III CZP 48/06

Uchwała z dnia 4 sierpnia 2006 r., III CZP 48/06 
 
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz 
Sędzia SN Zbigniew Strus (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie egzekucyjnej z wniosku wierzycieli Skarbu Państwa 
– Urzędu Skarbowego w N.S., Banku Spółdzielczego w B., Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych, Oddziału w Z.G. i Gminy K. przeciwko dłużnikowi Przedsiębiorstwu 
Produkcyjno-Handlowemu "K.", sp. z o.o. w K., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej 
na posiedzeniu jawnym w dniu 4 sierpnia 2006 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Zielonej Górze postanowieniem z dnia 12 
kwietnia 2006 r.: 
"Czy koszty poniesione przez wierzyciela w toku postępowania egzekucyjnego 
zaspokajane są w podziale sumy uzyskanej z egzekucji w kategorii pierwszej, o 
której mowa w art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c., czy też, stosowne do treści art. 1025 § 3 
k.p.c., zaspokajane są w tej kategorii, w której zaspokajana jest należność główna?" 
podjął uchwałę: 
 
Ustalone koszty egzekucji poniesione przez wierzyciela zaspokajane są 
w podziale sumy uzyskanej z egzekucji w kategorii pierwszej (art. 1025 § 1 pkt 
1 k.p.c.). 
 
Uzasadnienie 
 
Wątpliwości Sądu Okręgowego dotyczą wykładni i wzajemnego stosunku 
przepisów art. 1025 § 1 pkt 1 oraz art. 1025 § 3 k.p.c. Oba dotyczą podziału sumy 
uzyskanej z egzekucji, z tym że pierwszy usytuowany w § 1, określającym kolejność 
zaspokajania należności głównej, na pierwszym miejscu (pkt 1) wymienia koszty 
egzekucyjne, tj. kategorię odrębną co do genezy i charakteru, natomiast drugi 
przepis (§ 3) wyodrębnia należności uboczne w postaci odsetek i kosztów 
postępowania, tworząc dla nich specyficzne reguły zaspokajania. Co do zasady 

zrównuje te należności z głównymi (§ 3 zdanie pierwsze), lecz w rzeczywistości 
zrównanie dotyczy kosztów postępowania i odsetek dotyczących należności 
uprzywilejowanych, tj. alimentacyjnych, za pracę i odszkodowawczych z tytułu 
niektórych skutków szkody na osobie. Takie samo pierwszeństwo mają koszty 
postępowania i odsetki od należności głównych uprzywilejowanych wpisem 
wierzytelności do rejestru – w tym do księgi wieczystej, ale tylko w pewnej 
wysokości (koszty nie więcej niż 10 % kapitału). Przy podziale uzyskanej sumy na 
zaspokojenie należności najsłabiej chronionych (§ 1 pkty 7, 9 i 10) koszty 
postępowania zaspokaja się na ostatnim miejscu. Przegląd unormowania kolejności 
zaspokajania należności głównej oraz należności z tytułu kosztów egzekucyjnych 
(egzekucji) i kosztów postępowania potwierdza wniosek, że intensywność ochrony 
poszczególnych kategorii wierzycieli i należności stanowi domenę ustawodawcy, a 
szczegółowość regulacji wskazuje na przywiązywanie do niej dużej wagi. 
Zagadnienie prawne budzące wątpliwości dotyczy treści pojęcia kosztów 
postępowania, o których mowa w art. 1025 § 3 k.p.c. w konfrontacji z kosztami 
egzekucyjnymi (§ 1 pkt 1). (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W art. 293 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 
października 1932 r. – Prawo o sądowym postępowaniu egzekucyjnym (Dz.U. Nr 93 
poz. 803), odpowiadającym art. 1025 k.p.c., znajdowały się § 3 i 4, stanowiące, że 
w równym stopniu z kapitałem zabezpieczonym hipotecznie, zaspokojone będą 
objęte wpisem przy kapitale odsetki za ostatnie dwa lata przed licytacją oraz 
przyznane koszty procesu w wysokości nieprzewyższającej dziesiątej części 
kapitału, a pozostałe odsetki od kapitałów zabezpieczonych hipotecznie, tudzież 
odsetki od kapitałów niezabezpieczonych oraz koszty procesu w poszukiwaniu 
kapitałów niezabezpieczonych umieszczone będą w ostatniej kategorii. O kosztach 
procesu była mowa jeszcze w art. 816 § 3 d.k.p.c. (jedn. tekst: Dz.U. z 1950 r. Nr 
43, poz. 394). Dopiero po wejściu w życie kodeksu postępowania cywilnego z 
1964 r. obejmującego również dawne postępowanie niesporne, wyrazy „koszty 
procesu” zastąpiono w art. 1025 § 3 ogólnym i poprawnym określeniem „koszty 
postępowania”, jednak bez zasadniczej zmiany dotychczasowej treści przepisu 
regulującego kolejność i zakres zaspokajania kosztów poniesionych „w 
poszukiwaniu” wierzytelności. W art. 314 k.c. stanowi się o zabezpieczeniu 
zastawem przyznanych kosztów zaspokojenia wierzytelności w granicach 

przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego. Dostrzegając różnice 
zapatrywań w piśmiennictwie co do przepisu postępowania określającego te 
granice należy wskazać art. 1025 § 3 k.p.c., gdyż określono w nim kryteria podziału 
uzyskanych sum na zaspokojenie odsetek oraz kosztów postępowania. Artykuł 314 
k.c. nie rozstrzyga jednak granic kosztów zaspokojenia, a jego materialnoprawny 
charakter nie pozwala odrzucić sugestii, że mimo zbieżności z art. 312 k.c. co do 
„zaspokojenia” obejmuje koszty przedegzekucyjne. 
Pod rządem dawnego kodeksu postępowania cywilnego, art. 194 dekretu z 
dnia 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe (Dz.U. Nr 57, poz. 319 ze zm.) 
wskazywał, że hipoteka zabezpiecza oprócz kapitału wierzytelności, m.in. 
przyznane koszty procesu w wysokości, nieprzenoszącej dziesiątej części kapitału. 
W piśmiennictwie dostrzegano tę dwoistość regulacji tego samego przedmiotu w 
przepisach materialnoprawnych i postępowania, ale odrzucano zarzut zbędności 
wyjaśnieniem, że granice hipoteki i sposób jej realizacji należą do dwóch gałęzi 
prawa, dlatego zasadna jest regulacja zawarta w dwóch aktach prawnych. 
Współczesny ustawodawca przy określaniu granic odpowiedzialności rzeczowej 
posługuje się uproszczoną techniką odesłania do przepisów postępowania (art. 69 
k.w.h, art. 314 k.c. i pośrednio art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. o 
zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, Dz.U. Nr 149, poz. 703 ze zm.), nadal 
jednak art. 1025 § 3 oraz art. 1026 § 2 k.p.c. łączą się z regulacjami 
materialnoprawnymi dotyczącymi granic odpowiedzialności rzeczowej, co 
potwierdza wniosek, że koszty postępowania w rozumieniu tych przepisów 
oznaczają wydatki wierzyciela na postępowanie toczące się przed wszczęciem 
egzekucji. 
Pozostaje do rozważenia, czy usprawiedliwiona jest sugestia włączenia w 
zakres kosztów postępowania zarówno kosztów poniesionych przed wszczęciem 
egzekucji, jak i w jej toku, oraz ograniczenia kosztów egzekucyjnych w rozumieniu 
art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c. do niepokrytych kosztów organu egzekucyjnego. Sąd 
Okręgowy wskazał art. 42 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach 
sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133 poz. 882 ze zm.), stanowiący, że sumy 
przekazane przez sąd lub prokuratora zgodnie z art. 40 komornik zwraca po ich 
wyegzekwowaniu z pierwszeństwem przed wszelkimi innymi należnościami. 
Wymieniony przepis nakłada na prokuratora lub sąd obowiązek wyłożenia zaliczki 
na pokrycie kosztów czynności komornika podejmowanych na wniosek tych 

