sąd Okręgowy powinien zamkniętą 
rozprawę otworzyć na nowo i przeprowadzić dalsze czynności procesowe w innym 
składzie, już bez udziału sędzi A. L., nie odnosił się do nich bowiem warunek 
bezpośredniości przewidziany w  art. 323 k.p.c.  
W konsekwencji, trzeba stwierdzić, że czynności procesowe w dniu 
13  marca 2009 r. zostały podjęte przez Sąd Okręgowy w składzie sprzecznym 
z  przepisami prawa (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Nie ulega wszak wątpliwości, że art. 77 
u.s.p., zezwalający na orzekanie przez sędziego w innym sądzie niż sąd jego 
siedziby, ma charakter wyjątku, który nie podlega wykładni rozszerzającej.  
Skoro postanowienie o przedstawieniu zagadnienia prawnego zapadło 
w  warunkach nieważności postępowania, nie zostały spełnione warunki do 
podjęcia uchwały. 
Ubocznie tylko wypada wskazać na potrzebę odróżnienia dzierżawy rzeczy 
(art. 693 § 1 k.c.) od dzierżawy praw (art. 709 k.c.), w dotychczasowym 
postępowaniu bowiem kwestia ta uszła uwagi Sądu Okręgowego. 
Z przytoczonych wyżej powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 § 1 
ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym ( Dz.U. Nr 240, poz. 2052 
ze zm.) postanowił, jak w sentencji.  
 

 
5