III CZP 48/07

Uchwała z dnia 19 czerwca 2007 r., III CZP 48/07 
 
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz 
Sędzia SN Marian Kocon 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Krzysztofa D. przeciwko Mirosławie D. 
o rozwód, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 19 
czerwca 2007 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w 
Katowicach postanowieniem z dnia 6 marca 2007 r.: 
"Czy od apelacji w sprawie o rozwód, zaskarżającej zarówno orzeczenie o 
winie, jak i o alimentach na rzecz rozwiedzionego małżonka, pobiera się oprócz 
opłaty stałej od rozwodu opłatę stosunkową od orzeczenia alimentacyjnego?" 
podjął uchwałę: 
 
Od apelacji w sprawie o rozwód, którą zaskarżono rozstrzygnięcie o 
winie i alimentach na rzecz rozwiedzionego małżonka, pobiera się tylko opłatę 
stałą (art. 26 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 
2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. Nr 167, poz. 1398 
ze zm.). 
 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione zagadnienie prawne powstało w sprawie, w której adwokat 
reprezentujący powoda, zaskarżając wyrok rozwodowy w części orzekającej o winie 
rozkładu pożycia małżeńskiego, o alimentach na rzecz małoletniej córki stron, a 
także o alimentach na rzecz pozwanej, uiścił stałą opłatę sądową w kwocie 600 zł. 
Sąd Okręgowy w Częstochowie postanowieniem z dnia 4 stycznia 2007 r. 
odrzucił na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. apelację w zakresie zaskarżającym 
orzeczenie o alimentach zasądzonych na rzecz pozwanej, uznając, że apelacja w 
tej części powinna zostać opłacona należną opłatą bez wezwania. 

Sąd Apelacyjny w Katowicach, rozpoznając zażalenie, w którym powód 
zarzucił naruszenie art. 26 ust. 2 w związku z art. 18 ust. 2 i art. 11 ustawy z dnia 28 
lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz.1398 
ze zm. – dalej: „u.k.s.c.” lub „ustawa o kosztach sądowych”) przez błędną 
wykładnię, powziął wątpliwości wyrażone w przedstawionym zagadnieniu prawnym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Właściwa wykładnia przepisów ustawy o kosztach sądowych wymaga 
wyjaśnienia, czy i w jakim zakresie przepisy te powiązane są z zasadą integralności 
wyroku rozwodowego. Zasada ta – przyjmowana w doktrynie i judykaturze – ma 
swe uzasadnienie w istnieniu ścisłej łączności rozstrzygnięć wyroku orzekającego 
rozwód, a jej istota polega na tym, iż częściowe zaskarżenie wyroku powoduje, że 
pozostałe niezaskarżone rozstrzygnięcia, ze względu na ścisłe powiązanie z 
zaskarżoną częścią wyroku, nie stają się prawomocne. 
Zasada integralności wyroku rozwodowego, wielokrotnie powoływana w 
orzecznictwie Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 29 grudnia 1947 r., C. I 
1679/47, OSN 1948, nr 3, poz. 78, uchwała składu siedmiu sędziów Sądu 
Najwyższego z dnia 5 stycznia 1953 r., C. 688/51, OSN 1954, nr 2, poz. 26 lub 
uchwała pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 12 października 1970 r., III CZP 6/70, 
OSNCP 1971, nr 7-8, poz. 117), mająca bezwzględne zastosowanie w odniesieniu 
do rozstrzygnięć przewidzianych w art. 57 i 58 § 1 k.r.o., a więc dotyczących winy 
stron, władzy rodzicielskiej nad ich wspólnym dzieckiem, a także ponoszenia przez 
każdego z małżonków kosztów utrzymania i wychowania ich dziecka, uległa 
modyfikacji. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 marca 1999 r., III CKN 
124/99 (OSNC 1999, nr 10, poz.182) stwierdził, że zmieniony w wyniku apelacji 
wyrok rozwodowy w części dotyczącej wysokości świadczeń alimentacyjnych na 
rzecz dzieci ma byt samodzielny (por. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 
z dnia 13 października 2004 r., I CZ 111/04, nie publ.). 
Po rozszerzeniu kognicji sądu orzekającego rozwód i objęcia nim 
rozstrzygnięć o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania małżonków, o 
eksmisji małżonka, a także o podziale majątku wspólnego (art. 58 § 2 i 3 k.r.o.), w 
judykaturze jednolicie przyjmuje się, że w odniesieniu do takich rozstrzygnięć 
zasada integralności wyroku rozwodowego nie obowiązuje. Zaskarżenie wyroku 
rozwodowego jedynie w części dotyczącej wspólnego mieszkania oraz podziału 
wspólnego majątku nie oznacza więc zaskarżenia takiego wyroku w całości 

(uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 
1978 r., III CZP 30/77, OSNCP 1978, nr 3, poz. 39). Regułę tę należy 
konsekwentnie zastosować w przypadku zaskarżenia wyroku jedynie w części 
orzekającej o alimentach zasądzonych od jednego małżonka na rzecz drugiego (art. 
60 § 1 i 2 k.r.o.). Wszystkie te roszczenia mają charakter majątkowy, sąd nie orzeka 
o nich z urzędu, mogą być dochodzone w odrębnym postępowaniu. Z tych 
względów nie są objęte zasadą integralności wyroku rozwodowego, w konsekwencji 
mogą, ale nie muszą być przedmiotem rozstrzygnięć przez sąd orzekający o 
rozwodzie. Przyjąć zatem należy, że w aktualnym stanie prawnym zasada 
integralności wyroku rozwodowego ma zastosowanie do roszczeń procesowych o 
charakterze osobistym, które nie mogą być dochodzone poza postępowaniem 
odrębnym w sprawie o rozwód. Zależności takie nie występują w przypadku 
roszczeń majątkowych, które mogą być dochodzone zarówno w sprawie 
rozwodowej, jak i odrębnie, po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego. 
Jeśli żądanie o takim charakterze dochodzone jest w odrębnym postępowaniu, 
to pozew (wniosek) a także apelacja i inne środki prawne skierowane przeciwko 
orzeczeniu wydanym w takim postępowaniu podlegają opłatom na ogólnych 
zasadach (art. 3 ust. 1 i 2 u.k.s.c.). Inaczej kwestię pobierania opłat uregulował 
ustawodawca, gdy żądania takie zostały zgłoszone w pozwie o rozwód. 
Odmienność polega na tym, że od pozwu w sprawie o rozwód pobiera się tylko 
jedną opłatę stałą w wysokości 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c.). Dopiero w razie 
zasądzenia alimentów na rzecz małżonka w orzeczeniu kończącym postępowanie 
w instancji, pobiera się od małżonka zobowiązanego opłatę stosunkową od 
zasądzonego roszczenia, a w razie nakazania eksmisji jednego z małżonków albo 
podziału wspólnego majątku pobiera się także opłatę w wysokości przewidzianej od 
pozwu lub wniosku w takiej sprawie (art. 26 ust. 2 u.k.s.c.). 
Wobec tego że przepisy przewidujące pobieranie opłaty od pozwu lub wniosku 
wszczynającego postępowanie w sprawie stosuje się również do opłaty od apelacji 
(art. 18 ust. 2 u.k.s.c), konsekwentnie uznać należy, że od apelacji wniesionej od 
wyroku w części rozstrzygającej nie tylko o roszczeniach objętych integralnością 
wyroku rozwodowego ale dotyczących także roszczeń przewidzianych w art. 58 § 2 
zdanie 2 i 3, art. 58 § 3 i art. 60 § 1 i 2 k.r.o., należy pobrać taką samą opłatę, a 
więc tylko stałą w wysokości 600 zł. Dopiero „w orzeczeniu kończącym 
postępowanie w instancji” (art. 26 ust. 2 w związku z art. 18 ust. 2 u.k.s.c.) pobrana 

zostanie opłata przewidziana dla roszczeń, o których mowa w art. 26 ust. 2 u.k.s.c. 
Taka wykładnia odpowiada idei stworzenia prostego systemu pobierania opłat w 
sprawie rozwodowej, zgodnie z którą strona uiszcza w toku procesu jedynie opłatę 
stałą w kwocie 600 zł od pozwu o rozwód i w tej samej wysokości od apelacji. 
Obowiązek uiszczenia opłat dodatkowych uzależniony jest od uwzględnienia 
roszczeń dodatkowych i realizuje się w orzeczeniu kończącym postępowanie w 
danej instancji. 
Przyjęcie stanowiska przeciwnego, według którego opłaty pobiera się także od 
zaskarżonych apelacją rozstrzygnięć dodatkowych, które – co wymaga 
podkreślenia – wprawdzie nie mieszczą się w granicach integralności wyroku 
rozwodowego, ale objęte zostały zaskarżeniem dotyczącym orzeczenia o 
rozwodzie, prowadziłoby – w razie nieuiszczenia opłaty – do odrzucenia apelacji w 
tym zakresie, a więc uprawomocnienia się wyroku w części zasądzającej alimenty 
na podstawie art. 60 § 1 i 2 k.r.o., orzekającej o eksmisji małżonka albo o podziale 
majątku wspólnego. Takie rozwiązanie mogłoby prowadzić do sytuacji 
paradoksalnej, polegającej na tym, że sąd drugiej instancji, zmieniając wyrok w 
części orzekającej o winie za rozkład pożycia małżeńskiego, pozbawiony byłby 
możliwości wydania reformatoryjnego orzeczenia o alimentach. W skrajnym 
przypadku sąd drugiej instancji, zmieniając wyrok w części orzekającej o rozwodzie 
przez oddalenie powództwa, nie mógłby zmienić orzeczenia o podziale majątku 
wspólnego, które wobec dalszego istnienia ustroju wspólności ustawowej 
pozbawione byłoby podstaw prawnych. 
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie 
(art. 390 § 1 k.p.c.).