organów, a na sąd obowiązek przekazania komornikowi sum niezbędnych na 
pokrycie wydatków w sprawach innych osób zwolnionych od kosztów sądowych. 
Motywy wprowadzenia tego przepisu nie są oczywiste i w piśmiennictwie można 
spotkać zapatrywania uznające jego zbędność albo ustanowienie pierwszeństwa w 
ramach pierwszej kategorii. Nie można jednak odrzucić zapatrywania, że art. 42 
oraz art. 59 ust. 3 ustawy o komornikach zmierzały do jednoznacznego 
uregulowania szczególnych stanów faktycznych, dlatego wykazują cechy kazuistyki 
właściwej aktowi prawnemu ukierunkowanemu na określenie i ochronę statusu 
jednej grupy zawodowej. W związku z tym wnioskowanie o ukrytej zmianie treści 
dotychczasowego unormowania zawartego w art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c. jest 
nieuzasadnione, tym bardziej że wykładnia art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c. nie powinna 
być kształtowana ze względu na treść późniejszych przepisów, a dotychczasowa 
wykładnia § 1 pkt 1 nie ograniczała zakresu unormowania do niepokrytych kosztów 
egzekucji. 
Ustalając wolę ustawodawcy, należy wziąć pod rozwagę również art. 800 oraz 
816 d.k.p.c. Wymieniano w nich wydatki ulegające zaspokojeniu w pierwszej 
kolejności, posługując się zwrotem „mianowicie” (art. 293 § 1 pkt 1 rozporządzenia 
Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. – Prawo o sądowym 
postępowaniu egzekucyjnym – Dz.U. Nr 93, poz. 803, art. 800 § 1 pkt 1 oraz art. 
816 § 1 pkt 1 d.k.p.c. według jednolitego tekstu z 1950 r.). Wnioskowanie na 
podstawie tekstu pochodzącego sprzed siedemdziesięciu lat musi być ostrożne i 
powinno uwzględniać zmiany języka. Nie ma dostatecznych argumentów do 
uznania, że ówczesne wyliczenie było wyczerpujące, tym bardziej że współczesna 
terminologia ustawy nie jest konsekwentna. Dotyczy to np. różnic między kosztem 
lub kosztami egzekucji (art. 1027 § 1 pkt 1 oraz 770 k.p.c.) a kosztami 
egzekucyjnymi według art. 979 § 1 i 2 i art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c. Z art. 979 wynika 
jednak, że pojęć tych używa się zamiennie, co usprawiedliwia przekonanie, iż 
obydwa przepisy (art. 1025 § 1 pkt 1 i art. 770 k.p.c.) dotyczą należności tego 
samego rodzaju. Uwzględnienie funkcji art. 770 jako podstawy do określenia 
należności wierzycieli dostarcza kolejnego ważnego argumentu przeciw ścieśnianiu 
kosztów egzekucji w rozumieniu § 1 pkt 1 do niezaspokojonych należności organu 
egzekucyjnego. Inne przepisy także przemawiają przeciw takiej wykładni, przy 
której np. art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c., nakazujący umorzenie postępowania 
nieefektywnego, nie miałby zastosowania nawet w razie oczywistej prognozy, że 

wierzyciel prowadzący egzekucję nie pokryje nawet swoich kosztów. Również art. 
845 § 3 k.p.c. uprawniałby komornika do zajęcia tylko w granicach należności 
głównej i niezaspokojonych kosztów „organu egzekucyjnego”. Konsekwencji takich 
nie dałoby się obronić. 
U podstaw zagadnienia prawnego znajdują się trafnie podniesione wątpliwości 
dotyczące aksjologii prawa dopuszczającego niebezpieczeństwo rozdzielenia 
uzyskanych sum między wierzycieli słabiej chronionej kategorii na pokrycie ich 
kosztów, w tym kosztów zastępstwa. Nie powinny one decydować o treści 
rozstrzygnięcia, ponieważ ustalanie kosztów egzekucji poniesionych przez 
wierzycieli nie sprowadza się do operacji rachunkowej. Artykuł 770 k.p.c. ogranicza 
obowiązek ich zwrotu przez dłużnika do kosztów celowego przeprowadzenia 
egzekucji, czynność komornika, poddana kontroli sądu, nie dopuszcza zatem 
ustalenia kosztów zbędnych, poniesionych lekkomyślnie. Dotyczy to wszystkich 
składników, włącznie z wynagrodzeniem pełnomocnika wierzyciela, natomiast 
koszty niezbędne zostały przez ustawodawcę zaliczone do pierwszej kategorii. 
Klasyfikacja ta wiąże nie tylko ex vigore proprio, ale jest również zrozumiała i 
usprawiedliwiona, niezbędność kosztów oznacza bowiem, że uzyskanie kwoty 
przeznaczonej do podziału wierzyciele uprzywilejowani zawdzięczają swoistej 
„inwestycji” dokonanej przez wierzycieli dalszych kategorii i dlatego, zaspokajając 
tylko część swojej należności, ponoszą w rzeczywistości ciężar kosztów egzekucji 
zaliczonych zgodnie z brzmieniem art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c. do kategorii pierwszej. 
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 § 1 i 2 k.p.c., podjął 
uchwałę, jak na wstępie.